Wodogłowie - co to jest i jak je leczyć?

Spis Treści

Co to jest wodogłowie

Nadmiar płynu powoduje rozszerzenie jam mózgu przez co wywiera ucisk na otaczające tkanki. Płyn mózgowo-rdzeniowy to klarowna, bezbarwna ciecz, która chroni mózg wraz z kręgosłupem przez negatywnymi skutkami czynników zewnętrznych. Zwykle przepływa przez komory i obmywa mózg wraz z rdzeniem kręgowym, zanim zostanie ponownie wchłonięty do krwioobiegu.
Organizm ludzki zazwyczaj wytwarza wystarczającą ilość płynu mózgowo-rdzeniowego każdego dnia, którą jest w stanie wchłonąć. Jednak zablokowanie normalnego przepływu lub wchłaniania płynu mózgowo-rdzeniowego może spowodować nagromadzenie się płynu. Ciśnienie spowodowane zbyt dużą ilością płynu mózgowo-rdzeniowego może uniemożliwić prawidłowe funkcjonowanie mózgu i spowodować uszkodzenie tego narządu, a nawet śmierć.

Wodogłowie objawy

Choroba może rozwinąć się w każdym wieku, ale najczęściej występuje u noworodków,  niemowląt, dzieci oraz osób starszych. Oznaki i objawy wodogłowia różnią się nieco w zależności od wieku wystąpienia.

Typowe oznaki i objawy wodogłowia u niemowląt obejmują: duże rozmiary głowy, wybrzuszenie na głowie, nudności i wymioty, senności, ospałość, drażliwość, brak apetytu, wzrok skierowany w dół.

U małych i nieco starszych dzieci mogą pojawić się bóle głowy, niewyraźne lub podwójne widzenie, brak koordynacji ruchów, utrata kontroli nad pęcherzem, częste oddawanie moczu oraz zmiany w zachowaniu połączone ze słabymi wynikami w nauce.

U osób starszych charakterystyczne są objawy w postaci utraty pamięci, postępująca utrata innych umiejętności myślenia lub rozumowania, trudności w chodzeniu, często opisywane jako powłóczenie nogami lub uczucie uwiązania stóp, słaba koordynacja lub równowaga.

W przypadku wodogłowia normotensyjnego (bez podwyższenia ciśnienia w mózgu) występuje tzw. triada Hakima, na którą składają się z trudności w chodzeniu, ograniczona uwaga i częstego oddawania moczu lub nietrzymania moczu.

Wodogłowie przyczyny

Wodogłowie jest spowodowane brakiem równowagi między ilością wytwarzanego płynu mózgowo-rdzeniowego a ilością wchłanianą do krwioobiegu. Odgrywa  ważną rolę w funkcjonowaniu mózgu poprzez utrzymywanie mózgu w stanie pływalności, pozwalając stosunkowo ciężkiemu narządowi unosić się w czaszce, amortyzuje go i zapobiega obrażeniom oraz usuwa zbędne produkty metabolizmu. Ważne jest również to, że przepływ tam i z powrotem między jamą mózgu a kręgosłupem kompensacja zmian ciśnienia krwi w mózgu.

Najczęstszym problemem powstania wodogłowie  jest częściowe zablokowanie przepływu płynu z jednej komory do drugiej lub z komór do innych przestrzeni wokół mózgu. Mniej powszechny jest problem z wchłanianiem płynu mózgowo-rdzeniowego. Jest to często związane z zapaleniem tkanek mózgu spowodowanym chorobą lub urazem. Przyczyną może być też sama nadprodukcja płynu. Wodogłowie obecne przy urodzeniu (wrodzone)  lub wkrótce po urodzeniu może wystąpić w wyniku zakażenia macicznego np. kiłą, różyczką lub świnką. W bardzo wielu przypadkach, szczególnie u dorosłych przyczyna jest nieznana.

Wodogłowie u dziecka

Wodogłowie u niemowląt lub dzieci jest zwykle objawem innego problemu, zazwyczaj neurologicznego. Czasami wodogłowie rozwija się w czasie ciąży już u płodu, a w innych przypadkach dopiero po urodzeniu.

Wodogłowie wieku dziecięcego może mieć różne przyczyny takie jak:

• wrodzone nieprawidłowości układu nerwowego (wady cewy nerwowej, malformacja Chiariego);
• Zespół Dandy'ego-Walkera (wrodzona wada mózgu obejmująca móżdżek i wypełnione płynem przestrzenie wokół niego);
• torbiele pajęczynówki;
• infekcja, taka jak zapalenie opon mózgowych;
• krwotok śródkomorowy, który może wpływać na wcześniaki;
• guz w tylnej części mózgu (tylny dół);
• uraz głowy.

Podejście zespołowe, w skład którego wchodzą praktycy wielu specjalności, najlepiej decyduje o sposobie leczenia dziecka z wodogłowiem. Do opracowania planu leczenia mogą zostać zaangażowani neurochirurdzy, neurolodzy, okuliści dziecięcy, radiolodzy. W większości przypadków wodogłowie można leczyć, ale trzeba liczyć się z tym, że dziecko może wymagać ciągłego monitorowania.

Wodogłowie leczenie

Wodogłowie zazwyczaj leczy się za pomocą metod chirurgicznych. Obecnie nie ma sprawdzonego sposobu leczenia tej nieprawidłowości, ale szybka diagnoza może pomóc w poprawie stanu i zapobiec niepełnosprawności. W zależności od przyczyny wodogłowie można leczyć na różne sposoby, na przykład przez bezpośrednie usunięcie przyczyny niedrożności płynu mózgowo-rdzeniowego lub pośrednie odprowadzenie nadmiaru płynu.

Najczęstszym sposobem leczenia jest chirurgiczne wszczepienie zastawki tzw. implantacja bocznika. Nadmiar płynu mózgowo-rdzeniowego  z komory w mózgu jest odprowadzany do innej jamy ciała, za pomocą elastycznej rurki wprowadzanej pod skórę wraz z cewnikiem i zastawką. Po włożeniu system bocznikowy zwykle pozostaje na swoim miejscu przez całe życie. System bocznikowy w sposób ciągły odprowadza płyn mózgowo-rdzeniowy z mózgu, utrzymując w ten sposób ciśnienie wewnątrzczaszkowe w normie.

U dzieci w wieku powyżej 2 lat stosuje się także metodę endoskopową, która pozwala na wytyczenie za pomocą małej kamery nowej drogi przepływu płynu mózgowo-rdzeniowego.

Czy wodogłowie może się cofnąć

Nieleczony wodogłowie może być śmiertelne. Wczesna diagnoza i skuteczne leczenie zwiększają szansę na cofnięcie się nieprawidłowości. Dzięki korzyściom płynącym z operacji, rehabilitacji i interwencji edukacyjnych wiele osób z wodogłowiem prowadzi stosunkowo normalne życie. Długość życia w nieleczonym wodogłowiu jest krótka. Około 50% chorych dzieci umiera przed ukończeniem 3 roku życia, a około 80% umiera przed osiągnięciem wieku dorosłego. Leczenie znacznie poprawia wyniki w przypadku wodogłowia niezwiązanego z nowotworami.

Źródło:

1. Disturbances of Cerebrospinal Fluid, Including Hydrocephalus, Pseudotumor Cerebri, and Low-Pressure Syndromes. In: Ropper AH, Samuels MA, Klein JP, Prasad S, eds. Adams and Victor’s Principles of Neurology, 11e. McGraw Hill; 2019