Wirus Zika – gdzie występuje, jakie ma objawy, jak się przed nim chronić?

Spis Treści

Co to jest i gdzie występuje wirus Zika?

Gdzie atakuje wirus Zika, skoro mowa głównie o krajach egzotycznych? Po raz pierwszy wyizolowany został on w Ugandzie w 1947 roku, natomiast u człowieka wykryto go po raz pierwszy w Nigerii w roku 1954. Poza Afryką występuje on również w Ameryce Południowej i Środkowej, np. w Brazylii, będącej światowym liderem pod względem zakażeń tą chorobą. Masowe zachorowania zdarzały się w przeszłości także na wyspach pacyficznych, takich jak Polinezja Francuska, Wyspy Wielkanocne czy Nowa Kaledonia.

Czy wirus Zika jest w Polsce? Pojawiło się jak dotąd jedynie kilka informacji o zainfekowaniu osób powracających z podróży za granicę, jednak Polska jest uznawana za kraj wolny od tego wirusa. Wirus Zika w Europie wykrywany był zaś w Austrii, Hiszpanii, Niemczech i Francji, jednakże były to tylko pojedyncze przypadki i dotyczyły one osób, które powróciły do ojczyzny po przebywaniu na terenach endemicznych patogenu.

Czym jednak jest wirus Zika? Należy on do rodziny flawiwirusów, do której zalicza się również inne patogeny chorobotwórcze, m.in. wirus dengi oraz wirus żółtej febry. ZIKV – jak nazywa się opisywany patogen – początkowo uznawano za niegroźny dla człowieka. Obecnie jednak wiadomo, że może on wywoływać ostrą chorobę zakaźną i stanowi poważny problem epidemiologiczny.

Jak się przenosi wirus Zika?

Wiedza jak się przenosi wirus Zika może okazać się bardzo przydatna przed wylotem w miejsca jego występowania. Najczęściej za jego przenoszenie odpowiedzialne są komary z gatunku Aedes albopticus, jednak wyizolować go można także od wielu innych gatunków tych insektów. ZIKV może zostać przeniesiony również w trakcie transfuzji krwi albo drogą płciową, ale szczególnie niebezpieczne jest zakażenie prenatalne, czyli przeniesienie patogenu z matki na płód w okresie prenatalnym. Wiąże się to z ryzykiem wystąpienia u dziecka poważnych wad. W mleku matek też zidentyfikowano ten wirus, ale nie potwierdzono, że może nastąpić przeniesienie wirusa z matki na dziecko w wyniku karmienia piersią.

Objawy wirusa Zika

Zakażenie wirusem Zika bardzo często pozostaje niewykryte, ponieważ około 80% przypadków zainfekowania się nim przebiega bezobjawowo i bez świadomości chorej osoby. Zdecydowana większość pacjentów przechodzi tę dolegliwość bardzo łagodnie, a jej objawy są łatwe do pomylenia ze zwyczajnym przeziębieniem. Choroba jest krótkotrwała i przechodzi się ją zazwyczaj maksymalnie przez tydzień, chociaż często są to nawet zaledwie dwa dni.

Najbardziej charakterystycznymi objawami zakażenia się opisywanym patogenem są bóle głowy połączone z łagodnymi bólami stawów i grudkowo – plamkową wysypką, która najpierw pojawia się na twarzy, a następnie obejmuje całe ciało. Często występują ponadto wymioty i biegunka, tworzą się afty, a zachorowaniu towarzyszy brak apetytu. Osłabienie, gorączka i zapalenie spojówek sprawiają, że nawet mając objawy tej choroby można ją pomylić z przeziębieniem.

Jak wykryć wirus Zika?

Objawy wirusa Zika nie są najczęściej oczywiste, więc rozpoznanie zakażenia nim na podstawie objawów klinicznych jest utrudnione. Zmiany chorobowe różnych zakażeń arbowirusowych występujących w tym samym terenie nakładają się bowiem na siebie, a wirus Zika jest pod tym względem szczególnie podobny do takich dolegliwości jak gorączka denga i chikungunya.

W związku z powyższym często kluczową rolę w rozpoznaniu pełni wywiad po pobycie w rejonach epidemii. Diagnostyka serologiczna metodami immunoenzymatycznymi jest co prawda utrudniona, ponieważ następuje krzyżowa reakcja przeciwciał z innymi flawiwirusami, ale biologia molekularna wykazuje wyższą skuteczność. Za jej pomocą przeprowadza się diagnostykę u pacjentów do tygodnia od pojawienia się objawów, w ostrej fazie choroby.

Kiedy kobieta ciężarna przebywała w rejonach występowania tego patogenu powinna ona wykonać badanie w kierunku wystąpienia zakażenia ZIKV. Wskazanie jest również zbadanie płodu za pomocą USG. Jeżeli matka została zakażona, wówczas nowo narodzone dziecko też powinno się przebadać w kierunku zakażenia tym wirusem.

Leczenie wirusa Zika

Wiadomo jak wykryć wirus Zika, jednak jak go leczyć? Zakażenie ZIKV leczone jest wyłącznie objawowo, czyli przeciwgorączkowo, przeciwbólowo i przeciwświądowo. Nie ma natomiast ukierunkowanego leczenia przeciw wirusowi. Wśród kobiet ciężarnych za lek z wyboru służy paracetamol, niewskazana jest za to aspiryna. Zdarzają się sytuacje, w których wprowadza się leczenie neurologiczne. Ma to miejsce w przypadku wystąpienia powikłań związanych z zakażeniem układu nerwowego. Zalicza się do nich zespół Guillaina – Barrego czy mikrocefalia. Aspiryna i inne niesteroidowe leki zapalne nie są zalecane, ponieważ występuje po ich podaniu ryzyko krwotoku. Bardzo ważne jest zamiast tego pamiętanie o prawidłowym nawodnieniu chorej osoby.

Powikłania wirusa Zika

Wirus Zika skutki może przynosić niestety w perspektywie długofalowej, nie tylko w postaci doraźnych dolegliwości. Jeżeli kobieta w ciąży zostanie ukąszona przez komara przenoszącego ZIKV, wówczas może wystąpić małogłowie płodu. Opisywanego wirusa znaleziono w płynie owodniowym zakażonych kobiet, a także we krwi, pniu mózgu i płynie mózgowo – rdzeniowym dzieci z mikrocefalią. Patogen ten może wywoływać ponadto zespół Guillaina – Barrego, czyli wywołującą paraliż chorobę o podłożu autoimmunologicznym. 

Wirus Zika a planowanie ciąży

Wirus Zika w Brazylii zyskał szczególnie złą sławę po tym jak tamtejsze ministerstwo zdrowia ogłosiło, że może odpowiadać on za wzrost liczby narodzeń dzieci ze zwapnieniami wewnątrzczaszkowymi i z małogłowiem. Za najbardziej kluczowy uznaje się przełom pomiędzy pierwszym a drugim trymestrem ciąży. Korelacja między obecnością ZIKV a wadami wrodzonymi ośrodkowego układu nerwowego i małogłowiem płodu zaobserwowane zostały już w około trzydziestu krajach.

Neurologiczne problemy nie muszą rzecz jasna wystąpić u wszystkich dzieci, których matki przeszły zakażenie opisywanym patogenem. Na terenach wiejskich występuje zdecydowanie więcej przypadków wrodzonych wad u dzieci wywołanych przez ZIKV. Może mieć to związek ze stosowanymi tam chemicznymi środkami owadobójczymi, prowadzącymi do powikłań zdrowotnych.

Wirus Zika u kobiet w ciąży może poskutkować nie tylko małogłowiem płodu, ale ponadto jego karłowatością, złożonymi wadami ośrodkowego układu nerwowego i zaburzeniami umysłowymi. Mocno wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia zniekształcenia twarzy dziecka, wrodzonych wad oczu, stopy końsko – szpotawej i wrodzonej sztywności stawów, czyli artrogrypozy. Istnieje również zagrożenie obrzęku płodu przez zakażenie ZIKV albo urodzenia dziecka cierpiącego na padaczkę.

Jak się chronić przed wirusem Zika?

Szczepionka na wirus Zika niestety nie istnieje, w związku z czym zapobiec zakażeniu się można poprzez zabezpieczenie przed ukąszeniami komarów. Jedną z metod na to jest konsekwentne i regularne używanie środków odstraszających komary (repelentów). W miejscach, gdzie atakuje wirus Zika, należy też nosić luźną odzież z długimi nogawkami i długimi rękawami, żeby osłaniać części ciała najbardziej narażone na ugryzienia insektów.

Mechaniczne bariery w oknach i drzwiach skutecznie zmniejszają ryzyko przedostania się owadów do wnętrza budynków, w związku z czym warto je stosować. Przez przynajmniej miesiąc po powrocie z krajów objętych epidemią ZIKV warto też powstrzymywać się od uprawiania seksu, a przez pierwsze dni od rozpoczęcia współżycia najlepiej używać prezerwatyw. Znajdując się w regionie występowania tego patogenu nie należy w godzinach popołudniowych i porannych przebywać w miejscach występowania komarów. Kobiety, które znajdują się w ciąży lub planują w nią zajść nie powinny zaś w ogóle udawać się do obszarów endemicznych tego wirusa.

Sprawdź również: Wirus HIV - co to jest, jak można się nim zarazić i jakie ma objawy

Bibliografia:

1. Radziwon P.: Wirus Zika — nowo pojawiający się czynnik zakaźny przenoszony przez krew. Journal of Transfusion Medicine 2017, tom 10, nr 3, 84–89.
2. Gańczak, Maria. Zika - nowa choroba zakaźna. Ocena ryzyka zakażenia z polskiej perspektywy.. Przegląd epidemiologiczny. 2016. 93-97.