Wirus HPV – co to jest, jak można się nim zarazić i jakie daje objawy?

Spis Treści

Co to jest wirus HPV?

Wirus HPV, czyli Human Papillomavirus, to wirus brodawczaka ludzkiego. Dotychczas zidentyfikowano ponad 100 typów tego wirusa. W zależności od typu wirusa, zakażenie może być przyczyną powstania zmian na skórze w postaci brodawek lub guzków okolic genitalnych w postaci kłykcin kończystych na skutek zakażenia typami wirusa o niskim ryzyku onkogennym.

W przypadku zakażenia bardziej agresywnymi typami HPV, wirus ten może uczestniczyć w rozwoju nowotworów złośliwych. HPV przyczynia się przede wszystkim do rozwoju raka szyjki macicy u kobiet oraz raka prącia u mężczyzn. Chociaż zdecydowana większość dorosłych ludzi na pewnym etapie swojego życia jest zakażona HPV, to jednak zwykle nie zdaje sobie z tego sprawy, gdyż zazwyczaj nie pojawiają się żadne objawy, które mogłyby sugerować zakażenie.

Najbardziej rozpowszechnione są dwa typy HPV – HPV16 i HPV18, które to są odpowiedzialne za ponad 70% wszystkich przypadków raka szyjki macicy.

Typy wirusa HPV

Wirus HPV występuje w naturze w ponad 100 typach. Różnią się one między sobą przede wszystkim potencjałem onkogennym, czyli związanym z zakażeniem nim ryzykiem rozwoju nowotworu. Wśród HPV wyróżnia się typy wirusa niskoonkogenne oraz wysokoonkogenne.

Do niskoonkogennych HPV zalicza się typ: 1,2, 6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 70, 72, 81.  Około 40 podtypów o niskim potencjale onkogennym jest przyczyną samoistnie ustępujących infekcji układu moczowo-płciowego u kobiet i mężczyzn. Zwykle przebiegają one skąpoobjawowo. Mogą jednak wiązać się z występowaniem różnych objawów i tak najczęściej dzieje się u kobiet. Warto jednak podkreślić, że u osób z prawidłowo funkcjonującym układem immunologicznym zakażenia takie nie mają większego znaczenia klinicznego. Problem mogą one jednak stanowić u osób z obniżoną odpornością na skutek choroby, wrodzonych bądź wtórnych niedoborów odporności, czy też stosujących leki immunosupresyjne (obniżające odporność). Niskonkogenne podtypy HPV zwykle nie prowadzą do rozwoju nowotworu. Głównie związane są z problemem natury estetycznej. Do najczęściej występujących podtypów należą HPV1 i HPV2. Są one odpowiedzialne za powstawanie brodawek oraz kurzajek na skórze rąk i stóp, jak również stanowią najczęstszą przyczynę występowania brodawek narządów płciowych, czyli kłykcin kończystych.

Wśród HPV wyróżnia się także podtypy o wysokim potencjale onkogennym. Zalicza się do nich HPV: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 40, 43, 51, 52, 53, 54, 55, 56 i 58. Poszczególne podtypy charakteryzują się różnym stopniem ryzyka transformacji nowotworowej. Podtypy te prowadzą do zmian dysplastycznych.  Wykrywa się je przede wszystkim w komórkach raka szyjki macicy. Przetrwałe zakażenie podtypem HPV o wysokim potencjale onkogennym stanowi ryzyko wystąpienia nowotworu. Z największym ryzykiem związane jest zakażenie HPV16. Jest on odpowiedzialny za niemal 60% wszystkich przypadków raka szyjki macicy. Z kolei HPV18 jest odpowiedzialny za ok. 25-35% przypadków raka. U polskich kobiet chorujących na raka szyjki macicy najczęściej wykrywany jest HPV16. Chociaż infekcja wirusem HPV nierozerwalnie kojarzy się z rozwojem raka szyjki macicy, to infekcja wysokoonkogennymi podtypami HPV może być przyczyną rozwoju także innych groźnych nowotworów – pochwy, sromu, prącia, odbytu, jak również głowy i szyi.

Jak można zakazić się wirusem HPV?

Do zakażenia wirusem HPV niezbędny jest bezpośredni kontakt. Najczęściej do zakażenia dochodzi na drodze kontaktów seksualnych, zarówno genitalno-genitalnych, genitalno-oralnych, jak i genitalno-analnych. Do większości zakażeń dochodzi tuż po inicjacji seksualnej, z tego też względu czynnikiem ryzyka zakażenia HPV jest wczesne rozpoczęcie życia seksualnego. Ryzyko to wzrasta wraz ze wzrostem ilości partnerów seksualnych.

Warto wiedzieć, że stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko przeniesienia zakażenia, jednak nie eliminuje go całkowicie. Kontakty seksualne stanowią główne źródło transmisji HPV, ale nie jedyne. Do zakażenia może dojść także na skutek używania wspólnie bielizny, ręczników, gąbek, bądź też innych przedmiotów służących do higieny intymnej. Transmisja zakażenia może nastąpić także w wyniku niedostatecznej higieny. Zakażenie może zostać przeniesione np. poprzez dotknięcie ręką skażonych wirusem powierzchni, a następnie przeniesienie wirusa na własne okolice intymne. Niekiedy do zakażenia może dojść także drogą wertykalną, czyli podczas porodu z matki na dziecko.

Szacuje się, że na pewnym etapie swojego życia ok. 75 – 80% osób aktywnych seksualnie zostanie zakażonych HPV. Zwykle jednak dochodzi do formy przejściowej zakażenia. U większości osób zakażonych po upływie 2 – 3 lat ma miejsce samoistna regresja zakażenia. Dzieje się tak na skutek eliminacji wirusa przez układ immunologiczny.  Niestety, może się również zdarzyć, że zakażenie HPV będzie miało charakter przewlekły. Przetrwała infekcja, która współwystępuje z innymi czynnikami ryzyka (genetycznymi, środowiskowymi) może doprowadzić do rozwoju nieprawidłowych zmian komórkowych, w wyniku czego powstają zmiany rakowe.

Objawy zakażenia wirusem HPV – jak wygląda brodawczak ludzki?

Zakażenie wirusem HPV nie zawsze daje objawy. Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego może pozostawać w fazie utajonej nawet przez wiele lat. Warto jednak pamiętać, że nie każdy podtyp wirusa HPV predysponuje do rozwoju nowotworu. Często wirusy HPV wywołują niegroźne infekcje, które zwalczane są samoistnie przez układ immunologiczny. Zakażenie wirusem HPV mogą sugerować zmiany skórne w postaci brodawek oraz nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych. Brodawki narządów płciowych zwykle pojawiają się od kilku tygodni do kilku miesięcy od momentu kontaktu z wirusem. Chociaż zakażenie wirusem HPV najczęściej prowadzi do raka szyjki macicy, to może również predysponować do rozwoju innych nowotworów.

Objawy, których nie należy bagatelizować, ponieważ mogą sugerować raka szyjki macicy to:

• nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych – występowanie bardziej obfitych miesiączek, bądź też pojawiające się krwawienie pomiędzy miesiączkami,
• ból podbrzusza podczas oddawania moczu lub w trakcie stosunku,
• krwawienie po stosunku,
• upławy,
• ból miednicy,
• wydzielina z pochwy o nieprzyjemnym zapachu.

Wirus HPV może także stanowić przyczynę rozwoju raka gardła. Pojawić mogą się wówczas takie objawy, jak:

• objawy przypominające infekcję górnych dróg oddechowych – kaszel, chrypka, powiększone węzły chłonne,
• obfite plwociny,
• uczucie ciała obcego w gardle,
• zmiana tonu głosu,
• nieprzyjemny zapach z ust,
• bladość skóry,
• nasilone uczucie zmęczenia i senności.

Powyższe objawy powinny zaniepokoić szczególnie wtedy, gdy trwają dłużej niż kilka tygodni.

Niskoonkogenne podtypy HPV najczęściej są przyczyną powstawania brodawek. Mogą się one pojawiać w jamie ustnej, gardle lub krtani. Towarzyszyć im mogą takie objawy, jak:

• kaszel,
• chrypka,
• zmiana tonu głosu,
• ból gardła,
• niekiedy trudności z połykaniem.

Wirusy HPV o niskim potencjale onkogennym często są przyczyną występowania kłykcin kończystych, czyli brodawek narządów płciowych. Występują one w formie pojedynczych lub zlewających się zmian. Często można spotkać się z określeniem jakoby przypominały swoim wyglądem kalafior. Kłykciny kończyste nie są groźne, jednak ze względu na ich lokalizację, która powoduje narażenie na ciągłe uszkadzanie, zaleca się ich usuwanie.

Skutki zakażenia wirusem HPV

Skutki zakażenia wirusem HPV zależą przede wszystkim od podtypu wirusa, jak również od stanu układu immunologicznego osoby zakażonej. Większość infekcji po pewnym czasie zostaje zwalczona przez układ odpornościowy. Warto jednak mieć świadomość, że wysokoonkogenne podtypy wirusa HPV, zwłaszcza HPV16 i HPV18 stanowią istotny czynnik ryzyka rozwoju raka szyjki macicy. Zakażenie wirusami HPV może także predysponować do rozwoju nowotworów pochwy, sromu, odbytu prącia, gardła, i krtani. Niskoonkogenne podtypy wirusa HPV najczęściej przyczyniają się do powstania brodawek skóry, brodawek narządów płciowych (kłykciny kończyste), zmiany dysplastyczne błony śluzowej macicy oraz rogowacenie białe.

Sprawdź też: Leczenie i wykrywanie wirusa hpv (brodawczaka ludzkiego)

Czy z wirusem HPV można normalnie żyć?

Zdecydowana większość aktywnych seksualnie dorosłych na pewnym etapie swojego życia zostanie zakażona wirusem HPV. Należy jednak pamiętać, że nie każdy podtyp wirusa HPV prowadzi do rozwoju nowotworu. Kolejną ważną kwestią jest fakt, że samo zakażenie onkogennymi podtypami wirusa HPV nie wystarcza do rozwoju nowotworu, a stanowi jedynie czynnik predysponujący. W przypadku podtypów niskoonkogennych, zakażenie najczęściej ulega samoograniczeniu. Ze względu na fakt, że od momentu zakażenia do momentu manifestacji zmian nowotworowych upływa zwykle sporo czasu, nie można zaniedbać regularnych badań. Każda kobieta powinna zadbać o to, aby zawsze mieć ważne badanie cytologiczne. Pamiętaj, że wykrycie raka szyjki macicy w jego wczesnym stadium rozwoju w istotnym stopniu zwiększa szanse na powodzenie terapii.

Wirus HPV a współżycie

Nosicielstwo wirusa HPV nie stanowi przeciwwskazania do podejmowania współżycia. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że do transmisji zakażenia dochodzi przede wszystkim właśnie na drodze kontaktów seksualnych. Czynnikiem zmniejszającym ryzyko zakażenia wirusem HPV jest unikanie kontaktów seksualnych z wieloma partnerami. W przypadku, gdy mamy świadomość zakażenia wirusem HPV, bądź też nie możemy tego faktu wykluczyć, podczas stosunku warto korzystać z prezerwatywy. Należy jednak pamiętać, że chociaż stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko zakażenia, to jednak nie eliminuje go całkowicie.

Piśmiennictwo:

1. Clifford GM, Smith JS, Plummer M, Munoz N, Franceschi S: Human papillomavirus types in invasive cervical cancer worldwide: a meta-analysis. Br J Cancer 2003;88:63 – 73
2. Olejek A. HPV jako czynnik etiologiczny raka szyjki macicy. Ginekol Pol 2008; 79: 126-132
3. Mądry E., Gibas M., Adamczyk-Ratajczak A., Mądry R. HPV – wirus o wielu twarzach. Family Medicine & Primary Care Review 2009; 11(3): 702-704