Wędzidełko – kiedy jest poprawne, kiedy za krótkie i jak je leczyć?

Spis Treści

Co to jest wędzidełko?

Wędzidełko jest niewielkim fałdem błony śluzowej, którego rolą jest łączenie ze sobą dwóch struktur. Wyróżnia się wędzidełko podjęzykowe, wędzidełko wargi górnej, wędzidełko wargi dolnej  oraz wędzidełka policzkowe. W zależności od lokalizacji, wędzidełka pełnią różne funkcje.

Najwięcej problemów zwykle przysparza nieprawidłowa budowa wędzidełka podjęzykowego. Rozciąga się ono pionowo pomiędzy dolną powierzchnią języka a dnem jamy ustnej. Odpowiada za możliwość wykonywania prawidłowych ruchów języka, co umożliwia poprawne mówienie oraz proces jedzenia. Wędzidełko wargi górnej zlokalizowane jest pomiędzy wewnętrzną powierzchnią wargi a dziąsłami nad siekaczami. Przybiera trójkątny kształt i łatwo je zaobserwować unosząc wargę do góry. Wędzidełko wargi dolnej umiejscowione jest pomiędzy wewnętrzną powierzchnią wargi a dziąsłami pod siekaczami dolnymi. Wędzidełka wargowe odpowiadają przede wszystkim za swobodny ruch wargami. To z kolei umożliwia utrzymywanie odpowiedniego napięcia mięśniowego, ssanie oraz żucie. Wędzidełka policzkowe znajdują się pomiędzy wewnętrzną częścią policzków a dziąsłami.

Wędzidełka różnią się wyglądem u poszczególnych osób. Różna jest ich grubość, długość i elastyczność. Z tego też względu nie są ustalone normy poszczególnych parametrów, które pozwalałyby stwierdzić, czy wędzidełko ma prawidłową budowę. Warto również pamiętać, że chociażby długość wędzidełek zmienia się podczas wykonywania ruchów w jamie ustnej. Dlatego też ocena budowy wędzidełka nie jest prosta i w przypadku zauważenia niepokojących sygnałów powinien jej dokonywać specjalista.

Kiedy trzeba podciąć wędzidełko?

Najbardziej powszechnym problemem dotyczącym wędzidełek jest zbyt krótkie wędzidełko podjęzykowe. Zjawisko to występuje nawet u 1 – 10% dzieci. Częściej pojawia się u chłopców niż u dziewczynek. Problem ze skróconym wędzidełkiem podjęzykowym zwykle zauważany jest już w okresie niemowlęcym. Opiekunowie dziecka mogą zauważyć, że ma ono problem z przyjmowaniem pokarmu zarówno podczas karmienia piersią, jak i karmienia butelką. Kiedy dziecko ma trudności ze ssaniem, matka karmiąca piersią może odczuwać ból spowodowany ranieniem jej brodawek sutkowych przez dziecko podczas karmienia. Warto również przyjrzeć się jak wygląda brodawka po karmieniu. Jeśli jest blada i zniekształcona, może to wskazywać na trudności z karmieniem. Uwagę powinno również zwrócić nerwowe pobieranie pokarmu przez niemowlaka oraz szybkie męczenie się dziecka podczas karmienia piersią. Należy jednak pamiętać, że w pierwszej kolejności warto ocenić prawidłowość techniki karmienia. W tym celu najlepiej skonsultować się z doradcą laktacyjnym. W przypadku, gdy wykluczone zostaną przyczyny trudności z karmieniem piersią ze strony matki, problem może tkwić w skróconym wędzidełku podjęzykowym dziecka.

Krótkie wędzidełko nie zawsze jest diagnozowane w wieku niemowlęcym. Zdarza się, że diagnoza pojawia się dopiero w późniejszym okresie dzieciństwa. Starsze dzieci z krótkim wędzidełkiem podjęzykowym mogą mieć wady wymowy, co spowodowane jest ograniczonymi ruchami języka. Dzieci takie najczęściej mają trudności z wymową „d”, „t”, „r”, „sz”, „cz” oraz „dż”. To jednak nie jedyny problem. Skrócone wędzidełko górnej lub dolnej wargi może stanowić przyczynę wad zgryzu. Niekiedy prowadzi do powstania tzw. diastemy, czyli szpary między zębami. Prowadzi to nie tylko do wad wymowy, ale również zwiększa ryzyko chorób przyzębia. Nieprawidłowo wykształcone wędzidełka przyczyniają się do zalegania pokarmu w jamie ustnej. To z kolei staje się przyczyną stanów zapalnych dziąseł oraz zębów. Pozostające resztki pokarmów są również świetną pożywką dla bakterii, dlatego też stan ten sprzyja rozwojowi próchnicy zębów.

U osób dorosłych nieprawidłowo wykształcone wędzidełka mogą wpływać na trudności ze stabilnym utrzymaniem protezy na dziąsłach. Dodatkowo, może występować problem odsłoniętych szyjek zębowych. W wyniku tego dochodzi do osłabienia zębów, nadwrażliwości oraz rozwoju parodontozy, która w późniejszym etapie może prowadzić do wypadania zębów.

Nie sposób samodzielnie ocenić, czy wędzidełko powinno być podcięte, czy też nie. Powinien to ocenić specjalista. Niekiedy, nawet pomimo nieprawidłowej budowy wędzidełka nie jest konieczne jego podcinanie. Nisko usytuowane wędzidełko wargi górnej może ulec podniesieniu po wymianie zębów mlecznych na stałe, a występujące między siekaczami szpary mogą się wówczas zamknąć. Należy jednak pamiętać, że problemy z wędzidełkami nie zawsze rozwiązują się samoistnie. Przed podjęciem decyzji o podcięciu wędzidełka należy przede wszystkim rozważyć w jakim stopniu nieprawidłowości w budowie tej struktury wpływają na codzienne funkcjonowanie. W sytuacji, gdy krótkie wędzidełko utrudnia pobieranie pokarmu, konieczne jest jego podcięcie. W zdecydowanej większości przypadków po zabiegu podcięcia wędzidełka mijają trudności z karmieniem. 

Kto podcina wędzidełko?

Zabieg podcięcia wędzidełka, czyli frenotomia może być wykonany przez laryngologa, neonatologa, stomatologa lub innego specjalistę. Zabieg jest krótki, trwa od kilku do kilkunastu minut i nie wiąże się z odczuwaniem silnych dolegliwości bólowych przez dziecko. W przypadku wykrycia krótkiego wędzidełka podjęzykowego u noworodka i związanych z tym trudności z przyjmowaniem pokarmu, zabieg podcięcia wędzidełka może zostać wykonany jeszcze przed opuszczeniem szpitala przez mamę i dziecko. Zabieg przeprowadzany jest zwykle w znieczuleniu miejscowym. Do jego wykonania używa się skalpela lub lasera. Zabieg frenotomii z użyciem lasera przebiega bezkrwawo. Ciepło wytwarzane przez laser zespala przerwane tkanki, co ogranicza krwawienie i przyspiesza gojenie. Jednak użycie do zabiegu skalpela również wiąże się jedynie z niewielkim krwawieniem, które szybko ustępuje. Na zabieg zwykle należy zgłosić się na czczo, a pierwszy posiłek można zjeść już kilka godzin po zabiegu. Przez kilka dni po zabiegu zaleca się spożywanie półpłynnych pokarmów o niezbyt wysokiej temperaturze. W tym czasie odradza się również podejmowanie intensywnej aktywności fizycznej.

Co należy zrobić kiedy wędzidełko jest za krótkie?

Jeżeli skrócone wędzidełko przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, a więc uniemożliwia pobieranie pokarmu, czy też powoduje wady wymowy, należy zgłosić się do specjalisty. W przypadku niemowląt i małych dzieci w pierwszej kolejności należy zgłosić się do pediatry. Osoby dorosłe powinny szukać pomocy u lekarza rodzinnego lub laryngologa. W takiej sytuacji najczęściej konieczne będzie podcięcie wędzidełka. W zależności od tego, na jakim etapie życia zostanie wykonany zabieg, różne mogą być jego efekty. U niemowląt pozytywne efekty zabiegu widoczne są niemal od razu. U starszych dzieci oraz osób dorosłych, po zabiegu konieczne jest wykonywanie ćwiczeń, które mają na celu zapobiegać powstawaniu zrostów oraz nauczyć unoszenia języka do góry. Ćwiczenia zwykle rozpoczyna się 3 dni po wykonanym zabiegu.

Przykładowe ćwiczenia po podcięciu wędzidełka językowego:

• dotykanie językiem kącików ust,
• oblizywanie warg przy szeroko otwartych ustach,
• przenoszenie języka z boku na bok,
• dotykanie językiem nasady każdego zęba,
• wylizywanie talerza lub miseczki,
• naśladowanie odgłosów kopyt konia,
• sięganie językiem do nosa i brody.

U małych dzieci, które nie są jeszcze w stanie samodzielnie wykonywać ćwiczeń, konieczne jest przeprowadzanie masaży, których celem jest zapobieganie powstawaniu blizn i zrostów.

Czy domowymi sposobami da się samemu usunąć wędzidełko?

W przypadku problemów ze skróconym wędzidełkiem nie usuwa się go, a jedynie podcina, co zwiększa ruchomość języka i umożliwia spełnianie jego funkcji. Przed zabiegiem podcięcia wędzidełka warto wykonywać ćwiczenia zalecone przed logopedę. Jeśli jednak lekarz po ocenie wędzidełka stwierdzi, że niezbędne jest jego podcięcie, domowe ćwiczenia nie rozwiążą problemu. Zabieg będzie konieczny. Ćwiczenia będą jednak niezbędne podczas rehabilitacji po zabiegu.

Piśmiennictwo:

1. Sioda Wędzidełko języka u noworodka – ocena neonatologiczna i zalecenia w:] Standardy medyczne/pediatria 2012, 9: 115-123
2. Ostapiuk B. Standard postępowania logopedycznego w przypadku dyslalii ankyloglosyjnej Logopedia, 37, 14-167, Lublin