Spis Treści
Fibromialgia – co to za choroba?
Fibromialgia, czyli FMS (fibromyalgia syndrome) jest zespołem bólowym, charakteryzującym się uogólnionym, przewlekłym bólem mięśni oraz stawów. Cechą charakterystyczną jest też występowanie tzw. punktów tkliwych. Są to występujące na ciele miejsca o nadmiernej wrażliwości na ucisk. Jest to wymagająca bardzo wszechstronnego podejścia choroba – fibromialgia powoduje bowiem przewlekły ból mięśni i stawów w wielu miejscach ciała, zaburzenia snu, problemy z pamięcią, skrajne zmęczenie, a nawet depresję.
Jest to niezapalna choroba – fibromialgia jest przewlekła chorobą reumatyczną tkanek miękkich – ścięgien i mięśni. Bardzo istotne w jej przypadku jest wczesne rozpoznanie na podstawie objawów klinicznych. Po zgłoszeniu dolegliwości pacjent jest najczęściej kierowany do reumatologa, ale wymaga również konsultacji u innych specjalistów ze względu na choroby towarzyszące. Osoby cierpiące na FMS określane są z tego względu jako „pacjenci wielospecjalistyczni”. Ze względu na to, że objawy sugerują różne choroby, fibromialgia często rozpoznawana jest z dużym opóźnieniem, co utrudnia jej leczenie.
Fibromialgia związana jest z nieprawidłowym odczuwaniem bólu. Mechanizm tego zjawiska nie został do końca wyjaśniony, najbardziej prawdopodobna teoria wskazuje, że powodem jest centralna sensytyzacja, czyli nadmierna pobudliwość struktur, które przewodzą ból w mózgu i rdzeniu kręgowym. Obszar mózgu, w którym odbywa się odczytywanie bodźców bólowych, odpowiada także za inne funkcje organizmu: sen, reakcja na stres, odporność. Można tym samym wytłumaczyć, czemu bólowi towarzyszą inne objawy choroby.
Wśród pacjentów z fibromialgią przeprowadzono badania, które wykazały nieprawidłowe stężenie w mózgu różnych substancji współodpowiedzialnych za odczuwanie bólu, np. zmniejszone stężenie serotoniny. Jest to powód, dla którego w leczeniu stosuje się środki zwiększające jej dostępność w układzie nerwowym.
Kolejną ważną obserwację na podstawie badań występowanie zaburzeń snu głębokiego – jest to faza snu odpowiedzialna za regenerację organizmu. To tłumaczy nadmierne zmęczenie w trakcie dnia, niektóre zaburzenia hormonalne i brak odpoczynku podczas snu. Nie stwierdzono natomiast zmian w stawach i mięśniach, zatem prawdopodobnie odczuwany w nich ból stanowi efekt zaburzeń centralnej regulacji bólu.
Fibromialgia – przyczyny
Istnieją póki co jedynie przypuszczenia, dlaczego niektórym osobom przytrafia się fibromialgia – co to za hipotezy? Najprawdopodobniej jednym z czynników odpowiedzialnym za występowanie tej choroby są czynniki genetyczne. U krewnych pierwszego stopnia występuje aż ośmiokrotnie większe prawdopodobieństwo wystąpienia tej przypadłości. Geny odpowiadające za działanie serotoniny są przypuszczalnie jednym z czynników wystąpienia FMS.
W etiologii choroby uwzględnia się w dodatku wcześniejsze narażenie pacjenta na czynniki zakaźne, np. na parwowirusa, bakterie wywołujące boreliozę i brucelozę oraz wirusa EBV. Fibromialgia charakteryzuje się także nieprawidłowym stężeniem wielu neuroprzekaźników: serotoniny, dopaminy, noradrenaliny. Przewaga cytokin prozapalnych nad przeciwzapalnymi wskazuje natomiast na toczący się w organizmie przewlekły stan zapalny. Te nieprawidłowości mogą odpowiadać za niewłaściwe przetwarzanie bólu i nadmierne wyczulenie na odbieranie bodźców ze strony układu nerwowego.
Toczeń czy fibromialgia – jak rozpoznać, z którą dolegliwością pacjent ma do czynienia?
Toczeń rumieniowaty układowy, podobnie jak choroba Hashimoto i reumatoidalne zapalenie stawów, jest chorobą autoimmunologiczną, które to często współwystępują z fibromialgią. Objawy FMS mogą być wówczas mylnie potraktowane jako zaostrzenie choroby autoimmunologicznej, co prowadzi do niepotrzebnej intensyfikacji leczenia tych chorób. Fibromialgia znacząco obniża ryzyko późniejszego wystąpienia chorób autoimmunologicznych.
Badania wskazują jeszcze jeden powód, przez który może występować fibromialgia – objawy neurologiczne sprawiają, że wśród potencjalnych przyczyn wskazuje się zaburzenia przewodnictwa nerwowego. Zazwyczaj istnieje czynnik wywołujący FMS. Mogą to być zapalenia stawów, uraz lub problemy z kręgosłupem.
Udowodniono pewne predyspozycje do występowania tej choroby. Należą do nich: dodatni wywiad rodzinny w kierunku tego schorzenia, obecność chorób reumatycznych i płeć żeńska. Bardzo istotny jest również aspekt psychologiczny. Do przyczyn FMS mogą należeć:
- Silny uraz psychiczny,
- Niskie poczucie własnej wartości,
- Przewlekły stres,
- Niezadowolenie z pracy.
Fibromialgia – objawy
Fibromialgia to choroba przewlekła, dla której najbardziej charakterystyczne są dolegliwości bólowe i występowanie miejsc tkliwych, szczególnie wrażliwych na dotyk. Ból może pojawiać się w różnych miejscach ciała i przybierać rozmaitą formę: rozległą, tępą, pulsującą, chroniczną, głęboką i piekącą.
Przewlekły, uogólniony ból mięśni i stawów w całym ciele to najbardziej charakterystyczny objaw, ale poza nim fibromialgia cechuje się też uczuciem sztywności ciała, przewlekłym zmęczeniem – nawet po przebudzeniu i problemami ze snem. Do rzadziej spotykanych objawów choroby należą:
- Zaburzenia układu pokarmowego – bóle brzucha, wzdęcia, zespół jelita drażliwego, refluks żołądkowo – przełykowy, zaparcia, biegunki, zmienny rytm wypróżnień,
- Tachykardia (zaburzenia rytmu serca),
- Ból miednicy,
- Częstomocz,
- Zespół niespokojnych nóg,
- Stałe uczucie zimnych kończyn,
- Wahania masy ciała,
- Bezdech senny,
- Zespół stawu skroniowo – żuchwowego (klikanie szczęki, dzwonienie w uszach, ból szczęki albo twarzy),
- Mrowienie lub drętwienie ciała,
- Sztywność poranna,
- Zawroty i bóle głowy,
- Kłopoty z koncentracją i pamięcią,
- Nerwowość,
- Stany lękowe,
- Zjawisko Raynauda – drętwienie palców rąk i stóp przez napadowe skurcze tętnic, zimne małżowiny uszne i nos.
Fibromialgia – diagnostyka i testy
Istnieje sposób na sprawdzenie czy u pacjenta występuje fibromialgia – test polega na sprawdzeniu bolesności uciskowej 18 punktów tkliwych. Za najbardziej wartościowe uznaje się jednak badanie obejmujące m.in. pełną morfologię, badania w kierunku celiakii, badanie poziomu hormonów tarczycy i witaminy D. Diagnozę postawić można też na podstawie obecności przez przynajmniej 3 miesiące rozległego bólu w całym ciele. Postawienie diagnozy polega też na wykluczeniu innych chorób, które mogą dawać podobne objawy:
- Polimalgia reumatyczna,
- Nowotwory,
- Niedoczynność tarczycy,
- Reumatoidalne zapalenie stawów,
- Choroby autoimmunologiczne tkanki łącznej.
Fibromialgia – punkty uciskowe i spustowe
Sposób na sprawdzenie czy występuje fibromialgia, punkty bolesne, to określone miejsca na ciele, występujące po obu stronach, powyżej i poniżej talii, które są tkliwe nawet przy wykonywaniu rutynowego badania palpacyjnego. Spośród 18 punktów uciskowych, chorobę rozpoznaje się w przypadku tkliwości 11 z nich. Urządzenie medyczne o nazwie dolorymetr, mierzące natężenie bólu, jest bardzo pomocne w badaniu punktów spustowych. Osoby cierpiące na fibromialgię mają niski próg odczuwania bólu.
Fibromialgia – jak leczyć?
Jeden z problemów, jaki sprawia fibromilagia – leczenie – polega na braku leków pozwalających na zwalczenie tej choroby. W ramach farmakoterapii podaje się leki przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe i przeciwbólowe. W leczeniu niefarmakologicznym dużą rolę odgrywa fizykoterapia, aerobowe i siłowe ćwiczenia fizyczne oraz hydroterapia. Stosuje się również krioterapię, terapię ultradźwiękami i balneoterapię (zajęcia w ciepłej wodzie).
Metody leczenia niekonwencjonalnego obejmują jogę, medytację, tai – chi i akupunkturę. Bardzo istotna jest terapia poznawczo – behawioralna, która w połączeniu z technikami relaksacyjnymi pozwala zmniejszyć problemy ze snem. W leczeniu fibromialgii bardzo ważna jest higiena snu, czyli kładzenie się o ustalonej godzinie i rezygnacja z kofeiny.
Fibromialgia – dieta
Dieta pełni ważną rolę w zwalczaniu większości chorób i należy do nich również fibromialgia – co pomaga w walce z tą przypadłością? Jadłospis powinien obfitować w pokarmy zawierające przeciwutleniacze i tryptofan, czyli aminokwas będący prekursorem serotoniny, mającej wpływ na poprawę samopoczucia. Do najlepszych źródeł tryptofanu należą:
- Mięso wieprzowe i drobiowe,
- Przetwory mleczne,
- Sezam,
- Pestki dyni,
- Spirulina.
Osoby cierpiące na fibromialgię powinny jeść warzywa, owoce, niskotłuszczowy nabiał, chude mięso, ryby, zdrowe tłuszcze i produkty pełnoziarniste. Unikać należy natomiast ilość soli i cukru, całkowicie niewskazane są słodycze. Zamiast nich powinno się spożywać produkty o wysokiej zawartości błonnika i niskim indeksie glikemicznym: migdały, awokado, tofu, owsiankę, brokuły. Bardzo wskazane jest jedzenie ananasów, stanowiących źródło bromelainy – enzymu o właściwościach przeciwzapalnych, wspomagającego gojenie się tkanek.
Czy fibromialgia jest groźna?
Fibromialgia nie zagraża skróceniem długości życia ani kalectwem, ale może wyraźnie obniżyć jakość życia. Bardzo ważne jest jak najwcześniejsze zgłoszenie się do lekarza po zaobserwowaniu objawów choroby, co pozwala na jej skuteczniejsze i szybsze wyleczenie.
Czy fibromialgia jest uleczalna?
Odpowiednie postępowanie, zwłaszcza wcześnie podjęte, pozwala na ustąpienie objawów tej choroby na długi czas, trudno jednak mówić o jej całkowitym wyleczeniu. W większości przypadków na przemian przydarzają się okresy złagodzenia i nasilenia objawów. O ustępowaniu fibromialgii może świadczyć zmniejszenie bólu, poprawa samopoczucia, lepsza jakość snu i powrót do normalnej aktywności.
Aby zapobiegać nawrotom FMS, powinno się dbać o zdrowie psychiczne i fizyczne. Kluczowe jest unikanie stresu, utrzymywanie dobrej kondycji, dbanie o odpoczynek i planowanie zajęć według własnych upodobań. Po ustąpieniu objawów nie trzeba wykonywać badań kontrolnych ani odbywać wizyt u lekarza, należy natomiast zasięgnąć jego porady w przypadku nawrotu choroby.
Bibliografia:
- Bartkowska W. i wsp.: Pamięć i jej zaburzenia w fibromialgii. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2013, s. 65-72.
- Samborski W.: Fibromialgia — aktualne zasady rozpoznawania choroby, nowe propozycje dotyczące patogenezy i leczenia. Forum Reumatol. 2015; 1(1): 5–11.
- Binkiewicz-Glińska A. i wsp.: Fibromyalgia Syndrome - a multidisciplinary approach. Psychiatria Polska. 2015; 49(4): 801-810.
- Skorupska E. i wsp.: Diagnostyka różnicowa fibromialgii i zespołu bólu mięśniowo-powięziowego – rola oceny punktów tkliwych i punktów spustowych.. Forum Reumatologiczne. 2019; 5: 60-64.
dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.