Spis Treści
Co to jest zapalenie ucha?
Zapalenie ucha to sytuacja, w której patogeny chorobotwórcze powodują infekcje narządu słuchu oraz ich powikłania. Zapalenie to może dotyczyć zarówno ucha wewnętrznego, zewnętrznego i środkowego. U wielu pacjentów ma ono łagodny przebieg, jednakże może też prowadzić do rozwoju niebezpiecznych dla zdrowia powikłań, a nawet całkowitej utraty słuchu.
Zapalenie ucha – objawy i przyczyny
Do przyczyn zapalenia ucha należą:
- Wirusy (RSV, grypy, paragrypy, rynowirusy),
- Grzyby,
- Alergie,
- Cukrzyca,
- Zmiany pH w przewodzie słuchowym – za utrzymywanie niskiego pH odpowiadają wydzieliny gruczołów łojowych i woskowinowych, a ich wydostawanie się na zewnątrz naskórka przewodu słuchowego stanowi mechanizm samooczyszczania.
Można wyróżnić przyczyny zapalenia ucha na podstawie lokalizacji infekcji. Stan zapalny ucha zewnętrznego wywoływany jest przez korzystanie z basenów, ponieważ w wilgotnym środowisku namnażają się drobnoustroje wywołujące tę chorobę. Uszkodzenie gruczołów łojowych, które przestały produkować woskowinę, także przyczynia się do zapalenia ucha, podobnie jak korzystanie z patyczków do uszu, które mogą podrażnić przewód słuchowy.
Zapalenie ucha środkowego występuje wskutek infekcji górnych dróg oddechowych, takich jak zapalenie gardła albo krtani, a także przez polipy, alergie i przerost migdałka. Spadek odporności organizmu i wdychanie dymu papierosowego sprzyja rozwojowi schorzenia, na które szczególnie narażone są małe dzieci i niemowlęta. Nieleczone zapalenie ucha środkowego przyczynia się do rozwoju zapalenia ucha wewnętrznego, podobnie jak obecność chorób autoimmunologicznych.
Objawy zapalenia ucha to:
- Ból i obrzęk skóry,
- Łuszczący się naskórek,
- Obecność wydzieliny o nieprzyjemnym zapachu,
- Swędzenie przewodu słuchowego,
- Powiększenie i bolesność węzłów chłonnych,
- Gorączka,
- Ból w trakcie jedzenia,
- Brak apetytu,
- Pogorszenie słuchu,
- Pojawienie się płynu w błonie bębenkowej,
- Surowiczy lub ropny wyciek z ucha,
- Zaburzenia równowagi,
- Zawroty głowy,
- Nudności i wymioty,
- Szumy uszne,
- Oczopląs,
- Pogorszenie samopoczucia,
- Głuchota.
Zapalenie ucha zewnętrznego
Na ucho zewnętrzne składa się małżowina uszna oraz przewód słuchowy zewnętrzny. Zakażenie ucha zewnętrznego może zostać spowodowane przez bakterie, wirusy i grzyby. Za te infekcje odpowiadają najczęściej gronkowiec złocisty i pałeczka ropy błękitnej. Półpasiec uszny jest również częstą przyczyną zakażenia wirusowego. Ograniczone zapalenie przewodu słuchowego zewnętrznego to czyrak lub czyrakowatość, które wywoływane są przez choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca, niedobory żywieniowe i immunosupresja.
Zapalenie ucha zewnętrznego objawy wykazuje w postaci wycieku z ucha, silnym bólem oraz upośledzeniem słuchu. Może występować również świąd oraz gęsty wyciek z ucha o nieprzyjemnej woni. Ból ucha szybko narasta, a w części chrzęstnej przewodu słuchowego zewnętrznego pojawia się bolesny obrzęk. Do postawienia właściwej diagnozy konieczne jest w większości przypadków badanie laryngologiczne.
Zapalenie ucha środkowego
Zapalenie ucha środkowego u dorosłych występuje znacznie rzadziej niż u dzieci. Jest to ostry, ropny proces infekcyjny, który charakteryzuje obecność zakażonego płynu w uchu środkowym i zapalenie błony śluzowej, jaka wyścieła przestrzeń ucha środkowego. Ostre zapalenie ucha środkowego objawy wykazuje poprzez bardzo silny ból ucha, gorączka i brak apetytu. Przy wysiękowym zapaleniu ucha środkowego płyn pojawia się w błonie bębenkowej i występuje zagrożenie znacznego pogorszenia słuchu. Kiedy jest ono nieleczone, nastąpić może trwałe uszkodzenie słuchu.
Co na zapalenie ucha środkowego jest najskuteczniejszym remedium? Podstawowy cel stanowi wyeliminowanie wycieku z ucha, wyleczenie zakażenia i błony bębenkowej. Konieczne jest zadbanie o odpowiednią higienę ucha. Osoby z perforacją błony bębenkowej muszą dbać o chronienie ucha przed dostawaniem się do niego wody – koniecznie trzeba zabezpieczać podczas kąpieli otwór słuchowy.
Ostre zapalenie ucha środkowego poprzedzone jest przez infekcję górnych dróg oddechowych albo zaostrzenie sezonowego alergicznego nieżytu nosa. Najczęściej przypadłość ta występuje jednostronnie i przytrafia się nagle. Jeżeli dochodzi do pęknięcia błony bębenkowej, wówczas ból narządu słuchu nagle ustępuje, a towarzyszy temu ropny wyciek z ucha. Ostre zapalenie może wywoływać powikłania, np. wysoką gorączkę, silny ból za uchem i porażenie nerwu twarzowego.
Zapalenie ucha wewnętrznego
W uchu wewnętrznym znajdują się drobne struktury odpowiadające za zmysł słuchu i równowagi. Wśród nich znajdują się: przedsionek (odbiera drgania), ślimak (znajduje się w nim narząd słuchu), trzy kanały półkoliste wypełnione perilimfą (odpowiadają za zmysł równowagi). Część ucha wewnętrznego, która odpowiada za zmysł równowagi i słuchu, to błędnik.
Zapalenie ucha wewnętrznego to najrzadziej spotykana forma tej choroby. Może ono stanowić powikłania po źle leczonym zapaleniu ucha środkowego, przewlekłym zapaleniu ucha środkowego oraz ropnym zapaleniu opon rdzeniowo – mózgowych bądź innej neuroinfekcji. Najbardziej charakterystyczne objawy zapalenia błędnika to:
- Zaburzenia równowagi i trudności w chodzeniu,
- Upośledzenie słuchu, a nawet głuchotę,
- Uczucie zatkanego ucha,
- Pogłosy i szumy uszne,
- Zawroty głowy,
- Wymioty i nudności,
- Oczopląs.
Ropne zapalenie ucha
Bakteryjne zapalenie ucha często skutkuje ropnym zapaleniem. Patogeny bakteryjne bytują w gardle i w nosie, w związku z czym bardzo często infekcje ucha rozpoczynają się po infekcji górnych dróg oddechowych, np. przeziębieniu. Wirusy lub bakterie powodują stan zapalny i obrzęk błony śluzowej, uniemożliwiający ujście płynu z ucha. Płyn znajdujący się w środku ucha stanowi idealne środowisko do rozwoju ropnego zapalenia ucha środkowego i namnażania bakterii.
Ropne zapalenie ucha można rozpoznać po następujących objawach:
- Pulsacyjny, silny ból w okolicach ucha,
- Ropna wydzielina z ucha,
- Pogorszenie słuchu,
- Szumy uszne,
- Uczucie zatkanego ucha,
- Perforacja błony bębenkowej,
- Ból ucha podczas żucia.
W odróżnieniu od większości infekcji ucha, ropne zapalenie, kiedy jest nieleczone, grozi poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Zaliczają się do nich: utrata słuchu, perforacja błony bębenkowej, opóźnienie mowy u dzieci, zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych. Ropna infekcja ucha wywołana może być przez anginę, infekcję gardła i zatok, zmiany zapalne krtani lub choroby zakaźne, np. odrę czy tyfus.
Wysiękowe zapalenie ucha
Wysiękowe zapalenie ucha przebiega bez ostrych objawów. Toczący się proces zapalny przyczynia się do nagromadzenia się w jamie bębenkowej płynu. Charakterystyczny objaw to niedosłuch narastający z powodu upośledzenia przewodzenia dźwięku. W wyniku nieprawidłowego funkcjonowania trąbki słuchowej, służącej do regulacji ciśnienia w jamie bębenkowej, w jamie bębenkowej powstaje ujemne ciśnienie. Sprzyja ono powstawaniu wysięku. Kiedy występuje zapalenie ucha, wydzielina ta pojawiać się może przez zmiany w migdałku gardłowym i refluks przełykowo – gardłowy.
Grzybicze zapalenie ucha
Grzybicze zapalenie ucha wywoływane jest przez grzyby Aspergillus, często towarzyszy mu wyciek z ucha, czasem pokryte strupami owrzodzenia. Rozpoznać tę przypadłość można po silnym świądzie, bólu, ostrym upośledzeniu słuchu i odczuwaniu ucisku w uchu zewnętrznym. Co na zapalenie ucha wywoływane przez grzyby pomaga najskuteczniej? Puder lub krople na zapalenie ucha zawierające klotrimazol i nystatynę są często stosowane. W stanach immunosupresji używa się preparatów przeciwgrzybiczych.
Ostre zapalenie ucha środkowego
Ostre zapalenie ucha środkowego cechuje się gwałtownym przebiegiem. Stan zapalny dotyka wyściółkę ucha środkowego. Ta choroba najczęściej występuje u dzieci, zdecydowanie rzadziej wśród dorosłych. Rozwój ostrego zapalenia ucha środkowego ma miejsce zwłaszcza w przypadku zaburzenia funkcjonowania trąbki słuchowej, choroby refluksowej przełyku, chorób alergicznych, nieprawidłowości anatomicznych twarzoczaszki i zaburzeń immunologicznych. Antybiotyk na zapalenie ucha w przypadku tej dolegliwości to amoksycylina.
Wirusowe zapalenie ucha
Wirusowe zapalenie ucha może dotyczyć ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego. Ma ono miejsce w wyniku wirusowego lub bakteryjnego zakażenia górnych dróg oddechowych. Choroba ta rozwija się zwłaszcza przy alergii lub nierozwiniętym układzie odpornościowym. Wirusowe zapalenie ucha środkowego powodowane jest przez wirusy przeziębienia lub grypy, wpływając na trąbkę Eustachiusza i ma miejsce zwłaszcza wśród dzieci. Wirusowe zapalenie ucha objawy wykazuje w postaci dyskomfortu i bólu w uchu, które nasilają się w nocy. W zaawansowanym stadium z ucha może się wydobywać wydzielina.
Zapalenie ucha w ciąży
W ciąży zapalenie ucha ma najczęściej etiologię wirusową, bakteryjną albo mieszaną. Jaki antybiotyk na zapalenie ucha u ciężarnych sprawdza się najlepiej? Bezpiecznie można stosować amoksycylinę, a kuracja trwa od 5 do 10 dni. Kluczowe jest przeprowadzenie pełnego cyklu leczenia. Nie można natomiast odstawić antybiotyku po pierwszych oznakach poprawy stanu zdrowia. Lekarz przeprowadza z pacjentką wywiad lekarski, ocenia ogólny stan zdrowia i przeprowadza badanie otoskopem. Jest to całkowicie bezpieczne i nieinwazyjne badanie ucha.
Obustronne zapalenie ucha
Zapalenie ucha zewnętrznego objawy wykazuje właśnie poprzez atakowanie obu uszu jednocześnie. Może ono być wywoływane przez bakterie, wirusy i grzyby. Zaobserwować można wtedy ból okolicy małżowiny usznej, ocieplenie, gorączkę i obrzęk. Zastosowanie antybiotyków jest zalecane przy obustronnym zapaleniu, w szczególności gdy towarzyszy mu wysoka gorączka i niedobory odporności. Gdy występuje obustronne zapalenie ucha, leczenie polega zazwyczaj na podaniu antybiotyku chroniącego przed powikłaniami bakteryjnego zapalenia narządu słuchu.
Jak leczyć zapalenie ucha w domu?
Nie zawsze trzeba stosować leki na zapalenie ucha. Czasem pomocne okazują się domowe sposoby na zapalenie ucha, takie jak:
- Ciepłe kompresy – mogą łagodzić ból, ucha, trzeba jednak usunąć z nich nadmiar wody i przykładać tylko na kilka minut. Dzięki temu można rozluźnić ropne zatory w narządach słuchu,
- Sen w pozycji siedzącej – ułatwia to odpływ zbierającego się w uchu płynu, zmniejszając ucisk. Można oprzeć głowę na kilku poduszkach, co polepszy drenaż,
- Przeciwbólowy lek na zapalenie ucha,
- Czosnek – zawiera dużo allicyny, zwalczającej infekcje bakteryjne,
- Imbir – wykazuje naturalne właściwości przeciwzapalne. Nie należy umieszczać go bezpośrednio w uchu, ale połączyć z rozgrzaną oliwą z oliwek, odcedzić i rozprowadzić wokoło ucha.
Jakie leki i antybiotyki pomogą na zapalenie ucha?
Antybiotyki na zapalenie ucha stanowią najczęściej stosowaną formę leczenia tej choroby. Jaki antybiotyk na zapalenie ucha jest najskuteczniejszy? Najczęściej przy bakteryjnym zapaleniu ucha stosowane są krople do uszu, ale kiedy pojawia się gorączka i bóle głowy, wówczas zaleca się sięgnąć po preparaty stosowane doustnie. Wirusowe zapalenie ucha powoduje, że konieczne staje się zastosowanie leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir. W obliczu infekcji grzybiczej powinno się natomiast używać leków przeciwgrzybiczych. Warto sięgnąć także po leki obkurczające błonę śluzową nosa, które poprawiają drożność trąbki słuchowej, bardzo ważne jest ponadto dbanie o higienę.
Ile trwa zapalenie ucha?
Jak szybko wyleczyć zapalenie ucha? W większości przypadków zapalenie ucha zewnętrznego leczone jest przez około tydzień, ale czas trwania infekcji zależy od rodzaju patogenu wywołującego chorobę. Zdarza się, że trwa ono kilka tygodni, natomiast w przypadku przewlekłego zapalenia ucha zewnętrznego objawy utrzymują się przez aż minimum trzy miesiące.
Najczęstszym rodzajem zapalenia ucha jest ostre zapalenie ucha środkowego, którego objawy ustępują szybko, po upływie około tygodnia przy zastosowaniu odpowiedniego leczenia. Niewłaściwe leczenie albo nieleczenie tej przypadłości oznacza stan przewlekły trwający nawet sześć tygodni i grożący poważnymi komplikacjami. Zapalenie ucha wewnętrznego może trwać natomiast kilka tygodni, a jego objawy mogą się utrzymywać nawet po zakończeniu leczenia.
Czy zapalenie ucha jest zaraźliwe?
Jedno z budzących wątpliwości zagadnień, jakie budzi zapalenie ucha – czy jest zaraźliwe – na szczęście nie wiąże się z powodem do niepokoju. Stan zapalny przewodu słuchowego nie jest zaraźliwy, a kontakt z osobą chorą nie wiąże się z gwarancją wystąpienia tej choroby. Trzeba jednakże mieć na uwadze, że zapalenie ucha środkowego często poprzedzone jest zakażeniem górnych dróg układu oddechowego, które przenosi się drogą kropelkową. Zarażenie się patogenami może skończyć się infekcją.
Bibliografia:
1. Varrasso DA. Acute Otitis Media: Antimicrobial Treatment or the Observation Option? Curr Infect Dis Rep. 2009;11:190-197.
2. Danishyar A, Ashurst JV. Acute Otitis Media. 2023 Apr 15. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan.
3. Jamal A, Alsabea A, Tarakmeh M, Safar A. Etiology, Diagnosis, Complications, and Management of Acute Otitis Media in Children. Cureus. 2022 Aug 15;14(8):e28019.
dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.