Trudności w liczeniu i matematyce: przyczyny, objawy i diagnoza dyskalkulii

Co to jest dyskalkulia?

Dyskalkulia, nazywana również dysleksją matematyczną, jest zaburzeniem rozwojowym, które polega na tym, że dana osoba nie jest w stanie osiągnąć poziomu matematycznego, który jest właściwy dla jej wieku oraz poziomu inteligencji. Należy przy tym podkreślić, że dyskalkulię można podejrzewać tylko wtedy, gdy dziecko nie ma zaburzeń emocjonalnych, może wychowywać się i rozwijać w prawidłowych warunkach, wykazuje chęć do nauki i ma do niej możliwość. Pomimo spełnienia tych wszystkich warunków, dziecko z dyskalkulią nie jest w stanie rozwijać swoich umiejętności matematycznych. O zaburzeniu tym nie można mówić wówczas, gdy trudności w nauce matematyki wynikają ze zmęczenia, choroby fizycznej, czy też braków wiedzy. Dzieci z dyskalkulią mają trudności z podstawowymi umiejętnościami matematycznymi, takimi jak dodawanie, odejmowanie, dzielenie i mnożenie. Pojawiają się również problemy z bardziej skomplikowanymi zagadnieniami matematycznymi.

Dyskalkulia zwykle diagnozowana jest w wieku dziecięcym. Wynika to z faktu, że to właśnie w okresie szkolnym możliwe jest dostrzeżenie trudności w nauce matematyki. Dyskalkulia może być rozpoznana u dziecka o co najmniej przeciętnym poziomie inteligencji. Dyskalkulii nie można utożsamiać z niskim poziomem inteligencji. Osoby z tym zaburzeniem często osiągają bardzo dobre lub też nawet wybitne wyniki w innych dziedzinach nauki.

Szacuje się, że dyskalkulia dotyczy 3 – 6% dzieci w wieku szkolnym.

Dyskalkulia – objawy

Podstawowymi objawami dyskalkulii jest mylenie cyfr i znaków, trudności w wykonywaniu zadań matematycznych oraz niemożność zrozumienia abstrakcyjnych idei. Dyskalkulię można podejrzewać, gdy dziecko:

• ma trudności z wykonywaniem działań matematycznych, zarówno pisemnie, jak i w pamięci,
• nie rozumie charakteru liczb,
• nawet do prostych działań matematycznych wykorzystuje liczenie na palcach,
• ma problem z zapisywaniem i odczytywaniem cyfr, liczb, symboli matematycznych, dat, miar oraz innych wartości liczbowych,
• ma trudności z wykonywaniem operacji matematycznych przekraczających próg dziesiątkowy,
• wykazuje trudności z analizowaniem, dedukowaniem oraz wyciąganiem wniosków z działań matematycznych,
• ma problem z odczytywaniem godziny z zegara,
• nie potrafi posługiwać się pojęciem czasu,
• ma trudności z liczeniem ilości przedmiotów,
• ma zaburzoną orientację przestrzenną,
• okazuje silny stres i zdenerwowanie, gdy czeka je nauka matematyki,
• ma problemy z posługiwaniem się pieniędzmi,
• może mieć problem z korzystaniem z komunikacji miejskiej.

Dyskalkulia – przyczyny

Dyskalkulia jest zaburzeniem wrodzonym. Jej przyczyny mają podłoże genetyczne. Ze względu na obecność nieprawidłowości w części mózgu odpowiedzialnej za zdolności matematyczne, umiejętności dziecka w tym obszarze odbiegają od właściwych dla jego wieku. Większe ryzyko dyskalkulii występuje u dzieci, w których rodzinie występowały problemy matematyczne.

Dyskalkulia – test

Z podejrzeniem dyskalkulii u dziecka warto wybrać się do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Wczesna diagnoza pozwoli na szybkie wdrożenie ćwiczeń, co ułatwi dziecku codzienne funkcjonowanie, jak również umożliwi dostosowanie nauczania w szkole do jego umiejętności. Podczas diagnozowania dyskalkulii przeprowadza się różnego rodzaju testy. W pierwszej kolejności dziecko proszone jest o wykonanie prostego zadania matematycznego. Przy trudnościach z jego rozwiązaniem można podejrzewać dyskalkulię. Ostateczna diagnoza wymaga jednak wykluczenia innych zaburzeń, takich jak zaburzenia neurologiczne, psychiczne, czy wady wzroku i/lub słuchu.

Dyskalkulia a matura

Uczniowie ze stwierdzoną dyskalkulią nie są zwolnieni z obowiązkowej matury z matematyki. Przystępują one jednak do egzaminu na zasadach dotyczących uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Egzamin jest oceniany nieco inaczej niż prace pozostałych uczniów. W ocenie uwzględnione zostają specyficzne trudności w nauce. W wyjątkowych sytuacjach istnieje możliwość pisania egzaminu na komputerze. Taka sytuacja może mieć miejsce wtedy, gdy w wyniku zaburzenia pisowni pojawiają się trudności z odczytaniem, a co za tym idzie oceną odpowiedzi w arkuszu egzaminacyjnym. Maturzystom ze stwierdzoną dyskalkulią nie przysługuje wydłużenie czasu na egzaminie.

Dyskalkulia a egzamin ósmoklasisty

Dzieci z orzeczeniem o dyskalkulii z poradni psychologiczno-pedagogicznej przystępujące do egzaminu ósmoklasisty również mogą liczyć na uwzględnienie ich specyficznych trudności w nauce. Arkusz egzaminacyjny powinien być dostosowany do potrzeb i możliwości ucznia. Dostosowane powinny być również warunki przeprowadzania egzaminu. Jeśli istnieją do tego wskazania, uczeń może korzystać z pomocy nauczyciela wspomagającego, nie przenosić odpowiedzi na kartę odpowiedzi, zapisywać odpowiedzi na komputerze, przystępować do egzaminu w oddzielnej sali, czy też podlegać odrębnym szczegółowym zasadom oceniania uwzględniającym specyficzne trudności w uczeniu się. Owe dostosowania, uzależnione są od informacji zawartych w orzeczeniu z poradni psychologiczno-pedagogicznej. Uczniowi z dyskalkulią przystępującemu do egzaminu ósmoklasisty przysługuje wydłużony czas na egzaminie.

Dyskalkulia u dorosłych

Dyskalkulia diagnozowana jest głównie u dzieci, ponieważ to właśnie w wieku szkolnym zaburzenie te przekłada się na wyniki w nauce. Dyskalkulia u osób dorosłych najczęściej jest wynikiem niepodjęcia terapii w dzieciństwie. Brak wypracowania sposobów radzenia sobie z tym zaburzeniem może utrudniać codzienne funkcjonowanie w życiu dorosłym. Osoby dorosłe mogą wykazywać trudności z posługiwaniem się pieniędzmi, zarządzaniem finansami, czy korzystaniem z usług bankowych. Problemy może im również sprawiać odczytywanie godziny z zegara, prowadzenie terminarza oraz korzystanie z komunikacji miejskiej. Osobom takim z trudnością może przychodzić także gotowanie, co wynika z używania pojęć liczbowych w przepisach kulinarnych. Dyskalkulia może też utrudniać prowadzenie pojazdów, gdyż osoby z tym zaburzeniem często nie potrafią odczytywać znaków drogowych.

Dyskalkulia praktognostyczna

Dyskalkulia praktognostyczna, inaczej nazywana dyskalkulią wykonawczą, polega na zaburzeniach manipulowania rzeczywistymi, bądź też namalowanymi obiektami w celu wykonywania zadań matematycznych. Trudności będą widoczne w obliczaniu liczebności, szeregowaniu przedmiotów według określonej zasady, czy też porównywania obiektów względem siebie.

Dyskalkulia operacyjna

Dyskalkulia operacyjna polega na trudnościach z wykonywaniem działań matematycznych. Osoba z tym rodzajem zaburzenia może mylić dodawanie z odejmowaniem, mnożenie z dzieleniem. Nie będzie jednak miała trudności z zapisywaniem i odczytywaniem liczb.

Dyskalkulia rozwojowa

Dyskalkulia rozwojowa to właśnie ten rodzaj dyskalkulii, który polega na wrodzonych zaburzeniach zdolności matematycznych. Dla zaburzenia tego charakterystyczne jest to, że pozostałe funkcje umysłowe nie są zaburzone. Nierzadko dotyczy ono osób wybitnie uzdolnionych w innych dziedzinach niż matematyka. Dyskalkulię rozwojową należy rozróżniać z dyskalkulią pourazową, która pojawia się na skutek urazu mózgu i objawia się obniżeniem prawidłowych przed urazem zdolności matematycznych. Dyskalkulii nie należy również mylić z innymi zaburzeniami matematycznymi, jak akalkulia (utrata zdolności liczenia), oligokalkulia (upośledzenie zdolności matematycznych związane z upośledzeniem umysłowym) oraz parakalkulia (zaburzenia zdolności matematycznych związane z występowaniem choroby psychicznej).

Dyskalkulia – przykładowe ćwiczenia

Terapia dyskalkulii polega przede wszystkim na wypracowaniu sposobów radzenia sobie z tym zaburzeniem w życiu codziennym. W tym celu niezbędne jest systematyczne wykonywanie różnorodnych ćwiczeń. Powinny być one dostosowane do wieku oraz umiejętności dziecka. Dobrymi ćwiczeniami dla dzieci z dyskalkulią mogą być:

• wyszukiwanie ukrytych symboli oraz liczb na rysunkach,
• porządkowanie według ustalonej reguły,
• jednoczesne pisanie prawą i lewą ręką,
• odwzorowywanie figur geometrycznych,
• labirynty,
• wykreślanki,
• rebusy,
• liczenie określonych obiektów podczas spaceru,
• wspólne gotowanie według przepisu,
• robienie zakupów zgodnie z listą,
• dzielenie ciasta na określoną liczbę osób.

Bibliografia:

1.Kość L.  Psychologia i patopsychologia zdolności matematycznych, Warszawa 1982

2.Oszwa U. Zaburzenia rozwoju umiejętności arytmetycznych, Kraków 2006

mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

NowaFarmacja.pl

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.

Dowiedz się więcej...