Autorka:
diet. Żaneta Michalak
NowaFarmacja.pl
Co to jest stłuszczenie wątroby?
Zapewne każdy wie, że nadużywanie alkoholu prowadzi do choroby zwanej alkoholowym stłuszczeniem wątroby. Jednak wyróżnia się też niealkoholowe stłuszczenie wątroby, które nie jest związane z piciem alkoholu, a jednak które występuje nawet częściej, niż ten pierwszy rodzaj. Obie choroby wiążą się z charakterystycznymi zmianami w miąższu wątroby wynikającymi z działania na wątrobę jednego lub wielu czynników szkodliwych. W przebiegu choroby wątroba staje się powiększona, ma gładką powierzchnię, ostry brzeg, a gdybyśmy mogli zaobserwować jej barwę, to widzielibyśmy nienaturalny różowo-żółty kolor, zamiast charakterystycznego lekko brunatnego.
Choroba występuje u około 16-23% dorosłych, przy czym znacząca większość z nich jednocześnie choruje na różnego rodzaju choroby metaboliczne, w tym na cukrzycę, hipertriglicerydemię czy otyłość. Tutaj warto przejść do omówienia skąd bierze się stłuszczenie wątroby – patogeneza i przyczyny.
Przyczyny stłuszczenia wątroby
Jak wspomniano powyżej, choroba stłuszczeniowa wątroby wiąże się z innymi zaburzeniami metabolicznymi. Największym czynnikiem ryzyka rozwoju tej choroby jest otyłość, która bezpośrednio powoduje na początku zbyt duże nagromadzenie się tłuszczu w wątrobie, a następnie rozwinięcie choroby (o którym piszemy dwa akapity niżej). Można więc powiedzieć, że niewłaściwa dieta to główny powód związany z rozwojem tej choroby, choć niekoniecznie powód bezpośredni.
Jednak czynnikami ryzyka rozwoju niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby mogą być też:
- zbyt gwałtowne odchudzanie i/lub niedożywienie białkowe,
- choroba Wilsona i inne zaburzenia dotyczące funkcji wątroby, które prowadzą do zmniejszenia jej możliwości,
- stosowanie leków (np. kortykosteroidów, metroteksatu, tamoksifenu, diltiazemu, nifedypiny, amiodaronu),
- dysbioza jelitowa, która może prowadzić do lipopolisacharydemii zagrażającej wątrobie,
- urazy wątroby, zabiegi,
- znaczenie mają też czynniki genetyczne.
Objawy stłuszczenia wątroby
Jak rozpoznać stłuszczenie wątroby? Pierwszym niepokojącym objawem są dolegliwości bólowe utrzymujące się przez dłuższy czas, występujące głównie w prawym podżebrzu i/lub promieniujące. Do tego może pojawić się poczucie osłabienia, przemęczenia – a więc objawy stłuszczeniowej choroby wątroby nie są specyficzne w pierwszych etapach rozwoju choroby. Podczas diagnostyki można zaobserwować powiększenie wątroby przynajmniej u połowy pacjentów pojawiających się u lekarza z podejrzeniem stłuszczeniowej choroby wątroby. Wśród badań, które można wykonać w kierunku tej choroby i których nieprawidłowości mogą wskazywać na stłuszczenie, wyróżnia się: podwyższone stężenia AspAt i AlAt, podwyższenie stężenia fosfatazy alkalicznej, gammaglutamylotransferazy, a także ferrytyny.
Jakie są stopnie stłuszczenia wątroby?
Chorobę tę, w zależności od jej przebiegu i zaawansowania, można podzielić na tak zwane etapy kliniczne. Pierwszy etap stłuszczenia wątroby (stłuszczenie wątroby 1 stopnia) to tak zwane stłuszczenie proste. Charakteryzuje się ono kumulacją zbyt dużej ilości tłuszczu w narządzie i tworzeniem większych jego skupisk w miąższu wątroby (tzw. torbielek tłuszczowych), które są bardzo podatne na stan zapalny. Jeśli dojdzie do odczynu zapalnego owych torbielek w obecności stresu oksydacyjnego, to mamy do czynienia ze stłuszczeniem z zapaleniem, czyli drugim etapem choroby (stłuszczenie wątroby 2 stopnia). Do tego czasu stłuszczenie wątroby jest odwracalne, jeśli odpowiednio wcześnie zostanie podjęte skuteczne leczenie, a pacjent będzie go przestrzegał. Jeśli jednak leczenie będzie mało skuteczne albo co gorsza – nie zostanie podjęte, a czynnik toksyczny dla wątroby nadal będzie regularnie na nią oddziaływał, to choroba będzie miała niestety najlepsze warunki do dalszego rozwoju. Postępujący stan zapalny będzie powodował tak zwane włóknienie miąższu wątroby, czyli niejako gojenia wątroby po szkodliwym oddziaływaniu pewnych czynników. Gojenie jednak zawsze wiąże się z nadprodukcją w danym miejscu kolagenu i powstawaniem blizn, tak te jest i tutaj. Bliznowacenie miąższu oznacza jego stopniowe obumieranie, aż w końcu dojdzie do całkowitego (lub w większości) przebudowania miąższu i wyłączenia większości komórek wątroby z funkcjonowania – i tu mowa o trzecim, ostatnim etapie choroby, czyli stłuszczeniowej marskości wątroby.
Stłuszczenie wątroby u dzieci
Okazuje się, że nie tylko dorośli mogą cierpieć na opisywaną chorobę. Wskazuje się, że około 2,6% populacji dziecięcej może zmagać się z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby. Jednak im młodszy pacjent, tym większa szansa na wyzdrowienie narządu, gdyż jednocześnie charakteryzuje się on wyższymi możliwościami regeneracyjnymi. W przypadku dzieci częstymi czynnikami ryzyka rozwoju choroby są kwestie genetyczne, niedożywienie (białkowe) oraz stosowane leki (w przebiegu innych chorób).
Czy stłuszczenie wątroby jest groźne? Do czego może doprowadzić stłuszczenie wątroby?
Jak wcześniej wspomniano, choroba na pierwszych dwóch etapach, czyli zanim dojdzie do włóknienia miąższu wątroby, jest całkowicie odwracalna. Dlatego też należy działać, póki jeszcze pacjent nie znalazł się w najgorszym etapie. Ostatni etap choroby może bowiem oznaczać konieczność przeszczepu narządu. Aby się od tego uchronić, należy obserwować swoje codzienne samopoczucie, a w razie przewlekłego występowania dolegliwości bólowych pod żebrami – udać się na dalszą diagnostykę.
Źródła:
Maciejewska M, Stachowska E.: Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (NAFLD) – epidemia XXI wieku. Postepy Hig Med Dosw (online), 2018; 72: 659-670.
Bukol-Krawczyk K.: Niealkoholowe stłuszczenie wątroby — leczyć czy nie leczyć? Forum Zaburzeń Metabolicznych 2010, tom 1, nr 1, 66–72.