Co to jest spirala antykoncepcyjna i jaką ma skuteczność?

Spis Treści

Co to jest spirala antykoncepcyjna i jak wygląda?

Spirala antykoncepcyjna nazywana jest inaczej wkładką antykoncepcyjną. Jest ona jedną z powszechnie stosowanych metod antykoncepcji. Swoją nazwę wzięła od kształtu, w jakim niegdyś występowała. Obecnie, spirale antykoncepcyjne mają kształt litery T. Do dolnego końca trzonu wkładki domacicznej przymocowane są dwie nitki, które umożliwiają usunięcie jej z macicy.

Spirala jako środek antykoncepcyjny została owiana złą sławą, ponieważ przez długi czas uważano, że jej działanie polega na blokowaniu zagnieżdżenia się zarodka w macicy, czy też niszczenie go. Liczne badania pokazały jednak, że działanie spirali antykoncepcyjnych oparte jest na zupełnie innych mechanizmach. Wkładka domaciczna nie uniemożliwia zagnieżdżania się zarodka, lecz zapobiega jego powstaniu poprzez uniemożliwienie połączenia plemnika z komórką jajową.

Spirala antykoncepcyjna jest jedną z najskuteczniejszych obecnie stosowanych metod antykoncepcji. Jej stosowanie ma również wiele innych zalet. Metoda ta jest niezwykle wygodna, ponieważ po jej założeniu skuteczność antykoncepcyjna utrzymuje się przez ok. 5 lat. Jest to ogromną zaletą, ponieważ nie wymaga codziennego zażywania, jak w przypadku tabletek antykoncepcyjnych, czy też zmiany co tydzień lub miesiąc, co konieczne jest przy stosowaniu plastrów, bądź krążków dopochwowych. Dużą zaletą spirali antykoncepcyjnej jest także fakt, że może być stosowana przez kobiety, które nie mogą, bądź nie chcą stosować antykoncepcji doustnej. Może być ona także stosowana u kobiet karmiących piersią. Założenie wewnątrzmacicznego systemu terapeutycznego, jak fachowo nazywana jest spirala antykoncepcyjna, możliwe jest już wówczas, gdy dojdzie do całkowitej inwolucji macicy po porodzie, jednak z zastrzeżeniem, że nie powinno się to odbyć wcześniej niż 6 tygodni po porodzie. Równie ważne jest to, że spirala antykoncepcyjna stanowi odwracalną metodę antykoncepcji. Oznacza to, że po wyjęciu wkładki płodność nie jest zmniejszona i możliwe jest zajście w ciążę. Z przeprowadzonych badań wynika, że 80% kobiet, które planowały ciążę, zaszły w ciążę w ciągu 12-stu miesięcy od usunięcia spirali antykoncepcyjnej.

Pozytywnym efektem ubocznym stosowania wkładki domacicznej jest hamowanie rozrostu mięśniaków macicy oraz polipów. Poza oczywistym zastosowaniem spirali antykoncepcyjnej w zapobieganiu niechcianej ciąży, jest ona również metodą terapeutyczną zmniejszającą nadmierne krwawienia miesiączkowe.

Jednorazowy wydatek związany z założeniem spirali antykoncepcyjnej może wydawać się duży, jednak gdy biorąc po uwagę, że metoda ta daje 5 – letnią skuteczność, bardzo szybko dojdziemy do wniosku, że jest to ekonomiczna metoda antykoncepcji.

Jedną z niedogodności przy stosowaniu spirali antykoncepcyjnej jest fakt, że musi ona zostać założona przez lekarza. To samo tyczy się jej usunięcia. Spirala antykoncepcyjna powinna być założona w ciągu 7 dni od wystąpienia krwawienia miesiączkowego, a najlepiej w trakcie krwawienia, ponieważ wówczas naturalnie otwarta jest szyjka macicy. Gdy spirala zakładana jest w innym dniu cyklu, w ciągu pierwszego cyklu menstruacyjnego konieczne jest stosowanie dodatkowej mechanicznej metody antykoncepcji (np. prezerwatyw). Jeśli chodzi o usunięcie spirali, to możliwe jest ono w dowolnym dniu cyklu, jednak kiedy kobieta nie planuje ciąży, powinno być ono przeprowadzone w ciągu 7 dni od rozpoczęcia krwawienia menstruacyjnego. Jeśli kobieta chce kontynuować stosowanie tej metody antykoncepcji, kolejną wkładkę domaciczną można założyć od razu po usunięciu poprzedniej.

Rodzaje spirali antykoncepcyjnych

Obecnie dostępne są trzy rodzaje wkładek domacicznych: obojętne, miedziane i hormonalne. Spirale obojętne nie są obecnie zalecane, ponieważ ich stosowanie często skutkuje bolesnymi miesiączkami oraz nasilonym krwawieniem menstruacyjnym. Spirale miedziane, uwalniają w macicy miedź, co przyczynia się do zagęszczenia śluzu szyjkowego i pośrednio wpływa na uniemożliwienie poruszania się plemnikom oraz utrudnienie przemieszczanie się komórki jajowej. Jony miedzi wykazują też działanie plemnikobójcze. Najpopularniejsze są spirale antykoncepcyjne hormonalne. W Polsce obecnie zarejestrowany jest tylko jeden taki system terapeutyczny. Jego działanie polega na uwalnianiu niewielkiej dawki dobowej hormonu (lewonorgestrelu) bezpośrednio do miejsca docelowego, czyli macicy.

Jak działa spirala antykoncepcyjna?

Mechanizm działania spirali antykoncepcyjnej zależy od jej rodzaju. Wkładki domaciczne zawierające miedź uwalniają jony miedzi do otoczenia, przez co wpływają na zmianę konsystencji śluzu. Działanie antykoncepcyjne związane jest także z obecnością ciała obcego we wnętrzu macicy, co wywołuje niewielki stan zapalny.

Z kolei spirale antykoncepcyjne hormonalne działają poprzez stałe uwalnianie małej dobowej dawki progestagenu (lewonorgestrolu, który należy do progestagenów). Substancja ta jest powszechnie stosowana w doustnej antykoncepcji hormonalnej, hormonalnej terapii zastępczej oraz w implantach podskórnych. Hormon obecny w spirali antykoncepcyjnej wykazuje działanie antyestrogenowe. Jego duże miejscowe stężenie w błonie śluzowej macicy sprawia, że staje się ona niewrażliwa na krążący estradiol, co z kolei prowadzi do zahamowania wzrostu endometrium.

Działanie antykoncepcyjne wynika również z zagęszczenia śluzu szyjkowego, co uniemożliwia plemnikom przedostanie się przez kanał szyjki macicy. To wszystko sprawia, że miejscowe środowisko w macicy jest nieprzyjazne plemnikom, hamuje ich ruchliwość i czynność, przez co zapobiega zapłodnieniu. U niektórych kobiet zaobserwowano zahamowanie owulacji.

Skuteczność spirali antykoncepcyjnej

Spirale antykoncepcyjne to jedna z najskuteczniejszych metod zapobiegania ciąży. Skuteczność danej metody antykoncepcyjnej określana jest na podstawie wskaźnika Pearla. Wskaźnik ten określa ilość ciąż na 100 kobiet stosujących daną metodę antykoncepcji w ciągu roku. Dla spirali zawierających miedź wskaźnik Pearla wynosi 0,6 – 0,8, w przypadku spirali hormonalnej wskaźnik Pearla to 0,1.

Wady spirali antykoncepcyjnej i skutki uboczne jej stosowania

Pomimo wielu niewątpliwych zalet metody antykoncepcji, jaką jest wkładka domaciczna, nie jest ona wolna od wad i skutków ubocznych. U części kobiet mogą pojawiać się takie skutki uboczne, jak bóle głowy, nieregularne i bardziej obfite krwawienia w pierwszych miesiącach po założeniu spirali, zmiany nastroju, czy trądzik. Warto jednak podkreślić, że podobne skutki uboczne mogą występować przy korzystaniu z dowolnej hormonalnej metody antykoncepcji. Stosowanie spirali antykoncepcyjnej może wpływać na tolerancję glukozy, dlatego też kobiety chorujące na cukrzycę, powinny regularnie kontrolować stężenie glukozy we krwi. Ta metoda antykoncepcji wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem ciąży pozamacicznej. Stosowanie wkładek domacicznych nie jest zalecane dla kobiet, które dotychczas nie rodziły. Pewną wadą spirali jako metody antykoncepcyjnej jest też fakt, że nie można zaprzestać jej stosowania w dowolnym momencie, gdyż jej usunięcie musi zostać wykonane przez lekarza. Należy również pamiętać, że ta metoda antykoncepcji zapobiega jedynie ciąży, ale nie zapobiega chorobom przenoszonym drogą płciową. W tym celu niezbędne jest dodatkowe zastosowanie mechanicznego środka antykoncepcyjnego.

Spirala antykoncepcyjna a ciąża

Pomimo, że spirala antykoncepcyjna jest bardzo skuteczną metodą antykoncepcji, to jednak jak każda z dostępnych metod 6może zawieść. W przypadku ciąży u kobiety ze spiralą antykoncepcyjną zaleca się, o ile to możliwe, usunięcie spirali, gdyż jej pozostawienie może zwiększać ryzyko poronienia, bądź porodu przedwczesnego. Czasami jednak lepszym rozwiązaniem jest pozostawienie spirali na czas ciąży, ponieważ również jej usuwanie może skutkować samoistnym poronieniem. Decyzję należy pozostawić lekarzowi, który oceni, jakie rozwiązanie w danym przypadku będzie niosło ze sobą jak najmniejsze ryzyko. W przypadku ciąży podczas stosowania wkładki, ciąża taka musi być prowadzona pod szczególną kontrolą lekarza. Nie stwierdzono występowania wad wrodzonych u płodu. Możliwy jest jednak efekt wirylizacji u płodu, który jest spowodowany wzrostem stężenia androgenów.

Jaka jest cena spirali antykoncepcyjnej?

Cena spirali antykoncepcyjnej zależy od jej rodzaju. Wkładki z miedzią kosztują ok. 100 zł, natomiast wkładka hormonalna ok. 600 zł. Warto wiedzieć, że zabieg założenia wkładki jest procedurą refundowaną przez NFZ. W gabinecie prywatnym za założenie wkładki miedzianej trzeba zapłacić ok. 400 zł, natomiast wkładki hormonalnej ok. 1200 zł. W tej cenie wliczony jest już koszt spirali.

Piśmiennictwo:

1. Karowicz – Bilińska A. Nowak – Markwitz E. Oszukowski P. Opala T. Spaczyński M. Wielgoś M. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące wskazań i bezpieczeństwa antykoncepcji hormonalnej oraz wewnątrzmacicznej. Ginekol Pol. 2014; 3: 234 – 239
2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Mirena
3. Ulotka Nova T 380