Co to są roztocza?
Roztocza kurzu domowego to pajęczaki mierzące od kilkuset mikrometrów do kilku milimetrów. Należą do nich głównie gatunki: Dermatophagoides pteronyssinus, Dermatophagoides farinae, Euroglyphus maynei. Odpowiadają za nawet jedną czwartą przypadków alergii i astmy w Polsce, a to dlatego, że są źródłem nawet 30 białek o właściwościach alergizujących (proteazy cysteinowe, proteazy serynowe, amylaza i alergeny ciał roztoczy). Szczyt ich aktywności przypada na okres jesienny. Najwięcej roztoczy możemy znaleźć w domu w miejscach, gdzie jest ciepło, dość wilgotno i gdzie znajdą one sporo pożywienia (np. ludzkiego złuszczonego naskórka). Stąd też często bytują one w materacach, pościeli, łóżkach, meblach tapicerowanych czy zabawkach pluszowych, dywanach.
Jak wyglądają pod mikroskopem roztocza?
Roztocze mierzą do 5 mm, posiadają zwykle 4 pary odnóży, charakteryzują je też narządy gębowe gryzące lub kłująco-ssące. Mają więc budowę typową dla pajęczaków i – podobnie jak inni przedstawiciele tej grupy – roztocza mogą być zarówno pasożytami, szkodnikami, jak i drapieżcami (zwalczają wiele gatunków szkodników). Czy pomimo tego, że żyjątka te mają aparaty gryzące, to należy się obawiać czegoś takiego, jak ugryzienie przez roztocza? Na szczęście nie, roztocza nie są znane ze zdolności bezpośredniego kąsania człowieka, a ich szkodliwa działalność dotyczy głównie problemów alergicznych.
Alergia na roztocza
Jak wspomniano, liczna grupa osób ma alergię na roztocza i z uwagi na wszędobylskość tych drobnych żyjątek bardzo trudno jest całkowicie pozbyć się objawów alergicznych. Alergia na roztocza wynika głównie z faktu, że człowiek ma do czynienia z silne alergizującymi antygenami (zwłaszcza jednym, o nazwie Der p 1), które to pobudzają reakcje układu odpornościowego – zaczynają się wytwarzać przeciwciała IgE oraz cytokiny prozapalne.
Odczulanie na roztocza
Jedną ze skutecznych metod radzenia sobie z alergią na roztocza jest odczulanie poprzedzone testami alergicznymi (skórnymi). Rozważa się je w kolejnym kroku leczenia, kiedy leki przeciwhistaminowe czy kortykosteroidy nie wykazują odpowiedniej skuteczności, a codzienne funkcjonowanie pacjenta jest bardzo niekomfortowe.
Roztocza w domu — gdzie najczęściej występują?
Jak wspomniano, roztocza bytują w kurzu, ale ponadto najbardziej „lubią” miejsca takie, jak:
- Łóżko i tapicerowane meble – przy czym w łóżku może być nawet 10 razy więcej roztoczy, niż w meblach czy dywanach;
- Pościele, koce, narzuty, kołdry, poduszki – w kocu jest nawet 47 razy więcej roztoczy, niż w kurzu podłogowym w okolicy drzwi,
- Zasłony, dywany,
- Materace,
- Pluszowe zabawki.
Rozwojowi roztoczy sprzyja duża wilgotność i umiarkowane temperatury. W bardzo niskich oraz bardzo wysokich temperaturach roztocza giną. O tym, co dokładnie zabija roztocza, przeczytasz w jednym z akapitów poniżej.
Test na roztocza w domu
Jeśli chcesz się dowiedzieć, czy w Twoim domu masz do czynienia z nadmierną ilością roztoczy, możesz zakupić jeden z dostępnych testów na domowe roztocza. Polega on na zebraniu próbki w domu i najczęściej wysłaniu jej do laboratorium w celu odpowiedniego przeprowadzenia badań. A warto wiedzieć, ile roztoczy przebywa w naszym domu. Bowiem według jednej z prac naukowych z 2017 roku:
- „Uczulenie zwykle pojawia się, jeżeli ilość alergenu przekracza 2 µg/1 gram kurzu mieszkaniowego.
- Przy stężeniu 9 µg/1 gram kurzu wyraźnie zwiększyło się ryzyko wystąpienia alergii.
- U osób, u których nie stwierdzono wcześniej cech alergii, nadwrażliwość pojawia się przy stężeniu alergenu powyżej 80 µg/g.”
Zatem, jak widać, objawy alergii mają związek z ilością roztoczy w otoczeniu.
Co zabija roztocza? W jakiej temperaturze giną roztocza?
Naturalnym i łatwym sposobem na pozbycie się roztoczy jest temperatura. Mianowicie, roztocza giną po 2 tygodniach przebywania w temperaturze poniżej 6 stopni, ale jeśli temperatura spada do minus 18 stopni, to wystarczy kilka minut na ich „wymrożenie”. W drugą stronę, pranie w temperaturze 60 stopni i więcej (wygotowywanie) także pozwala na neutralizację roztoczy. Dodatkowo warto utrzymać wilgotność powietrza w domu na poziomie 40-45% - w wyższej roztocza czują się niestety jeszcze lepiej.
Odkurzacz na roztocza
Dobrym sposobem na zniwelowanie ilości roztoczy w domu jest kupno dobrej jakości, specjalnego odkurzacza. Chodzi utaj o odkurzacz z filtrem HEPA (High Efficiency Particulate Air), który jest stworzony do tego, by usuwać najdrobniejsze cząsteczki z otoczenia. Dodatkowo warto, by taki odkurzacz cechował się wysoką mocą ssącą — im mocniejszy pod tym względem odkurzacz, tym skuteczniej usuwa roztocza z dywanów, wykładzin i innych powierzchni. Dobrym wyborem będą też odkurzacze ze specjalnymi technologiami antyalergicznymi, filtrem wodnym, a także te pionowe. Warto dodać, że najlepiej, by to nie osoby z alergią na roztocza zajmowały się odkurzaniem domu, ponieważ nawet przy zastosowaniu odpowiedniego odkurzacza alergeny mogą podczas tej czynności w większym stopniu unosić się w powietrzu.
Spray na roztocza i płyny na roztocza
W eliminacji drobnych żyjątek z otoczenia pomogą nam też specjalne neutralizatory alergii na bazie wody. Często zawierają one substancje, które po pierwsze eliminują roztocza i ich jaja, a dodatkowo powodują przyklejanie się alergenów do podłoża, przez co nie „krążą” one w powietrzu. W walce z roztoczami warto posiłkować się płynami do prania o takim przeznaczeniu, sprayami do mebli, zakamarków na podłodze i innych powierzchni.
Poza zastosowaniem odpowiedniego odkurzacza i środków antyroztoczowych warto pamiętać o takich zasadach, jak:
- Częste wietrzenie pomieszczeń i pościeli,
- „wymrażanie” pluszowych zabawek co kilka tygodni,
- Stosowanie specjalnych, drobno utkanych materiałów jako pościel, narzuty i nakrycia materaca,
- Zakup domowego oczyszczacza/filtra powietrza,
- Częsta wymiana pościeli i innych materiałów tego typu.
Bibliografia:
- Hajduga-Staśko B. i wsp.: Roztocze kurzu domowego jako czynniki alergenowe. Alergoprofil 2016, Vol. 12, Nr 2, 81-86.
- https://www.odczulanie.info/Docs/roztocza6.PDF (dostęp dn. 10.12.2023 r.)
- Samoliński B.: Profilaktyka uczulenia na roztocze kurzu mieszkaniowego - rola nowoczesnego akarycydu Allergoff. Alergia, 2017, 4; 31-34.