Skąd się bierze czkawka – przyczyny i sposoby zapobiegania

Spis Treści

Co to jest czkawka i jak powstaje? 

Czkawka stanowi naturalny odruch organizmu, który polega na nagłym, przymusowym, mimowolnym skurczu mięśni międzyżebrowych oraz przepony, po czym dochodzi do zamknięcia głośni. W ten sposób powietrze wciągane jest do płuc w sposób przerywany i niepełny. Skutkuje to występowaniem charakterystycznego dźwięku. Czkawka jest prymitywnym, przetrwałym odruchem, którego rolą jest zapobieganie zachłyśnięciu, a więc przedostaniu się pokarmu znajdującego się w przełyku do dróg oddechowych. To właśnie dlatego czkawka najczęściej występuje po próbie przełknięcia zbyt dużego kęsa pokarmu, bądź też sporej ilości zimnej wody.

Czkawka to dolegliwość, która często występuje u niemowląt. Wynika to przede wszystkim z faktu, że ich żołądek nie jest jeszcze dostatecznie wykształcony. Dolegliwość ta pojawia się szczególnie często u dzieci, które łapczywie przyjmują pokarm. Na częstsze występowanie czkawki u niemowląt w porównaniu do osób dorosłych wpływa również fakt, że niedostatecznie wykształcone są także ośrodki układu nerwowego hamujące odruch czkawki. Wraz z wiekiem częstotliwość, jak i nasilenie czkawki ulegają zmniejszeniu.

Pojawiająca się raz na jakiś czas czkawka nie jest powodem do niepokoju. Zwykle ustępuje ona samoistnie w ciągu kilku do kilkunastu minut i stanowi jedynie chwilowy dyskomfort. Problem pojawia się wówczas, gdy czkawka przyjmuje charakter przewlekły. O czkawce przewlekłej mówi się wówczas, gdy dolegliwość ta nie ustępuje przez 48 godzin. Tak długo trwająca dolegliwość staje się niezwykle uciążliwa, jak również może skutkować wieloma konsekwencjami. Przewlekła czkawka staje się przyczyną silnego zmęczenia, problemów ze snem, spadku masy ciała spowodowanej trudnościami w spożywaniu posiłków. Nierzadko prowadzi również do zaburzeń depresyjnych. Długo trwająca czkawka jest najczęściej symptomem choroby, która może dotyczyć jamy brzusznej, klatki piersiowej lub narządów szyi. Choroba ta może być także związana z drażnieniem ośrodka czkawki w mózgu.

Czkawka – przyczyny

Występująca sporadycznie czkawka najczęściej jest wynikiem zbyt łapczywego spożywania pokarmu, bądź też przyjmowania napojów, szczególnie zimnych. Przewlekła czkawka natomiast sama w sobie nie jest chorobą. Może jednak stanowić objaw innych chorób. Pamiętaj, że występowanie przewlekłej czkawki powinno skłonić Cię do wizyty u lekarza. Czkawka może występować wskutek:

• chorób narządów klatki piersiowej,
• chorób narządów jamy brzusznej,
• chorób ośrodkowego układu nerwowego,
• zaburzeń psychicznych,
• zaburzeń metabolicznych,
• działania substancji toksycznych oraz niektórych leków.

Przewlekła czkawka najczęściej jest konsekwencją:

• chorób zapalnych, na skutek których dochodzi do podrażnienia włókien nerwowych, które biorą udział w indukcji czkawki (np. zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie trzustki),
• chorób narządów klatki piersiowej oraz jamy brzusznej (np. refluks żołądkowo-przełykowy, choroba wrzodowa żołądka, powiększenie wątroby, przepuklina przeponowa, wodobrzusze, kamica pęcherzyka żółciowego),
• chorób ośrodkowego układu nerwowego (np. udar mózgu, choroby neurodegeneracyjne, nowotwory w obrębie mózgowia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu),
• nowotworów wywołujących drażnienie włókien nerwowych indukujących czkawkę (np. rak przełyku, rak żołądka, rak trzustki, rak płuca),
• zaburzeń elektrolitowych,
• hiperglikemii,
• zaburzeń psychicznych,
• działania niektórych leków (np. glikokortykosteroidów, benzodiazepin, barbituranów),
• działania substancji toksycznych (np. alkohol, nikotyna).

Co zrobić żeby czkawka przeszła – sposoby zapobiegania

Krótkotrwała, sporadycznie występująca czkawka nie jest groźnym objawem. Przemija ona samoistnie i nie wymaga interwencji medycznej. Niemniej jednak jest wiele sposobów, które można zastosować, aby szybciej uporać się z tą nieprzyjemną dolegliwością. Sposoby te opierają się przede wszystkim na modulowaniu czynności układu nerwowego. Pomocne może być więc wypicie  gorącej posłodzonej herbaty, wstrzymanie oddechu z równoczesnym zaciśnięciem palcami płatków nosa, czy obecność czynnika stresowego. Kiedy czkawka jest wyjątkowo dokuczliwa i nie ustępuje samoistnie po kilkunastu minutach należy zgłosić się do lekarza. Jedną z interwencji medycznych podejmowanych w przypadku uporczywej czkawki jest zastosowanie gwałtownych ruchów cewnikiem, który wprowadza się przez nos na głębokość ok. 10 centymetrów.

U niemowląt i dzieci najczęściej wystarczającym sposobem na pozbycie się czkawki jest ułożenie dziecka w pozycji pionowej. Pozwala to na usunięcie nadmiaru gazów z wypełnionego żołądka.

Piśmiennictwo:

1. Łuczak J., Leppert W. „Czkawka” w Interna Szczeklika 2019, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2019
2. Kopiński P. Czkawka. Portal mp.pl