Spis Treści
Co to jest kamica żółciowa?
Kamica żółciowa to stan, w którym w pęcherzyku żółciowym albo drogach żółciowych występują znajdujące się w żółci nierozpuszczalne złogi zbudowane z wielu substancji chemicznych. Żółć złożona jest z wody, kwasów żółciowych, cholesterolu, kwasów tłuszczowych, fosfolipidów, białek, bilirubiny i związków nieorganicznych. Prawidłowo wszystkie te substancje rozpuszczają się w żółci i są wydalane do przewodu pokarmowego w takiej formie, ale zaburzenia składu żółci wpływają na ich rozpuszczalność.
Z nierozpuszczalnych substancji jako pierwsze wytrąca się tzw. błotko i mikrokryształki, z czasem łączące się w coraz większe struktury co powoduje powstawanie złogów. Najczęściej powstają one w pęcherzyku żółciowym i wówczas nazywa się je kamicą pęcherzykową. Znacznie rzadziej tworzą się one w przewodach żółciowych – wówczas występuje kamica przewodowa. Zazwyczaj kamienie występujące w drogach żółciowych są pochodzenia pęcherzykowego, czyli dostają się do tych przewodów z pęcherzyka żółciowego.
Kamienie zbudowane są w większości przypadków z cholesterolu, jonów nieorganicznych, np. wapniowych, białek i barwników żółciowych. Składniki te występują w różnych proporcjach. Wyróżnia się różne rodzaje złogów: cholesterolowe, barwnikowe i mieszane. Zdecydowanie najczęściej występują złogi mieszane, czyli cholesterolowo – barwnikowe. Złogi barwnikowe występują zazwyczaj w krajach rozwijających się, np. w Afryce i Azji, a zbudowane wyłącznie z cholesterolu w krajach rozwiniętych, np. na terenie Europy i Ameryki Północnej.
Kamica żółciowa – przyczyny
Mechanizm powstawania kamieni żółciowych jest złożony i specjaliści często nie są w stanie podać konkretnej przyczyny ich wytrącenia się. Podłoże do tego zjawiska stanowi kilka czynników, wśród nich zaburzenia lipidowe w ustroju oraz zmniejszenie wydzielania kwasu żółciowego. Obciążenie stanowi także zastój żółci, który sprzyja nagromadzeniu się patogenów, np. bakterii w drogach żółciowych.
Czynniki ryzyka, predysponujące do wystąpienia tej choroby, to:
- Płeć żeńska,
- Wiek powyżej 50 roku życia,
- Kwestie genetyczne,
- Podwyższony poziom estrogenów,
- Żywienie pozajelitowe,
- Przewlekłe choroby o charakterze cywilizacyjnym: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, nowotwory,
- Choroby układu pokarmowego: choroba Leśniowskiego – Crohna, marskość wątroby,
- Ciąża,
- Podwyższony poziom trójglicerydów we krwi,
- Stosowanie niektórych antybiotyków, leków przeciwdepresyjnych, fibratów,
- Mukowiscydoza,
- Przewlekłe infekcje bakteryjne dróg żółciowych,
- Wzmożony rozpad czerwonych krwinek np. w wyniku anemii hemolitycznej.
Kamica żółciowa – objawy ataku
Ból spowodowany przez kamicę żółciową jest nagły i ostry, może trwać od kilku minut do nawet kilku godzin. Charakteryzuje go nieprzyjemny skurcz i tępy ból w prawej części brzucha, odczuwany aż do barku, a nawet całej górnej części pleców. Dyskomfort w dolnej części klatki piersiowej, jaki pojawia się nieraz w związku z tą dolegliwością, bywa mylony z zawałem serca. Objawy charakterystyczne dla tego schorzenia to gorączka, dreszcze, nudności mogące poskutkować wymiotami, zażółcenie białek oczu i zmiana odcienia skóry na żółty, jasna barwa stolca i oddawanie ciemnego moczu.
Kamica żółciowa w ciąży
Zmiany hormonalne w II i III trymestrze ciąży powodują wzrost ryzyka krystalizacji kamieni żółciowych. Progesteron hamuje kurczliwość pęcherzyka żółciowego, sprzyjając zastojowi żółci. Kamienie zatykają przewody żółciowe, co może prowadzić do ostrego zapalenia trzustki albo żółtaczki mechanicznej. Stan ten często wymaga hospitalizacji i zastosowania specjalnej, lekkostrawnej diety.
Kamica żółciowa – leczenie
Przy napadzie kolki żółciowej stosuje się leki przeciwbólowe (paracetamol, ketoprofen, diklofenak) oraz leki rozkurczowe z zawartością hioscyny, papaweryny lub drotaweryny. W warunkach szpitalnych czasem podaje się silniejsze leki opioidowe. Leczenie chirurgiczne polega zaś na usunięciu pęcherzyka żółciowego, a po operacji konieczne jest przejście na dietę o zmniejszonej zawartości tłuszczu. Można podjąć próbę rozpuszczenia złogów kwasem ursodeoksycholowym, jednak jest to metoda długotrwała i z dużym ryzykiem nawrotów.
Kamica żółciowa – dieta
Prawidłowy jadłospis jest bardzo ważnym aspektem zwalczenia kamicy żółciowej. W menu osoby chorej powinny się znajdować głównie produkty pełnowartościowe, ubogie w tłuszcze. Wskazana jest dieta typowo lekkostrawna, choć zawierająca błonnik nierozpuszczalny, np. gotowane warzywa, przetworzone owoce. Unikać należy potraw tłustych i ciężkostrawnych.
Siemię lniane a kamica żółciowa
Siemię lniane korzystnie wypływa na funkcje trawienne i wpływa też na funkcjonowanie woreczka żółciowego – najskuteczniejsze jest ono w profilaktyce schorzeń woreczka żółciowego. Reguluje ono pracę pęcherzyka, ułatwia jego oczyszczanie, zapobiega tworzeniu się stanów zapalnych i kamieni żółciowych.
Płatki owsiane a kamica żółciowa
Podczas ataku choroby i w czasie wyciszania jej objawów oraz w trakcie rekonwalescencji po laparoskopowym usunięciu pęcherzyka żółciowego i po resekcji pęcherzyka, pełnoziarniste płatki owsiane nie są wskazane (chyba, że wykorzystamy płatki owsiane błyskawiczne i mocno je rozgotujemy, np. w zupie „mlecznej”). W czasie remisji ich obecność w diecie jest za to bardzo pożądana, ponieważ żywienie powinno wówczas obfitować w produkty bogate w błonnik.
Czy kamica żółciowa jest niebezpieczna?
Kamica żółciowa niesie ze sobą ryzyko poważnych komplikacji zdrowotnych, takich jak kolka żółciowa, ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego, przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego, ostre zapalenie trzustki i zapalenie dróg żółciowych.
Nieleczona kamica żółciowa – jakie niesie konsekwencje?
Jedno z najczęstszych powikłań kamicy żółciowej stanowi ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego. Stanowi ono wskazanie do chirurgicznego usunięcia pęcherzyka. Nieleczone zapalenie pęcherzyka żółciowego może doprowadzić do komplikacji groźnych dla życia, np. ropnia wątroby, ropniaka pęcherzyka albo zapalenia otrzewnej.
Bibliografia:
- Demidowicz G. i wsp.: Kamica żółciowa – aktualna wiedza na temat jednej z najczęstszych chorób układu pokarmowego. Journal of Education, Health and Sport. 2023;38(1):258-276.
- Nowak A., Nowakowska-Duława E: Kamica żółciowa - rozpoznanie i leczenie. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs. 2000:52-58.
- Janczak D.: Kamica pęcherzyka żółciowego. Chirurgia po Dyplomie. 2017, 05.
dr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.