Czyrak – co to jest i jak wygląda?
Czyrak, zwany również furunkułem, to bakteryjne zapalenie mieszka włosowego, które przebiega z wytworzeniem czopa martwiczego. Najczęstszą przyczyną jest zakażenie wywołane przez gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus). Czyrak jest bolesną zmianą skórną. Występuje w postaci czerwonego guzka z początkowo ropnym, a następnie martwiczym czopem na powierzchni. Guzek ten obecny jest przez 4 – 6 dni, po czym najczęściej dochodzi do samoczynnego opróżnienia się czyraka. Zazwyczaj dochodzi wówczas do kraterowatego ubytku skóry, co prowadzi do powstania niewielkiej blizny. Czyraki mogą występować zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych. Problem ten najczęściej dotyczy osób z osłabionym układem odpornościowym.
Czyrak – przyczyny występowania
Czyraki powstają na skutek bakteryjnego zapalenia mieszka włosowego. Przyczyną ich występowania najczęściej jest infekcja gronkowcem złocistym (Staphylococcus aureus). Niektórzy ludzie są bezobjawowymi nosicielami tej bakterii. Może ona u nich bytować na skórze, w nosie oraz w gardle. Czyraki zwykle pojawiają się w okresach spadku odporności organizmu. W związku z tym, czynnikami, które zwiększają ryzyko występowania czyraków, są stany i choroby, w których dochodzi do osłabienia układu immunologicznego. Do występowania czyraków może predysponować m.in. zakażenie wirusem HIV, AIDS, terapia immunosupresyjna, przewlekła terapia glikokortykosteroidami, choroby nerek, cukrzyca, ogólne wyniszczenie. Częstszą obecność czyraków obserwuje się również o osób z atopowym zapaleniem skóry.
Czyrak gromadny
Czyrakiem gromadnym, dawniej nazywanym karbunkułem, określa się zmianę złożoną licznych, umiejscowionych obok siebie i zlewających się czyraków. Czyrak gromadny przybiera duże rozmiary i jest bardzo bolesny. Jego najczęstsza lokalizacja to kark oraz pośladki.
Czyrak mnogi
Czyrak mnogi, którego inną nazwą jest czyraczność, określa stan, w którym obecnych jest wiele nawracających czyraków, będących w różnym okresie rozwoju.
Czyrak u niemowlaka
Zdarza się, że czyraki występują u niemowląt. Dzieci w wieku niemowlęcym mają zwiększoną podatność na występowanie chorób bakteryjnych, co wynika z niedostatecznie wykształconego układu odpornościowego. Poza tym, ryzyko przeniesienia zakażenia wśród niemowląt jest większe z uwagi na fakt wkładania wszystkiego do buzi oraz zwiększoną skłonność do niewielkich urazów, które mogą stanowić wrota zakażenia. Czyraki u niemowląt leczy się tak samo jak u osób dorosłych. Antybiotykoterapia doustna jest jednak stosowana tylko wtedy, kiedy leczenie miejscowe okazało się nieskuteczne. Zmiany skórne w postaci czyraków występujące u niemowląt zawsze powinny być skonsultowane z lekarzem.
Czyrak w ciąży
Ciąża jest okresem, w którym występuje zmniejszona odporność. W związku z tym kobiety ciężarne są bardziej podatne na różnego rodzaju infekcje. Samo pojawienie się czyraka nie stanowi zagrożenia zdrowia dla kobiety i rozwijającego się płodu. W leczeniu czyraków u kobiet w ciąży stosuje się standardowe postępowanie. Ważne jest, aby zmiana taka została skonsultowana z lekarzem. Kluczowe jest unikanie samodzielnego wyciskania, czy też przekłuwania czyraka, ponieważ może to prowadzić do rozsiewu bakterii, a w konsekwencji poważnych powikłań.
Czyrak – na jakich częściach ciała może się pojawić?
Czyrak może wystąpić na każdej części ciała, na której obecne są mieszki włosowe. Do najczęstszych lokalizacji, w których pojawiają się czyraki, należą: twarz, kark, pachy, przedsionek nosa oraz ucho zewnętrzne. Szczególną ostrożność należy zachować przy czyrakach zlokalizowanych na twarzy (szczególnie nad górną wargą, nosie, w okolicy oczodołów).
Czyrak – czy powinniśmy go wyciskać?
Czyrak to zmiana, której zdecydowanie nie powinno się samodzielnie wyciskać, nakłuwać ani przecinać. Działanie takie może doprowadzić do rozsiewu bakterii i uogólnionego zakażenia, co może wiązać się z poważnymi powikłaniami.
Czyrak – jak go leczyć?
W sytuacji, gdy podejrzewasz, że pojawił się u Ciebie czyrak, skonsultuj się z lekarzem dermatologiem. Zazwyczaj do rozpoznania czyraka nie jest konieczne wykonywanie żadnych badań. Rozpoznanie odbywa się na podstawie obrazu klinicznego. Jedynie przy licznych i nawracających zmianach lekarz może zlecić badanie wymazu ze zmian skórnych pod kątem mikrobiologicznym z oceną wrażliwości na antybiotyki oraz badanie w kierunku nosicielstwa gronkowca złocistego. Należy również podkreślić, że liczne i nawracające zmiany skórne w postaci czyraków mogą wskazywać na występowanie innych problemów zdrowotnych. W tym wypadku warto rozważyć przeprowadzenie badań diagnostycznych pod kątem cukrzycy, czy też zaburzeń układu immunologicznego.
W leczeniu czyraków wykorzystuje się przede wszystkim antybiotykoterapię. Stosowane są antybiotyki z grupy penicylin i cefalosporyn. Najczęściej leki te podaje się doustnie. W momencie, gdy nie doszło jeszcze do uformowania się czopu martwiczego, dodatkowo można stosować okłady z ichtiolu lub maści ichtiolowej. Pomocne może być także stosowanie ciepłych okładów. Zabiegi te mają na celu przyspieszenie uformowania czopu martwiczego.
Nacinanie czyraków jest obecnie rzadko stosowanym zabiegiem. Zarezerwowane jest przede wszystkim do leczenia czyraków gromadnych i przeprowadzane w osłonie antybiotykowej.
Czyrak a pryszcz
Czyrak i pryszcz są zmianami skórnymi, które czasami mogą być trudne do odróżnienia. Obie zmiany skórne związane są z występowaniem stanu zapalnego w mieszkach włosowych. Pryszcze wypełnione są martwymi komórkami skóry oraz sebum, ale czasami, podobnie jak w czyrakach, może być w nich obecna ropna wydzielina. W odróżnieniu od pryszcza czyrak jest zmianą skórną, która powoduje silne dolegliwości bólowe.
Czyrak a ropień
Ropień charakteryzuje się występowaniem treści ropnej w tkankach miękkich. Zwykle powstaje na skutek uszkodzenia skóry. Ropa powstaje na skutek rozpadu i upłynnienia obumarłych tkanek. Stanowi gęstą i mętną wydzielinę. Czyraki zaliczane są do ropni.
Czyrak pękł – co dalej?
Czyrak w postaci pojedynczej zmiany to zazwyczaj zmiana skórna o łagodnym charakterze. Po około 5 dniach dochodzi do jego samoistnego pęknięcia i wydostania się treści ropnej na zewnątrz. Samoistne pękniecie czyraka, jest jak najbardziej pożądaną sytuacją. Gdy do tego dojdzie, zdezynfekuj zmianę i jej okolice oraz zabezpiecz jałowym opatrunkiem. W niektórych sytuacjach konieczne może być zastosowanie maści z antybiotykiem, bądź też doustna antybiotykoterapia.
Czy czyrak jest groźny – potencjalne powikłania
Czyraki z reguły są łagodnymi zmianami i w zdecydowanej większości przypadków ich obecność wiąże się jedynie z pozostawieniem blizny po ustąpieniu zmiany. Im większy czyrak, tym większe prawdopodobieństwo powstania blizny. Zdecydowanie rzadziej ma miejsce sytuacja, gdy czyrak stanowi przyczynę groźnych powikłań. Dzieje się tak wówczas, gdy dochodzi do rozsiewu infekcji bakteryjnej na cały organizm. Najbardziej niebezpieczne lokalizacje czyraków to okolice górnej wargi, nosa oraz oczodołów. Wynika to z bezpośrednimi połączeniami żylnymi z rejonu mózgowia, co może doprowadzić do transmisji zakażenia na zatokę jamistą lub opony mózgowe. Do potencjalnych powikłań czyraka należą:
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- ropień mózgu,
- zapalenie wsierdzia,
- zapalenie kości i szpiku,
- septyczne zapalenie stawów,
- sepsa,
- liszajec.
Objawami alarmowymi, które powinny skłonić do pilnej wizyty u lekarza, jest złe samopoczucie, narastający ból, silny ból głowy, gorączka, dreszcze oraz sztywność karku.
Osoby, które mają skłonność do występowania czyraków, powinny zadbać o profilaktykę. Podstawą jest dbanie o higienę osobistą. Przede wszystkim pamiętaj o odpowiednio częstym myciu rąk. Dbaj o higienę i dezynfekcję przedmiotów osobistych, takich jak maszynki do golenia. Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie jednorazowych maszynek do golenia. Jeśli jednak decydujesz się na używanie wielorazowych maszynek do golenia, po każdym użyciu dokładnie je osuszaj, aby zapobiec namnażaniu się na ich powierzchni drobnoustrojów, a przed ponownym użyciem zdezynfekuj. W przypadku pojawienia się ran nie zapominaj o ich dezynfekcji. Pamiętaj również, że czyrak jest chorobą infekcyjną i możliwe jest przeniesienie zakażenia od innej osoby. Z tego powodu unikaj kontaktu z wydzieliną ropną czyraka. W razie wystąpienia czyraka stosuj się do zaleceń lekarza, a przede wszystkim nie próbuj samodzielnie go samodzielnie wyciskać. Dbaj o odporność swojego organizmu. Staraj się prowadzić zdrowy tryb życia, wysypiać się, stosować zbilansowaną dietę zawierającą wszystkie niezbędne substancje odżywcze, witaminy i minerały oraz zadbaj o zapewnienie sobie odpowiedniego poziomu aktywności fizycznej. Dla budowania odporności szczególnie zalecana jest aktywność fizyczna na świeżym powietrzu. Mogą to być, chociażby spacery, na które warto wybierać się niezależnie od pogody.
Czy czyrak boli?
Czyrak jest zmianą, która powoduje silne dolegliwości bólowe. Przemijają one, jednak gdy dochodzi do pęknięcia zmiany i opróżnienia czopa martwiczego z treści ropnej. Najczęściej dochodzi do samoistnego opróżnienia czyraka po ok. 5 dniach. Aby przyspieszyć pęknięcie czyraka, można wykorzystać ciepłe okłady, bądź też okłady z maści ichtiolowej.
Bibliografia:
- Arnaiz-Garcia A.M., Arnaiz-Garcia M.E., Arnaiz J. Management of furuncle, furunculosis and anthrax. Medicina Clinica 2015, 144(8): 376-378
- Polańska A. Czyrak. Portal mp.pl