Reumatoidalne zapalenie stawów - dieta i jej znaczenie podczas leczenia

Objawy reumatoidalnego zapalenia stawów

Objawem zapalenia stawów jest ból i obrzęk. Najczęściej zajęte są stawy rąk i stóp. Ból jest zazwyczaj najbardziej dokuczliwy w godzinach porannych. Towarzyszy mu uczucie sztywności stawów, które może trwać od kilku minut do kilku godzin.

Innymi objawami RZS są: uczucie ogólnego zmęczenia i osłabienia, obniżony nastrój, suchość oczu i w jamie ustnej. Nad stawami mogą pojawić się tzw. guzki reumatoidalne.

W przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów obserwujemy nasilone procesy stanu zapalnego. Dzięki produktom, które zmniejszają zapalenie, można złagodzić objawy choroby. Co więcej, zdrowa i zbilansowana dieta pomaga uniknąć nadwagi i otyłości (lub zmniejszyć masę ciała, gdy te już występują), które dodatkowo mogą obciążać zajęte chorobą stawy.

Dieta w chorobach reumatycznych – zalecane produkty

Dieta przy reumatoidalnym zapaleniu stawów powinna charakteryzować się obecnością kwasów omega -3. Skutecznie zmniejszają one bowiem stan zapalny. Ich najlepszym źródłem są ryby, szczególnie ryby morskie (np. łosoś, makrela, śledź, halibut, sardynki). Osoby chorujące na RZS powinny sięgać po nie przynajmniej 2 razy w tygodniu w ilości 100 g. Warto pamiętać, że powinny to być ryby pieczone w piekarniku lub gotowane na parze, a nie smażone.

Innymi źródłami kwasów omega-3 są: siemię lniane i olej lniany, olej rzepakowy, olej konopny, olej z lnianki, orzech włoskie. Warto włączyć je każdego dnia w małych ilościach do swojego menu.

Jednocześnie trzeba pamiętać o tym, że produkty takie jak pestki dyni, słonecznika, olej z pestek dyni, olej z winogron, słonecznikowy i kukurydziany należy w diecie ograniczyć z powodu dużej zawartości kwasów omega-6. Zbyt duże spożycie kwasów omega-6 w stosunku do omega-3 powoduje bowiem nasilenie objawów zapalenia stawów.

Wśród szczególnie zalecanych produktów przy reumatoidalnym zapaleniu stawów wymienia się również warzywa i owoce. Dzięki dużej zawartości antyoksydantów oraz błonnika pokarmowego zmniejszają one stan zapalny. Zaleca się, aby włączyć do diety 500-700 g warzyw i 200-400 g owoców.

Wybierając produkty zbożowe należy sięgać po te pełnoziarniste (razowe). Zawierają one więcej błonnika pokarmowego, który obniża CRP (wskaźnik stanu zapalnego) niż produkty z oczyszczone, z białej mąki. Zalecane są wiec szczególnie: grube kasze (gryczana, pęczak), płatki zbożowe (owsiane, orkiszowe, żytnie), pełnoziarniste makarony, pieczywo razowe, brązowy ryż, otręby. Zaleca się natomiast ograniczenie spożycia ziemniaków, które posiadają wysoki indeks glikemiczny i znacznie mniej błonnika niż kasze czy ryż.

Nasilająco na objawy choroby może wpływać również niedobór witaminy D. Z tego powodu należy pamiętać o włączeniu do swojej diety ryb, suplementacji witaminy D w okresie jesienno-zimowy (a w niektórych przypadkach również wiosną i latem) oraz codziennym wychodzeniu na słońce (15 minut w godzinach 10:00-15:00).

Dieta w chorobach reumatycznych - czego unikać

Dieta przy reumatoidalnym zapaleniu stawów powinna eliminować produkty bogate w tłuszcze nasycone oraz tłuszcze trans. Należą do nich: tłuste mięsa (wieprzowina, wołowina), tłusty nabiał (mleko 3,2%, sery żółte, pleśniowe, topione, tłuste twarogi, śmietana) oraz słodycze, słone przekąski, fast foody, produkty typu instant, zupy i sosy w proszku.

Zabronione są wszystkie produkty z duża zawartością konserwantów, barwników, aromatów i innych ulepszaczy. Należy stawiać na naturalne, nieprzetworzone produkty spożywcze.

Z diety powinien również całkowicie zniknąć cukier. Ważne jest również ograniczenie spożycia soli, której nadmiar powoduje wypłukiwanie z organizmu wapnia. Zamiast soli warto stosować przyprawy takie jak: kurkuma, czosnek, imbir, anyż, goździki, cząber, estragon, bazylia, tymianek, mięta, majeranek. Unikać jednocześnie należy przypraw pikantnych – chili, papryka ostra.

Bardzo ważne jest również wyeliminowanie lub przynajmniej duże ograniczenie spożycia alkoholu. Wykluczyć należy również wszystkie napoje gazowane i niegazowane, wody smakowe, syropy do rozrabiania w wodzie. Warto również ograniczyć spożycie mocnej kawy i herbaty. Zastąpić należy je wodą w ilości minimum 1,5-2 litry dziennie.

Zalecane diety na reumatyzm

Istnieją dowody na to, że dieta śródziemnomorska, wegetariańska (lub wegańska) oraz bezglutenowa mogą zmniejszać ból i sztywność poranną stawów u niektórych pacjentów. Nie przynoszą jednak korzyści u wszystkich. Przed ich zastosowaniem należy skonsultować się z lekarzem, a samą dietę wprowadzać pod opieką doświadczonego dietetyka, który będzie czuwał na tym, aby nie powstały niedobory żywieniowe.

Przykładowy jadłospis w RZS:

• Śniadanie: płatki owsiane z jogurtem naturalnym, borówkami i orzechami włoskimi
• II śniadanie: kanapki z chleba razowego, pasty z soczewicy i ogórka
• Obiad: krupnik, dorsz zapiekany z warzywami, kasza gryczana, pomidory z jogurtem naturalnym i koperkiem
• Kolacja: sałatka z warzyw (sałata, ogórek, papryka, oliwki), kaszy bulgur, gotowanego jajka z sosem winegret (na bazie oleju lnianego), posypana siemieniem lnianym.

Piśmiennictwo:

1. Tomasz Tatara, Patrycja Snakowska: Rola diety w reumatoidalnym zapaleniu stawów – przegląd systematyczny badań; Med Rodz 2015; 2(18): 70-78
2. Sylwia Gugała-Mirosz: Dieta RZS w punktach; Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej IŻŻ; dostęp: https://ncez.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-kostno-stawowego/dieta-rzs-w-punktach-