Przedawkowanie witaminy D – jak wyglądają tego objawy i skutki?

Spis Treści

Jaką rolę spełnia witamina D w organizmie?

Witamina D należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Jako jedna z nielicznych jest witaminą, którą organizm ludzki potrafi samodzielnie syntetyzować. Produkcja witaminy D odbywa się w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego. Zazwyczaj jednak skórna synteza witaminy D jest niewystarczająca i konieczne jest jej dostarczanie wraz z dietą lub dodatkowa suplementacja. To bardzo ważne, gdyż witamina D spełnia w organizmie wiele ważnych funkcji.

Przede wszystkim witamina D odpowiada za regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej w organizmie. Witamina D warunkuje prawidłowe formowanie się szkieletu kostnego oraz funkcjonowanie układu mięśniowego i układu nerwowego. Dodatkowo łagodzi stany zapalne skóry oraz wspomaga aktywność układu immunologicznego. Badania dowodzą, że jej odpowiedni poziom zmniejsza ryzyko występowania niektórych chorób (np. niektórych chorób nowotworowych, chorób autoimmunologicznych).

Źródła witaminy D

Podstawowym źródłem witaminy D jest synteza skórna. Jest ona możliwa pod wpływem promieniowania UVB. Warto jednak wiedzieć, że w naszym klimacie przez większą część roku dociera zbyt mała ilość promieniowania słonecznego. W związku z tym nie jest możliwe zapewnienie wystarczającej ilości witaminy D poprzez syntezę skórną. Pamiętaj również, że aby wytwarzana była odpowiednia ilość witaminy D, w miesiącach letnich konieczne jest spełnienie kilku warunków. Ekspozycja na słońce powinna mieć miejsce codziennie co najmniej przez 15 – 20 min w godzinach największego nasłonecznienia, a więc między godziną 10 a 15. Pamiętaj też, że podczas przebywania na słońcu musi być odsłonięta odpowiednio duża powierzchnia ciała. Aby zapewnić syntezę skórną witaminy D na odpowiednim poziomie, odsłonięte powinny być przynajmniej twarz, ramiona i przedramiona. Jak widzisz, zapewnienie produkcji witaminy D przez organizm nie jest takie łatwe, jak mogłoby się wydawać, nawet w miesiącach letnich. Wynika to, chociażby z faktu, że w czasie, kiedy promieniowanie słoneczne jest najbardziej intensywne, zazwyczaj jesteśmy w pracy.

Witaminę D możemy dostarczać również wraz z dietą. Jej podstawowym źródłem są tłuszcze oraz ryby, mięso i ich przetwory.

W przypadku, gdy nie jesteśmy w stanie dostarczyć do organizmu odpowiedniej ilości witaminy D, możemy ją zażywać w postaci preparatów farmaceutycznych. Na rynku dostępne są leki oraz suplementy diety zawierające tę witaminę. Dostępne są one w postaci tabletek, kapsułek, kapsułek twist-off, tabletek do ssania, kropli oraz aerozoli.

Jakie jest dobowe zapotrzebowanie na witaminę D?

To, że witamina D jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu, nie ulega wątpliwościom. Należy jednak pamiętać, że równie ważne jest to, aby była dostarczana we właściwych dawkach. Zarówno niedobór, jak i nadmiar witaminy D nie są korzystne dla organizmu. Zalecane dawki różnią się w zależności od wieku i masy ciała.

• Noworodkom i niemowlętom do 6. miesiąca życia należy podawać 400 IU/dobę, niezależnie od tego czy są karmione wyłącznie piersią, czy też mlekiem modyfikowanym,
• Niemowlęta od 6. do 12. miesiąca życia powinny przyjmować 400 – 600 IU/dobę w zależności od dawki witaminy D spożywanej wraz z pokarmem,
• Dzieci od 1. do 10. roku życia powinny otrzymywać od 600 do 1000 IU/dobę w zależności od masy ciała. Gdy możliwe jest zapewnienie syntezy skórnej witaminy D na odpowiednim poziomie w miesiącach letnich, nie jest konieczna dodatkowa suplementacja.
• Dzieci otyłe od 1. do 10. roku życia powinny przyjmować 1600 – 4000 IU/dobę.
• Dla młodzieży od 11. roku życia oraz dla dorosłych do 65. roku życia zalecana jest suplementacja witaminy D w dawce 800 – 2000 IU/dobe, gdy nie jest możliwe zapewnienie skórnej syntezy na odpowiednim poziomie.
• Nastolatki i osoby dorosłe z otyłością powinny przyjmować 1600 – 4000 IU/dobę.
• Osoby w wieku od 65. do 75. roku życia powinny przyjmować witaminę D w dawce 800 – 2000 IU/dobę przez cały rok.
• Osoby powyżej 75. roku życia powinny zażywać 2000 – 4000 IU/dobę przez cały rok. W tej grupie wiekowej suplementacja jest niezbędna z uwagi na zmniejszenie skuteczności skórnej syntezy witaminy D.
• Osobom otyłym powyżej 75. roku życia zaleca się suplementację na poziomie 4000 – 8000 IU/dobę w zależności od stopnia otyłości.

Czy można przedawkować witaminę D?

Przedawkowanie witaminy D jest możliwe, lecz nie zdarza się zbyt często. Nie ma możliwości, aby zbyt wysokie stężenie witaminy D wystąpiło na skutek nadmiernej syntezy skórnej, bądź też dostarczenia zbyt dużej jej ilości wraz z dietą. W takiej sytuacji nadmiar witaminy D zostaje rozłożony do jej nieaktywnych metabolitów – tachysterolu oraz lumisterolu.  Do przedawkowania witaminy D dochodzi na skutek przyjmowania zbyt dużych dawek suplementów diety oraz leków. O zatruciu witaminą D mówi się wtedy, gdy jej stężenie w surowicy krwi przekracza 100 ng/ml. Pamiętaj jednak, że do zatrucia witaminą D nie dochodzi podczas stosowania prawidłowych, zgodnych z rekomendacjami dawek. Warto jednak podkreślić, że objawy zatrucia witaminą D pojawiają się dopiero przy stosowaniu dawki 10 000 IU/dobę, bądź też jednorazowo dawki 50 000 IU. Sytuacja wygląda inaczej u osób z nadwrażliwością na witaminę D, m.in., z zespołem Williamsa-Beurena, idiopatyczną hiperkalcemią dziecięcą, chorobami ziarniniakowymi oraz niektórymi chłoniakami. To właśnie u tych osób najczęściej dochodzi do hiperwitaminozy D.

Jakie są skutki i objawy przedawkowania witaminy D?

Skutkiem przedawkowania witaminy D jest zwiększenie poziomu wapnia w surowicy krwi. Może się to przyczynić do odkładania się tego pierwiastka w sercu, tętnicach oraz nerkach, czego efektem mogą być zaburzenia pracy układu sercowo-naczyniowego, układu wydalniczego oraz układu nerwowego.

Do objawów przedawkowania witaminy D należą:

• ogólne złe samopoczucie,
• uczucie osłabienia i otępienia,
• nadpobudliwość,
• zaburzenia ze strony układu nerwowego,
• drgawki,
• wzmożone pragnienie,
• bóle brzucha,
• nudności i wymioty,
• zaparcia,
• utrata apetytu,
• ból głowy, oczu i skóry,
• świąd skóry,
• powiększenie wątroby i śledziony.

Piśmiennictwo:

1. Buczkowski K. Chlabicz S. Dytfeld J. Horst-Sikorska W. Jaroszyński A. Kardas P. Marcinkowska M. Siebert J. Tałałaj M. Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013, 7(2): 55-58
2. Wnęk D. Witamina D – skutki jej niedoboru i nadmiaru oraz źródła pokarmowe. Portal mp.pl dostęp on-line: czerwiec 2022