Powiększone węzły chłonne – jakie są przyczyny i objawy?

Spis Treści

Gdzie zlokalizowane są węzły chłonne i jaka jest ich rola?

W organizmie człowieka obecnych jest ponad 500 węzłów chłonnych. Węzły chłonne to niewielkie struktury zbudowane z tkanki limfatycznej. Odgrywają one niezwykle istotna rolę w reakcjach immunologicznych organizmu. Zadaniem węzłów chłonnych jest wychwytywanie mikroorganizmów (bakterii, wirusów) oraz komórek nowotworowych, a następnie ich unieszkodliwianie. W sytuacji, gdy tkanka limfatyczna węzłów chłonnych rozpozna zagrożenie w postaci obcych komórek, limfocyty obecne w węzłach chłonnych są stymulowane do rozpoczęcia reakcji immunologicznej, mającej na celu zwalczenie stanu zapalnego. To właśnie dlatego węzły chłonne w pobliżu miejsca toczenia się stanu zapalnego są powiększone. Zwiększenie ich rozmiaru może być również związane z bardziej poważnymi chorobami, dlatego też stan ten nigdy nie powinien być lekceważony. Termin medyczny określający powiększenie węzłów chłonnych to limfadenopatia.

Węzły chłonne zlokalizowane są w obrębie całego ciała i najczęściej występują w grupach. Miejscami o największym zagęszczeniu węzłów chłonnych są szyja, doły pachowe, jama brzuszna, pachwiny, miejsca pod kolanami oraz pod żuchwą. Niepowiększone węzły chłonne są wielkości ziarnka grochu i zazwyczaj nie są wyczuwalne podczas badania palpacyjnego. O powiększonych węzłach chłonnych mówi się wówczas, gdy u osób dorosłych ich wielkość przekracza 1 cm. Wyjątkiem są tutaj węzły chłonne pachwinowe, których prawidłowa wielkość wynosi do 1,5 cm. U dzieci wielkość węzłów chłonnych nie powinna przekraczać 2 cm.

Część węzłów chłonnych wyczuwalna jest przez skórę. Oznacza to, że jeśli zaistnieje taka potrzeba, lekarz może zbadać je palpacyjnie. Do tych węzłów chłonnych należą przede wszystkim węzły chłonne pachowe, pachwinowe, szyjne oraz nadobojczykowe. Jeśli wystąpi u Ciebie powiększenie węzłów chłonnych bez problemu będziesz również w stanie wyczuć je samodzielnie. Jeśli wyczujesz u siebie powiększenie węzłów chłonnych, zgłoś się do lekarza. Jest szczególnie ważne, gdy stanowi temu towarzyszą inne niepokojące objawy, jak gorączka, nocne poty, czy znaczna utrata masy ciała w krótkim czasie. Zbadanie węzłów chłonnych, które nie są wyczuwalne przez skórę wymaga przeprowadzenia badania USG jamy brzusznej, USG szyi, RTG klatki piersiowej, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego.

Sprawdź również: Układ immunologiczny - budowa, funkcje i typy układu odpornościowego

Kiedy zgłosić się do lekarza z powiększonymi węzłami chłonnymi? 

Do powiększenia węzłów chłonnych najczęściej dochodzi na skutek infekcji, a po samoistnym wyleczeniu, bądź też po terapii antybiotykami, powracają one do swoich prawidłowych rozmiarów. Niemniej jednak, zaobserwowanie u siebie powiększenia węzłów chłonnych powinno skłonić do wizyty u lekarza. Odpowiednim lekarzem będzie lekarz rodzinny, który jeśli będzie to konieczne, skieruje Cię do innego specjalisty. Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy powiększone węzły chłonne wymagają pilnej konsultacji z lekarzem, ponieważ zależy to od przyczyny tego stanu. Tej jednak, dopóki nie podejmiemy diagnostyki, nie znamy. Pilnie do lekarza powinieneś zgłosić się przede wszystkim wtedy, gdy węzły chłonne są znacznie powiększone i brak jest dodatkowych objawów infekcji. Sygnałem alarmowym powinna być też sytuacja, gdy limfadenopatii towarzyszą objawy ogólne, jak utrzymująca się wysoka gorączka (powyżej 38 st. C) przez okres dłuższy niż 2 tygodnie, nagły spadek masy ciała bez przyczyny w ciągu ostatnich 6 miesięcy, nocne poty, czy też wzmożona skłonność do krwawień.

Objawem, z którym powinieneś zgłosić lekarzowi jest zaczerwienienie, bolesność oraz obrzęk wokół powiększonych węzłów chłonnych. Objawy takie mogą sugerować infekcję bakteryjną. Konieczne jest wówczas zastosowanie terapii z wykorzystaniem antybiotyków. Do lekarza zgłoś się również wówczas, gdy węzły chłonne są bardzo miękkie, ropiejące oraz gdy tworzą się przetoki otwierające się na powierzchni skóry.

Niepokojącym objawem jest też powiększenie węzłów chłonnych wielu okolic, czyli uogólniona limfadenopatia. Stan ten może świadczyć o procesie nowotworowym. Wówczas węzły chłonne najczęściej są niebolesne, sprawiają wrażenie połączonych i trudne jest przesunięcie ich pod skórą. Niepokojącym objawem są powiększone węzły chłonne nad obojczykami.

W trakcie wizyty lekarz zapyta Cię o to jak długo węzły chłonne są powiększone, czy występują objawy infekcji lub miejscowego stanu zapalnego oraz o obecność innych dolegliwości. Przygotuj się również na pytanie o kontakt ze zwierzętami w ostatnim czasie. Na wizycie lekarz zbada Cię, oceni węzły chłonne i jeśli okaże się to konieczne, zleci wykonanie dodatkowych badań. Najczęściej zalecana jest morfologia z rozmazem ręcznym, ocena parametrów stanu zapalnego (CRP, OB), próby wątrobowe (ASPAT, ALAT). Aby ocenić węzły chłonne, których zbadanie palpacyjne nie jest możliwe, lekarz może skierować Cię również na badanie USG jamy brzusznej i/lub RTG klatki piersiowej.

Jakie są przyczyny powiększonych węzłów chłonnych?

Przyczyn powiększonych węzłów chłonnych jest wiele. Dlatego też w przypadku wystąpienia tego objawu konieczna jest dalsza diagnostyka. Wyróżnić można infekcyjne oraz nieinfekcyjne przyczyny powiększenia węzłów chłonnych. W przypadku infekcji limfadenopatię najczęściej obserwuje się w obrębie węzłów chłonnych zajętych chorobą. Zmianom tym często towarzyszy ból, obrzęk i zaczerwienie skóry w okolicy węzłów.

Do infekcyjnego powiększenia węzłów chłonnych może dochodzić w wyniku:

• Infekcji bakteryjnej – np. anginy, gruźlicy, kiły. Warto wiedzieć, że do infekcyjnego powiększenia węzłów chłonnych może dochodzić również na skutek próchnicy zębów. Szczególnie, gdy jest ona nieleczona i/lub znajduje się w zaawansowanym stadium. W tej sytuacji limfadenopatia spowodowana jest zajęciem przez bakterie jamy ustnej głębiej położonych tkanek oraz wywołaniem stanu zapalnego.
• Infekcji wirusowej – np. ospy wietrznej, półpaśca, odry, różyczki, opryszczki, wirusowego zapalenia wątroby,
• Chorób odzwierzęcych – np. toksoplazmozy, riketsjozy, choroby kociego pazura,
• Zakażeń grzybiczych – np. blastomykozy, histocytozy.

Do nieinfekcyjnych przyczyn powiększenia węzłów chłonnych należą między innymi:

• nowotwory (przede wszystkim białaczki, chłoniaki) oraz przerzuty nowotworowe,
• choroby metaboliczne, np. choroba Gauchera,
• choroby autoimmunologiczne, np. toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów,
• sarkoidoza,
• choroba Kawasaki,
• choroba Castlemana,
• histiocytoza X,
• nadwrażliwość na niektóre leki.

Ze względu na fakt, że powiększenie węzłów chłonnych zazwyczaj występuje w okolicy tkanek objętych procesem chorobowym, lokalizacja limfadenopatii może w pewnym stopniu sugerować diagnozę. Do powiększenia węzłów chłonnych szyi najczęściej dochodzi w wyniku infekcji górnych dróg oddechowych lub chorób zakaźnych. Węzły chłonne za uchem mogą zwiększyć swój rozmiar na skutek schorzeń stomatologicznych oraz chorób zakaźnych. Infekcje w dolnych partiach ciała, obejmujące m.in. choroby przenoszone drogą płciową, mogą spowodować powiększenie się węzłów chłonnych w pachwinach. Limfadenopatia pod pachami może świadczyć o nowotworze piersi lub innych chorobach nowotworowych. Pamiętaj jednak, że właściwej diagnozy może dokonać jedynie lekarz. W przypadku różnych schorzeń może dochodzić również do powiększenia węzłów odległych.

Jak leczy się powiększone węzły chłonne?

Terapia polega na leczeniu choroby, która przyczyniła się do powiększenia węzłów chłonnych. W przypadku infekcji bakteryjnej konieczne będzie zastosowanie antybiotyku. W przebiegu zakażenia o etiologii wirusowej zalecane będą przede wszystkim leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które wykazują działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Należy jednak pamiętać, że postępowanie takie ma na celu jedynie złagodzenie objawów, a do wyleczenia dochodzi samoistnie.  W przypadku obecności ropni, konieczne może okazać się ich chirurgiczne usunięcie.

Jak długo utrzymuje się powiększenie węzłów chłonnych?

Powiększenie węzłów chłonnych utrzymują się zwykle do kilku tygodni, po czym na skutek terapii, bądź też samoistnego wyleczenia powracają do prawidłowych rozmiarów. Warto podkreślić, że nie zawsze konieczne jest stosowanie leków. Pamiętaj, że antybiotyki przeznaczone są jedynie do leczenia zakażeń bakteryjnych. Należy unikać ich nadużywania. Nigdy nie stosuj antybiotyków samodzielnie. Do powiększenia węzłów chłonnych często dochodzi na skutek przeziębienia. Choroba ta jest jednak wynikiem infekcji wirusowej i w jej terapii stosuje się jedynie leczenie objawowe, które zmniejsza nasilenie uciążliwych dolegliwości.

Piśmiennictwo:

1. Karlikowska M. Powiększone węzły chłonne – lokalizacja, przyczyny, badania, leczenie. Portal mp.pl dostęp online: lipiec 2022
2. Friedmann A. Diagnostyka i leczenie limfadenopatii u dzieci. Pediatria Po Dyplomie 2010, 14(1): 36-43
3. Pawelec K. Wiechecka J. Boruczkowski D. Diagnostyka różnicowa powiększonych węzłów chłonnych u dzieci. Nowa Pediatria 2012, 3:55-60