Spis Treści
Odmrożenia – czym są?
Odmrożenia są uszkodzeniami skóry oraz niżej położonych tkanek, powstałe na skutek niskiej temperatury. Zwykle dochodzi do nich, gdy skóra schładza się do tego stopnia, że jej temperatura jest niższa niż 0 stopni C. Na skutek działania na skórę niskiej temperatury dochodzi do obkurczenia naczyń krwionośnych. To początkowo powoduje spowolnienie przepływu krwi w naczyniach krwionośnych zaopatrujących w tlen i substancje odżywcze skórę, tkankę podskórną oraz mięśnie. Następnie dochodzi do całkowitego zatrzymania przepływu krwi w tych naczyniach, co prowadzi do uszkodzenia lub obumarcia komórek. Dodatkowo pojawia się zniesienie czucia bólu, które obserwuje się, gdy skóra osiąga temperaturę 10 st. C. Objawy odmrożenia są zależne od tego, w jakim stopniu zostały uszkodzone tkanki.
Przyczyny odmrożeń
Odmrożenia powstają wskutek działania na skórę niskich temperatur. Może do nich dochodzić zarówno w wyniku kontaktu z zimnym powietrzem, jak i zimnymi powierzchniami. Do czynników, które sprzyjają powstawaniu odmrożeń, należą:
- silny wiatr,
- duża wilgotność powietrza,
- ciasne, przylegające ubranie,
- ciasne obuwie,
- starszy wiek,
- zmęczenie,
- odwodnienie,
- głód,
- występowanie chorób przewlekłych (przede wszystkim chorób układu krążenia oraz cukrzycy),
- spożywanie alkoholu.
Odmrożenia – objawy
Objawy odmrożenia są uzależnione od stopnia uszkodzenia tkanek. Klasyfikuje się je według czterech stopni. Pierwsze objawy odmrożenia, które powinny stanowić sygnał alarmowy to zaczerwienienie lub zblednięcie skóry eksponowanej na działanie niskich temperatur. W miejscu, w którym wystąpiło odmrożenie, pojawia się także silne pieczenie. Odmrożenia najczęściej pojawiają się w tych miejscach, gdzie skóra przylega do chrząstek i kości. W większości przypadków występują na nosie, policzkach oraz uszach. Odmrożenia rąk i stóp powstają podczas długotrwałej ekspozycji na niskie temperatury. Są one bardzo niebezpieczne, gdyż mogą grozić amputacją.
Odmrożenia 1 stopnia
Odmrożenia 1 stopnia obejmują głównie zewnętrzne warstwy skóry. Dochodzi do przejściowego zaburzenia krążenia krwi, co skutkuje zaczerwienieniem lub zblednięciem skóry, któremu towarzyszy świąd i ból. Może dochodzić do przejściowej utraty czucia.
Odmrożenia 2 stopnia
W odmrożeniach 2 stopnia na skórze pojawiają się pęcherze o jasnym zabarwieniu. Dochodzi również do utraty czucia.
Odmrożenia 3 stopnia
Odmrożenia 3 stopnia charakteryzują się występowaniem martwicy powierzchownych warstw skóry. Skóra staje się sina. Pojawiają się pęcherze wypełnione krwią.
Odmrożenia 4 stopnia
W odmrożeniach 4 stopnia dochodzi do głębokiej martwicy, która czasem prowadzi do samoistnej amputacji części ciała, które uległy odmrożeniu.
Odmrożenia – pierwsza pomoc
Postępowanie podczas pierwszej pomocy w przypadku odmrożeń jest uzależnione od głębokości uszkodzeń skóry oraz rozległości zmian. W przypadku wystąpienia odmrożeń należy zgłosić się do lekarza. Jeśli zaobserwujesz wystąpienie odmrożeń 2. lub wyższego stopnia, zgłoś się na SOR. Pierwszym etapem postępowania jest przejście do ciepłego pomieszczenia. Powinno się ono jednak odbywać stopniowo, aby nie miała miejsca gwałtowna zmiana temperatury otoczenia. Jak najszybciej należy zdjąć obuwie oraz mokre ubrania. Ze względu na fakt, że podczas ogrzewania ciała może wystąpić obrzęk, bardzo ważne jest zdjęcie wszelkich pierścionków. Kolejnym krokiem jest stopniowe, delikatne ogrzewanie odmrożonego miejsca. Można to zrobić poprzez zanurzenie części ciała w letniej wodzie i stopniowe zwiększanie jej temperatury do momentu kiedy osiągnie 36 st. C.
Domowe sposoby na odmrożenia
Domowe postępowanie z odmrożeniami powinno polegać na stopniowym ogrzewaniu odmrożonego miejsca. W tym celu nie należy stosować gorącej wody. Odmrożeń nie należy również polewać zimną wodą ani nacierać śniegiem. Pamiętaj również, aby odmrożonych miejsc nie rozcierać i nie rozmasowywać. Warto również podkreślić, że w przypadku wystąpienia odmrożeń nie powinno się spożywać alkoholu, aby rozgrzać organizm. Jego działanie jest odwrotne, ponieważ powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, co z kolei skutkuje jeszcze silniejszym wyziębieniem organizmu. Po konsultacji z lekarzem, do pielęgnacji odmrożonych miejsc można stosować maści, kremy lub żele o działaniu silnie regenerującym i nawilżającym. W prewencji odmrożeń warto pamiętać o stosowaniu silnie natłuszczających kremów przeznaczonych na wiatr i mróz. Należy je aplikować na nieosłonięte obszary skóry.
Czym smarować odmrożenia – maści i kremy
Preparaty na odmrożenia powinny przede wszystkim wykazywać działanie silnie regenerujące, natłuszczające oraz chroniące przed utratą wilgoci. Substancje o działaniu regenerującym, których warto szukać w takich kosmetykach to m.in. witaminy A, C i E, alantoina, pantenol, olejek arganowy, wyciąg z aloesu. Maści i kremy na odmrożenia powinny charakteryzować się dużą zawartością lipidów, które tworzą warstwę ochronną na skórze. Należy również pamiętać, że preparaty powinny być dostosowane do rodzaju cery. Do pielęgnacji skóry wrażliwej wybieraj kosmetyki zawierające takie składniki, jak witamina A, witamina E oraz substancje wzmacniające naczynia krwionośne (np. wyciąg z kasztanowca, wyciąg z arniki, rutyna). Do cery suchej wybieraj preparaty półtłuste i tłuste. Z kolei przy skórze tłustej warto sięgać po preparaty o działaniu normalizującym.
Ważnym elementem pielęgnacji skóry z odmrożeniami jest ochrona przeciwsłoneczna. Stosuj kremy z filtrem nie tylko latem. Staraj się unikać preparatów o działaniu wysuszającym na skórę.
Sposoby na stare odmrożenia
Pielęgnacja skóry ze starymi odmrożeniami uzależniona jest przede wszystkim od stanu skóry. Przy odmrożeniach wyższego stopnia, najczęściej konieczne jest leczenie pod okiem lekarza. Do miejsc po odmrożeniach można stosować te same preparaty, które wykorzystywane są przy świeżych odmrożeniach. Dodatkowo należy pamiętać o zabezpieczaniu ich maściami ochronnymi przed wyjściem na zimne powietrze.
Czy odmrożenia znikają?
Odmrożenia 1 stopnia charakteryzują się samoistnym ustępowaniem bez pozostawiania trwałych następstw. W przypadku bardziej zaawansowanych zmian, miejsca odmrożenia w przyszłości mogą wykazywać tendencję do powstawania owrzodzeń. Odmrożenia 4. stopnia mogą skutkować amputacją.
Bibliografia:
1. Wroński K. Bocian R. Leczenie odmrożeń. Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne 2010, 4: 114 – 118
2. Polańska A. Odmrożenia (odmroziny). Portal mp.pl
3. Sheridan R.L. Goverman J.M. Walker T.G. Diagnosis and Treatment of Frostbite. The New England Journal od Medicine 2022, 386(23): 2213-2220
mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
NowaFarmacja.pl
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.