Poradnik próchnicowy: Jak utrzymać zdrowe zęby przez całe życie?

Spis Treści

Co to jest próchnica?

Próchnica to poważny problem zdrowotny dotyczący niemal wszystkich mieszkańców Polski, także i dzieci. Próchnica zębów to choroba o podłożu zakaźnym, polegająca na demineralizacji i rozpadzie tkanki zębowej. Jak wspomniano, to choroba zakaźna, bowiem wywołują ją bakterie płytki nazębnej, na co dzień naturalnie zamieszkujące jamę ustną. Jednak w niektórych sytuacjach, o których więcej piszemy w dalszej części tego poradnika, dochodzi do niekontrolowanego namnażania się niekorzystnych bakterii naturalnej mikroflory jamy ustnej i zwiększonego umierania dobroczynnych drobnoustrojów. Wówczas rozwija się próchnica zębów.

Jak wygląda próchnica?

Próchnica początkowa zwykle objawia się przebarwieniami czy też zmatowieniem szkliwa zębów. Przebarwienia mogą mieć odcień brązowy lub nawet biały. Jednak należy wiedzieć, że istnieje też próchnica ukryta – to sytuacja, w której choroba rozwija się pod szkliwem i zwykle takiego procesu demineralizacji nie widzimy podczas zwyczajowego przeglądania jamy ustnej.

Próchnica – przyczyny

Istnieje kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju próchnicy zębów. Przede wszystkim to kwestie genetyczne – czy nasze zęby są podatne na demineralizację oraz na ile są odporne na czynniki zewnętrzne. Ponadto znaczenie ma liczba i rodzaj bakterii składających się na naturalny mikrobiom naszej jamy ustnej. Na przykład paciorkowce z grupy Mutans czy bakterie z rodzaju Lactobacillus mogą bardziej predysponować do próchnicy, zaś paciorkowce Mitis należą do ochronnych drobnoustrojów.

Niemały wpływ na rozwój próchnicy ma też dieta – bogata w węglowodany, zwłaszcza cukry takie jak glukoza, fruktoza, sacharoza, sprzyja rozwojowi choroby. Bakterie obecne w jamie ustnej żywią się wspomnianymi cukrami, a to prowadzi do niekorzystnego zmniejszenia pH środowiska w jamie ustnej i jest to istotny czynnik sprzyjający próchnicy. Węglowodany spożywane wraz z dietą są przetwarzane przez wspomniane bakterie w kwasy organiczne niszczące zęby. Znaczenie ma jednak nie tylko sam fakt spożywania żywności bogatej w cukry, ale i częstość jej jedzenia, konsystencja, a nawet czas, w jakim pokarm ma kontakt z jamą ustną. Na rozwój i przebieg próchnicy ma tez wpływ nasz układ odpornościowy. Wśród przyczyn próchnicy wymienia się też dysfunkcje śliny, na przykład jej zbyt małą produkcję lub zaburzony skład. Naturalnie bowiem ślina jest substancją buforującą, neutralizującą, chroniącą jamę ustną przed inwazją patogenów.

Próchnica – objawy

Objawy próchnicy są dość łatwe do wyłapania, nawet na początkowym etapie choroby. Przede wszystkim tkliwość zęba/zębów, ich wrażliwość na temperaturę i smaki (np. kwaśne) to symptomy, które powinny być dla nas sygnałem ostrzegawczym, że coś niedobrego dzieje się z uzębieniem. Przebarwienia na zębach, a także nieprzyjemny zapach z jamy ustnej to także czynniki, które mogą wiązać się z rozwojem próchnicy. Natomiast doskwierający ból, rozwój stanu zapalnego (zaczerwienienie dziąsła), a także widoczne ubytki w tkance zębowej – to już w zasadzie pewne objawy wskazujące na rozwój opisywanej choroby.

Próchnica butelkowa

Próchnica zębów u dzieci i niemowląt występuje bardzo często, szacuje się, że dotyczy nawet 80-90% osób w tej grupie. Warto zwrócić uwagę na pewną charakterystyczną odmianę próchnicy, która dotyczy niemowląt i dzieci. Wiąże się ona z zębami mlecznymi – początkowo próchnica butelkowa to tylko przebarwienia i smugi na szkliwie zębów dziecka. Następnie, w szybkim tempie mogą tworzyć się ciemne zmiany próchnicze. Dzieje się to wskutek ekspozycji szkliwa na pokarmy bogate w cukry proste, jak na przykład mleko. Picie mleka z butelki, ale też ogólne spożywanie pokarmów przez małe dziecko zwykle wiąże się z długim czasem, w którym zęby mają kontakt z cukrami w żywności. Stąd duże ryzyko rozwoju choroby u młodych.

Próchnica wtórna

Ten typ próchnicy najczęściej wiąże się z poprzednim leczeniem zęba/zębów, podczas którego zostały wypełnione ubytki. Próchnica wtórna rozwija się pod lub wokół wypełnienia. Przyczyną takiego stanu rzeczy może być nieprawidłowo przeprowadzony zabieg wypełniania, ale także zaniedbania po stronie pacjenta – nieprawidłowa higiena, zły sposób odżywiania.

Czy próchnica jest zaraźliwa?

Próchnica jest chorobą w głównej mierze związaną z nadmierną aktywnością pewnych rodzajów paciorkowców(bakterii). Dlatego uznaje się ją za chorobę zaraźliwą – bakterie mogą przenieść się z nosiciela na osobę zdrową poprzez pocałunek, a nawet wspólne picie z jednej butelki, przekazywanie sobie jedzenia, mycie zębów tą samą szczoteczką.

Czy próchnica boli?

Sam proces demineralizacji zębów jest bezbolesny, dlatego też większość cierpiących na próchnicę osób nie jest w stanie w odpowiednim czasie zareagować na rozwój choroby. Próchnica początkowa to tylko niewielkie przebarwienie, zmatowienie szkliwa. Może też rozwijać się w zębinie pod szkliwem (próchnica ukryta), a więc możemy wcale nie wiedzieć o tym, że toczy się poważny proces chorobowy. Jednak próchnica zaawansowana wiąże się z rozwojem stanu zapalnego i dotarciem procesu chorobowego aż do żywej części zęba – miazgi. Wówczas staje się ona procesem bardzo bolesnym.

Próchnica - jak leczyć?

Próchnica u dorosłych i u dzieci leczona jest podobnie. Najbardziej skuteczną i prostą metodą leczenia tej choroby jest leczenie dentystyczne – polega ono na usunięciu chorobowo zmienionej tkanki (w zależności od stopnia rozwoju próchnicy – może to być tylko plama na szkliwie, ale też większy ubytek) i wypełnieniu jej odpowiedniego rodzaju preparatem. Leczenie natomiast najlepiej dobierze specjalista w każdej indywidualnej sytuacji. W zaawansowanej próchnicy nierzadko potrzebne będzie leczenie kanałowe zęba/zębów. Z uwagi na to, że nieleczona choroba może prowadzić nawet do poważnych problemów z układem krążenia, warto wprowadzić jej leczenie już na wczesnym etapie, a dodatkowo regularnie dbać o higienę jamy ustnej oraz właściwą, jak najmniej przetworzoną dietę.

 Literatura:

1. Jurczak A. i wsp.: Próchnica zębów – od czasów starożytnych do współczesności. Nowa Stomatologia 2014, 4.
2. Wójtowicz A. i wsp.: Mikrobiologiczne podłoże próchnicy w aspekcie jej profilaktyki. Farm Pol 2009, 65(5): 327-330.
3. Stodolak A. i wsp.: Zapobieganie próchnicy zębów u dzieci i młodzieży oraz promocja zdrowia jamy ustnej – rola pracowników służby zdrowia. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, 20, 1, 76–81.