Spis Treści
Co to jest polio?
Wirus polio wywołuje chorobę układu nerwowego, która polega na uszkodzeniu neuronów rdzenia kręgowego i pnia mózgu, głównie motorycznych. To prowadzi do porażenia, niedowładów, a często także i zgonu – gdy dojdzie do porażenia mięśni oddechowych. Obecnie udało się opanować tę chorobę dzięki regularnym i powszechnym szczepieniom, jednak jeszcze niecałe 100 lat temu świat borykał się z masowymi epidemiami polio (zwłaszcza w Europie i Stanach Zjednoczonych).
Wirus polio – objawy
Istnieją trzy formy choroby, które mogą mieć różne nasilenie i rodzaj objawów. Pierwszy typ polio to infekcja nieobjawowa, jest najczęstsza i w jej trakcie nie zauważa się żadnych konkretnych objawów choroby. Jest to o tyle niebezpieczne, że chora osoba może w tym okresie nieświadomie przenosić chorobę na innych.
Wyróżniamy polio nieparalityczne, które cechuje się ogólnie pogorszonym samopoczuciem, podobnym do grypy. Występują bóle, gorączka, zmęczenie, nudności, ale brak tutaj objawów uszkodzenia układu nerwowego.
Polio nieparalityczne to najpoważniejszy rodzaj choroby. Może prowadzić do trwałego uszkodzenia układu nerwowego i paraliżu mięśniowego. Objawy polio nieparalitycznego to:
- Gorączka,
- Bóle głowy,
- Bóle mięśni,
- Osłabienie mięśni,
- Uczucie mrowienia w nogach,
- Asymetryczny paraliż,
- Zapalenie opon mózgowych (rzadko).
Ten najbardziej nasilony rodzaj polio może wiązać się z trudnościami w chodzeniu, a nawet niedowładem mięśni oddechowych, co w skrajnych przypadkach skutkuje zgonem. W przypadku, gdy dojdzie do paraliżu, istnieje ryzyko, że stan chorego ulegnie poprawie po przejściu choroby, ale pogorszy się po 15-40 latach. To tak zwany „zespół post-polio” i wiąże się głównie z ponownym osłabieniem mięśni i dolegliwościami bólowymi.
Choroba Heinego Medina – przyczyny
Polio to choroba wynikająca z zakażenia wirusem polio (z rodziny enterowirusów). Zakażenie może być wynikiem kontaktu zdrowej osoby z wydalinami, wydzielinami chorego (ślina, kał – wirus rozmnaża się bowiem w układzie pokarmowym i chory na polio wydala go wraz z kałem). Dodatkowym czynnikiem ryzyka zakażenia jest upośledzona odporność.
Choroba Heinego Medina – leczenie
Niestety nie istnieje konkretny schemat leczenia choroby, jaką jest polio. Leczenie polio nie jest w pełni skuteczne i skupia się na łagodzeniu objawów i zapobieganiu powikłaniom. Najskuteczniejszym „lekiem” na polio jest szczepionka. W sytuacji, gdy już mamy do czynienia z rozwiniętą chorobą, elementami terapii są:
- Zwalczanie objawów,
- Fizjoterapia i rehabilitacja,
- Leczenie objawów wtórnych (np. deformacji kości i stawów),
- Zastosowanie respiratora.
Poliomyelitis – szczepionka
Jak wspomniano, szczepienie na polio to najlepsza forma ochrony przed chorobą. Obecnie najpopularniejsza jest szczepionka Boostrix. Polio, błonica, tężec, krztusiec to grupa chorób, którym przeciwdziała ten konkretny, złożony preparat. Początkowo szczepienia na polio realizowano preparatami inaktywowanymi (polio IPV), a następnie doustną, „żywą” szczepionką (polio OPV, szczepionka atenuowana).
Dzięki działaniom związanym ze szczepieniami na polio w samych Stanach Zjednoczonych udało się zmniejszyć liczbę zachorowań z prawie 14 na 100 000 (w 1954 roku) do mniej, niż 0,5 (!) na 100 000 w roku 1965. Aktualnie mamy do czynienia z osiągnięciem stanu kontroli, jeśli chodzi o zachorowania na polio na całym świecie. W Polsce i w większości krajów korzysta się obecnie ze szczepionki IPV na polio. Szczepienia IPV są co prawda droższe od OPV, ale wiążą się z brakiem zdarzeń niepożądanych, w tym porażenia wiotkiego wywołanego szczepami szczepionkowymi czy zakażenia wirusem zmutowanym pochodzenia szczepionkowego.
Polio IPV
Zgodnie z obecnymi zaleceniami, należy podawać szczepionkę IPV 3-4-krotnie. Najczęściej szczepienia podaje się w 2, 4, 6-18 miesiącach życia oraz w wieku 4-6 lat. Dorośli z kolei nie muszą się szczepić na polio, ponieważ zostały już zaszczepione w wieku dziecięcym. Jednak warto przemyśleć tę kwestię, gdy na przykład:
- Dużo podróżujemy, zwłaszcza do odległych krajów,
- Pracujemy w laboratorium i/lub służbie zdrowia, mamy kontakt z wirusami (w tym polio).
Żelazne płuca – polio
Z uwagi na fakt, że porażenie neuronów pnia mózgu czy rdzenia podczas polio mogło prowadzić do zaburzenia pracy mięśni oddechowych – chorych z problemami z oddychaniem nierzadko umieszczano w tak zwanych żelaznych płucach. To aparatura, która miała za zadanie podtrzymywać procesy oddechowe u osób, u których ta możliwość została utracona. Żelazne płuca to specjalny „cylinder” podłączony do systemu kontroli oddychania, co reguluje oddech i pomaga dostarczać choremu odpowiedniej ilości tlenu. Obecnie mamy już bardziej zaawansowane technologie i żelazne płuca w takiej formie, jak dawniej, nie są już znane medycynie. Jednak trzeba podkreślić, że zanim została wynaleziona szczepionka na polio, a świat nawiedzały masowe epidemie tej choroby, ta aparatura medyczna była zbawienna dla wielu chorych.
Choroba Heinego Medina – dziedziczenie
Choroba polio przenosi się drogą kropelkową i może prowadzić do trwałego kalectwa. Jest wysoce zakaźna i możemy zachorować poprzez kontakt nie tylko ze śliną chorego, ale i z jego kałem. Nie jest to choroba genetyczna przenoszona z pokolenia na pokolenie. Sposobem na jej uniknięcie jest szczepienie na wirusa polio.
Sprawdź też: Enterowirusy - objawy, diagnostyka i leczenie
Bibliografia:
- Modlin JM. i wsp.: Immunization against poliomyelitis and the challenges to worldwide poliomyelitis eradication. The Journal of Infectious Diseases 2021; 224(2): 398–404.
- https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/65292,Boostrix-Polio-zawiesina-do-wstrzykiwan (dostęp dn. 22.09.2023 r.)
- Wolbert JG, i wsp.: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing 2023.
dr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.