Spis Treści
Pneumokoki — czym są?
Streptococcus pneumoniae to bakterie zwane dwoinkami zapalenia płuc. To właśnie te mikroorganizmy odpowiadają za większość zapaleń płuc, a także zapaleń opon mózgowych u dzieci oraz dorosłych osób. Bakterie te mają prawie 100 serotypów („odmian”), ale zakażenie każdą z nich może wiązać się z wystąpieniem choroby pneumokokowej. Do takich chorób, jak już wspomniano, zalicza się zapalenie płuc oraz opon mózgowych, ale może to być także:
- Ostre zapalenie ucha środkowego,
- Zakażenie krwi bakteriami (bakteriemia),
- Infekcje zatok.
Najczęściej zachorowania zauważa się w dużych skupiskach ludzi, zaś do najbardziej narażonych na zakażenie grup należą:
- Osoby powyżej 65. roku życia,
- Niemowlęta i małe dzieci,
- Chorzy na choroby nerek, śledziony, układu sercowo-naczyniowego, wątroby,
- Osoby z anemią,
- Chorzy na cukrzycę,
- Zarażeni wirusem HIV oraz wszystkie osoby z upośledzoną odpornością (np. przy chorobach autoimmunologicznych, nowotworach),
- Nadużywający alkoholu i palący tytoń,
- Osoby mające stały kontakt z małymi dziećmi czy też przebywające w różnego rodzaju instytucjach (np. dom opieki)
Pneumokoki – objawy
Infekcja pneumokokowa rozwija się poprzez drogę kropelkową, czyli na przykład przez kontakt z chorym bezpośrednio (pocałunek) lub bezpośrednio – z jego wydzielinami z dróg oddechowych. Pierwsze objawy pojawiają się po 1-3 dniach i ich charakter ściśle zależy od tego, z jakim rodzajem infekcji mamy do czynienia. Najczęściej to jednak zapalenie płuc, które objawia się:
- Kaszlem (suchym lub mokrym),
- Gorączką i dreszczami,
- Bólem w klatce piersiowej i trudnościami w oddychaniu.
W przypadku infekcji gardła, ucha czy zatok charakterystyczne są dolegliwości bólowe, gorączka. Zatem objawy zakażenia pneumokokami nie są bardzo charakterystyczne – wręcz łudząco przypominają grypę i sezonowe infekcje. W przypadku choroby pneumokokowej nasilenie objawów może być jednak znacznie większe, niż w przypadku wspomnianych chorób.
Pneumokoki u dzieci
Dzieci i dorośli chorują na zakażenie pneumokokami porównywalnie często. Najbardziej zagrożone chorobą są niemowlęta i małe dzieci. Pneumokoki u dorosłych najczęściej powodują zapalenie płuc, zaś pneumokoki u dzieci są odpowiedzialne w większej mierze za infekcje ucha środkowego.
Szczepionka na pneumokoki
W Polsce istnieje obowiązek szczepienia dzieci do 2. roku życia przeciwko pneumokokom, jest to szczepionka skoniugowana w schemacie 2+1. W przypadku dzieci z grup wysokiego ryzyka (np. urodzonych przedwcześnie) podaje się szczepionkę 3+1. Dodatkowo dla dzieci powyżej 5 lat oraz dorosłym z grup ryzyka zaleca się szczepienie (odpłatne) szczepionką skoniugowaną PCV-13, a następnie (w zależności od grupy ryzyka — po roku lub po 8 tygodniach) szczepionką polisacharydową. Szczepienia mają skuteczność w ochronie przed poważnymi zakażeniami pneumokokami na poziomie 50-80% (u dzieci to nawet 90-100% skuteczności). Warto owe szczepienia przyjmować, także te zalecane i nieobowiązkowe, bowiem pneumokoki są coraz bardziej oporne na działanie antybiotyków.
Pneumokoki — ile dawek szczepionki?
W zależności od wieku szczepionej osoby oraz rodzaju szczepienia należy przyjmować 1-4 dawki szczepionki na pneumokoki. Zaś ile kosztuje szczepionka na pneumokoki jeśli się na taką zdecydujemy? Należy zapłacić około 200-400 zł (w zależności od typu preparatu).
Szczepionka na pneumokoki — dla kogo za darmo?
Darmowe szczepionki przeciwko pneumokokom dotyczą osób powyżej 65. roku życia, jednocześnie chorującym na co najmniej jedną przewlekłą chorobę. Ponadto bezpłatnie i obowiązkowo szczepione są dzieci od 2. miesiąca życia do 5. roku życia. Zdrowe dzieci otrzymują szczepienia w trzech dawkach – w 2, 4 i 14-15 miesiącu życia.
Szczepionka na pneumokoki dla dorosłych — jak długo działa?
Odporność na infekcję pneumokokową uzyskana poprzez szczepienie utrzymuje się nawet przez 15 lat. Oczywiście jest to kwestia indywidualna, zależna między innymi od odpowiedzi immunologicznej danej osoby. Z drugiej strony, szczepienia na pneumokoki są prowadzone od 1998 roku, zatem nie dysponujemy jednoznacznymi badaniami w materii trwałości szczepionki na infekcje pneumokokowe.
Czy pneumokoki można wyleczyć?
Zakażenie pneumokokami z reguły leczy się antybiotykami oraz preparatami objawowymi (np., przeciwgorączkowymi, przeciwkaszlowymi). Stosowane są głównie antybiotyki z grupy:
- Penicylin,
- Makrolidów,
- Fluorochinolonów,
- Cefalosporyn.
Należy pamiętać, że nawet w razie wczesnego ustąpienia objawów, leczenie antybiotykami powinniśmy dokończyć według wskazań lekarza i nie przerywać go, jeśli nie ma takich zaleceń ze strony specjalisty. Warto mieć też na uwadze, że odpowiednie nawodnienie, odpoczynek i zbilansowana dieta pełna świeżych produktów to czynniki silnie wspierające regenerację organizmu w chorobie.
Sprawdź też: Kalendarz szczepień dzieci
Sprawdź też: Szczepionka na odporność dla dzieci i dorosłych
Bibliografia:
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/01/szczepienia-ulotka-pneumokoki_ok.pdf (dostęp dn. 22.09.2023 r.)
- Wysocki J. i wsp.: Szczepienia przeciw pneumokokom pacjentów dorosłych – nowe możliwości. Lekarz POZ 2022; 4.
dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.