Owsiki: ważne informacje o przyczynach zakażenia i możliwościach zwalczania

Spis Treści

Skąd się biorą owsiki?

Owsik to pasożyt, który rozwija się tylko i wyłącznie u człowieka. Przypadkowe połknięcie lub wdychanie jaj owsików powoduje infekcję. Maleńkie mikroskopijne jaja mogą zostać przeniesione do ust przez skażone jedzenie, napój lub brudne palce. Po połknięciu jaja wylęgają się w jelitach i dojrzewają w dorosłe robaki w ciągu kilku tygodni. Samice owsików przenoszą się do okolicy odbytu, aby złożyć  tam jaja, co często powoduje swędzenie odbytu. W trakcie drapania swędzącego obszaru, jaja przyklejają się do  palców i dostają się pod paznokcie. Następnie są przenoszone na inne powierzchnie, takie jak zabawki, pościel lub deski sedesowe. Jaja mogą być również przenoszone z zanieczyszczonych palców na żywność, płyny, ubrania lub inne osoby.

Owsiki – objawy

Objawy zakażenia owsikiem mogą obejmować:

• swędzenie okolicy odbytu lub pochwy,
• bezsenność, drażliwość, zgrzytanie zębami i niepokój,
• czasami ból brzucha i nudności.

Typowe infekcje owsików nie powodują poważnych problemów. W rzadkich przypadkach ciężkie inwazje mogą powodować zakażenie żeńskich narządów płciowych. Pasożyt może przemieszczać się z okolicy odbytu w górę pochwy do macicy, jajowodów i wokół narządów miednicy. Może to powodować problemy, takie jak zapalenie pochwy  i zapalenie wewnętrznej wyściółki macicy.  Chociaż rzadko, inne powikłania zakażenia owsikiem mogą obejmować: infekcje dróg moczowych oraz utratę masy ciała, zakażenie otrzewnej.

Czynniki ryzyka zakażenia owsikiem obejmują młody wiek oraz życie w zatłoczonych pomieszczeniach. Infekcje owsikami najczęściej występują u dzieci w wieku od 5 do 10 lat. Jaja  łatwo rozprzestrzeniają się na członków rodziny, opiekunów lub inne dzieci w szkole lub ośrodkach opieki nad dziećmi. Infekcje owsików są rzadkie u dzieci w wieku poniżej 2 lat.

Jak wyglądają owsiki?

Dorosły owsik ma na ogół długość od 6 do 13 milimetrów. Najczęstszym objawem infekcji jest swędzenie odbytu, szczególnie w nocy, gdy robaki migrują do okolicy odbytu żywiciela, aby złożyć jaja. Podczas gdy zarażona osoba śpi, samice owsików składają tysiące jaj w fałdach skóry otaczających odbyt. Większość osób zarażonych owsikami nie ma żadnych objawów, ale niektóre osoby odczuwają swędzenie odbytu i niespokojny sen.

Owsiki u dzieci

Infekcja owsikiem występuje najczęściej u dzieci w wieku szkolnym, a maleńkie jaja łatwo przenoszą się z dziecka na dziecko. Leczenie obejmuje doustne leki zabijające owsiki oraz dokładne wypranie piżamy, pościeli i bielizny. W celu uzyskania najlepszych rezultatów, należy poddać leczeniu całą rodzinę.

Owsiki u dorosłego

U dorosłych infekcja owsikiem występuje najczęściej u rodziców w wieku 30-39 lat, zwykle z powodu przeniesienia przez dzieci w wieku 5-9 lat. Ogólnie rzecz biorąc, mężczyźni chorują dwa razy częściej niż kobiety, z wyjątkiem osób w wieku 5-14 lat, kiedy infekcja występuje głównie u dziewczynek.

Owsiki w kale

Owsiki są rzadko wykrywane w próbkach kału. Ponieważ kąpiel lub wypróżnienie mogą usunąć jaja jedynym sposobem ich wykrycia jest wykonanie testu taśmowego z samego rana.

Owsiki w ciąży

Infekcja owsikiem nie występuje z powodu ciąży, ale często w jej trakcie. Obecność pasożytów wywołujących owsiki w ciąży w gospodarstwie domowym może spowodować infekcję owsikami. Co więcej, owsiki mogą dość skutecznie przenosić się z jednej osoby na drugą, a jeśli ktoś ma owsiki, istnieje szansa, że inni też mogą je mieć. Dlatego ważne jest, aby w czasie ciąży szczególnie przestrzegać zasad higieny.

Owsiki w przedszkolu

Infekcje robakami wcale nie są niczym niezwykłym u dzieci. Owsiki są najczęstszym typem robaków występującym u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Uważa się, że dotyczy to około 1 na 5 dzieci. Jeśli infekcje owsików nie są leczone, dzieci często „zarażają się” raz po raz. Dlatego tak ważne jest wpajania dzieciom podstawowych zasad higieny.

Nawracające owsiki

Jaja owsika mogą przyczepiać się do powierzchni, w tym zabawek, kranów, pościeli i desek klozetowych, przez dwa tygodnie. Tak więc oprócz regularnego czyszczenia powierzchni należy przestrzegać innych zasad mających na celu zapobieganie nawrotom infekcji.

Ponieważ owsiki składają jaja w nocy, mycie okolicy odbytu rano może pomóc zmniejszyć liczbę jaj owsików na ciele. Prysznic może pomóc uniknąć ponownego zanieczyszczenia wody w kąpieli. Codzienna zmiana bielizny i pościeli pomaga likwidować jaja. Rzeczy należy prać w gorącej wodzie i suszyć gorącym powietrzem. Należy również unikać drapania okolicy odbytu. Rodzice powinni przycinać regularnie paznokcie dziecka, aby było mniej miejsca na zbieranie jaj.  Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania lub rozprzestrzenienia się infekcji, należy również dokładnie myć ręce po skorzystaniu z toalety lub zmianie pieluchy oraz przed jedzeniem.

Owsiki a kaszel

Kaszel oprócz zgrzytania zębami to jeden z objawów zakażenia owsikami. Oznacza to, że robaki rozwinęły się w układzie oddechowym i podrażniają go podczas snu. Stosowanie standardowych leków przeciwkaszlowych w tym przypadku jest bezskuteczne.

Domowe sposoby na owsiki

Chociaż istnieją domowe środki zaradcze na owsiki, są one głównie anegdotyczne i nie są zalecanym leczeniem pierwszego rzutu. Leki dostępne bez recepty wykazują zdecydowanie większą skuteczność. Można do nich dołączyć domowe sposoby walki z owsikami. Mówi się, że czosnek zabija wszelkie istniejące jaja i zapobiega składaniu większej liczby jaj przez samice owsików. Można go spożywać w małych dawkach lub stosować miejscowo jak maść. Czosnek można jeść samodzielnie, ale lepiej smakuje na kanapce z masłem.  Aby stworzyć maść, należy posiekać kilka ząbków czosnku i zmielić je na pastę. Następnie należy wymieszać pastę czosnkową z niewielką ilością wazeliny lub innego oleju bazowego, zanurzyć czysty wacik w mieszance i nałożyć maść na odbyt. Nie zaleca się tego sposobu u osób z wrażliwą skórą, jeśli obszar skóry jest uszkodzony, występują hemoroidy lub stan zapalny w okolicy odbytu.

Kokos ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, które mogą pomóc usunąć infekcję owsików. Leczenie to wymaga dwuetapowego podejścia. Codziennie rano należy spożyć łyżeczkę czystego oleju kokosowego. Przed pójściem spać należy wetrzeć niewielką ilość oleju kokosowego w dotknięty obszar. Uważa się również, że jedzenie surowej, rozdrobnionej marchwi dwa razy dziennie może pomóc organizmowi przepchnąć robaki przez jelita. Dzieje się tak, ponieważ bogate w błonnik marchewki mogą poprawiać trawienie i usprawniać wypróżnienie.

Badania na owsiki

Diagnozę przeprowadza się poprzez identyfikację robaka lub jego jaj. Robaki można czasami zobaczyć na skórze w pobliżu odbytu lub na bieliźnie, piżamie lub prześcieradłach około 2 do 3 godzin po zaśnięciu. Jaja owsików można zebrać i zbadać za pomocą „testu taśmowego”, gdy tylko osoba się obudzi. Test taśmowy jest najbardziej niezawodną metodą diagnozowania infekcji owsikami. Ten test polega na przyciśnięciu lepkiej, samoprzylepnej strony przezroczystej taśmy celofanowej do skóry wokół odbytu. Ponieważ owsiki często wychodzą z odbytu, gdy osoba śpi, osoby, które podejrzewają, że mają infekcję, powinny przeprowadzić test taśmowy natychmiast po przebudzeniu rano. Kąpiel lub korzystanie z toalety może usunąć jaja ze skóry, więc należy przeprowadzić test przed dokonaniem jakiejkolwiek czynności.  Jeśli obecne są jaja, powinny przykleić się do taśmy. Taśmę należy odnieść do laboratorium, który zbada ją pod mikroskopem, aby sprawdzić, czy zawiera jaja owsików.

Owsiki - jak leczyć?

Leki stosowane w leczeniu owsików to mebendazol, pyrantelum lub albendazol. Każdy z tych leków podaje się początkowo w jednej dawce, a następnie kolejną pojedynczą dawkę tego samego leku dwa tygodnie później. Pyrantelum jest dostępne bez recepty. Lek nie zabija niezawodnie jaj owsików. Dlatego druga dawka ma na celu zapobieganie ponownemu zakażeniu przez dorosłe robaki, które wykluwają się z jaj, które nie zostały zabite podczas pierwszego leczenia. Lekarze i rodzice powinni rozważyć ryzyko zdrowotne i korzyści wynikające ze stosowania tych leków u pacjentów w wieku poniżej 2 lat. Powtarzające się infekcje należy leczyć tą samą metodą, co pierwszą infekcję. W gospodarstwach domowych, w których zakażonych jest więcej niż jeden członek lub w których występują powtarzające się, objawowe zakażenia, zaleca się jednoczesne leczenie wszystkich domowników.

Źródło:

1. Wendt S, et al. (2019). The diagnosis and treatment of pinworm infection.