Ostropest na wątrobę

Spis Treści

Ostropest na wątrobę

Ostropest plamisty (Silybum marianum), nazywany inaczej dzikim karczochem to jednoroczna lub dwuletnia roślina lecznicza z rodziny Asteraceae, która od tysięcy lat jest stosowana jako lek na różne dolegliwości. Pochodzi ona z obszarów południowej Europy, Azji Mniejszej i północnej Afryki. Ostropest plamisty jest stosowany od czasów starożytnych w terapii zaburzeń czynności nerek, śledziony, wątroby, a także dolegliwości ze strony woreczka żółciowego. Jest on szeroko wykorzystywany m.in. w tradycyjnej medycynie chińskiej (TCM) i Ajurwedzie. Dzięki swoim właściwościom zdrowotnym, sylimaryna - związek otrzymywany z owoców ostropestu, została sklasyfikowana przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w latach 70. XX wieku jako oficjalny lek charakteryzujący się działaniem hepatoprotekcyjnym (ochronnym na wątrobę). Surowcem zielarskim są nasiona ostropestu.
W niniejszym artykule, na podstawie dostępnych badań naukowych została omówiona skuteczność działania ostropestu plamistego, aby móc jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy ostropest pomaga na wątrobę. Podane zostały mechanizmy, poprzez które może oddziaływać na funkcjonowanie wątroby, jak również wskazano zalecenia dotyczące jego stosowania.

Skład chemiczny ostropestu

Ostropest plamisty jest źródłem wielu cennych dla naszego zdrowia składników aktywnych. Najważniejszą grupą związków jest kompleks flawonoglikanów, powszechnie nazywany jako sylimaryna. To właśnie za jego sprawą, ostropest wykazuje pozytywny wpływ na funkcjonowanie wątroby. W skład tego kompleksu wchodzą następujące związki: sylibina, sylibinina, sylidionina i sylichrystyna. Dodatkowo ostropest plamisty zawiera witaminę C i E. Dostarcza również polifenole, takie jak: kwercetyna, apigenina, kaempferol, luteolina, naringenina. Nasiona ostropestu są także źródłem steroli roślinnych, głównie sitosterolu, stigmasterolu i kampesterolu. Są to związki, którym przypisuje się działanie hipolipemiczne, czyli poprawiające profil lipidowy krwi.

Z kolei olej pozyskiwany z nasion ostropestu plamistego jest bogaty w wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-6, w tym kwas linolowy (ok. 50%). W stosunkowo wysokich ilościach występuje również kwas oleinowy (ok. 30%), zaliczany do jednonienasyconych kwasów tłuszczowych.

Jak działa ostropest na wątrobę

Mechanizm działania ostropestu plamistego

Ostropest plamisty wykazuje swoje działanie hepatoprotekcyjne za sprawą trzech właściwości: przeciwutleniających, przeciwzapalnych i przeciwfibrotycznych.

Badania naukowe wykazały, że związki zawarte w ostropeście wykazują zdolność do regulowania cytokin odpowiedzialnych za wywoływanie stanu zapalnego. Odnotowano, że ostropest plamisty cechuje się zdolnością do redukowania ekspresji COX-2, który jest kluczowym mediatorem (pośrednikiem) szlaków zapalnych. Eksperyment wykonany na myszach wykazał, że sylibina przyczynia się do obniżenia stężenia cytokin prozapalnych w wątrobie i osoczu, jednocześnie zwiększając poziom interleukiny-10 (IL-10), która jest odpowiedzialna za zmniejszanie odpowiedzi zapalnej.

Jak wiadomo, wątroba jest zaangażowana w wiele różnych procesów detoksykujących. Uczestniczy w neutralizowaniu szkodliwych dla zdrowia związków, w tym alkoholu, pestycydów, toksyn, metali ciężkich. W wyniku pracy wątroby dochodzi do generowania wolnych rodników, których nadmiar w organizmie może prowadzić do rozwoju chorób, w tym nowotworów, chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy, schorzeń neurodegeneracyjnych. Dowiedziono, że składniki ostropestu plamistego wykazują zdolność neutralizowania wspomnianych, wysoce reaktywnych cząsteczek. Dodatkowo zaobserwowano, że ostropest plamisty może przyczyniać się do zwiększenia aktywności dysmutazy ponadtlenkowej i wzrostu stężenia glutationu oraz peroksydazy glutationowej w surowicy - czyli składników stanowiących wewnątrzustrojową, naturalną obronę antyoksydacyjną.

Co raz częściej wspomina się o właściwościach przeciwfibrotycznych ostropestu plamistego. Uważa się, że sylibina może w sposób pośredni zapobiec odkładaniu się włókien kolagenowych w wątrobie, które z kolei mogą przyspieszać uszkodzenie tego narządu. Ponadto odnotowano, że obecność sylibiny jest związana ze zmniejszeniem stężenia TGF-beta (transformujący czynnik wzrostu beta, ang. transforming growth factor β1), który jest zaangażowany w procesy zwłóknienia wątroby.
Wydaje się, że sylimaryna pozyskana z ostropestu plamistego może być również wykorzystywana we wspomaganiu leczenia uszkodzeń wątroby wywołanych lekami. Wykazano, że ma działanie regulacyjne na przepuszczalność błon komórkowych i mitochondrialnych, jak również może zwiększać ich stabilność w kontakcie z ksenobiotykami. Dodatkowo sylimaryna może zapobiegać wchłanianiu toksyn do hepatocytów (komórek wątroby).

Wpływ ostropestu plamistego na zdrowie

Doświadczenia przeprowadzone nazwierzętach pokazały, że sylimaryna i sylibinina działają ochronnie na wątrobę i zmniejszają jej uszkodzenia na skutek działania substancji toksycznych, takich jak: etanol, czterochlorek węgla, cisplatyna, tioacetamid, acetaminofen.

W 2017 roku na łamach czasopisma Medicine opublikowano wyniki metaanalizy badań randomizowanych, które jednoznacznie pokazały, że podawanie sylimaryny spowodowało istotne, korzystne obniżenie stężenia aminotransferaz (enzymów wątrobowych) u pacjentów cierpiących na niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby (NAFLD, ang. nonalcoholic fatty liver disease).

Dane literaturowe pokazują również, że długotrwałe podawanie sylimaryny może znacznie wydłużać czas przeżycia pacjentów cierpiących na marskość wątroby wywołaną alkoholem.

W kilku badaniach in vitro i in vivo zaobserwowano, że sylimaryna może wykazywać potencjał chemoprewencyjny w stosunku do raka wątrobowokomórkowego (HCC, ang. hepatocellular carcinoma).

Jako ciekawostkę warto też wspomnieć, że sylibina (składnik sylimaryny) była stosowana dożylnie jako antidotum na toksynę grzybową muchomora zielonawego, która powoduje znaczące uszkodzenie wątroby.

Ostropest na torbiele wątroby

W Internecie można spotkać się z informacjami, że ostropest plamisty może być wykorzystywany w przypadku stwierdzonych torbieli wątroby. Według opinii niektórych osób, może on łagodzić ból u osób zmagających się z torbielami. Jednakże należy podkreślić, że dotychczas nie przeprowadzono badań, które mogłyby potwierdzić te obserwacje.

Naczyniak wątroby a ostropest plamisty

Naczyniak wątroby to najczęściej występujący niezłośliwy i łagodny nowotwór wątroby. Dotychczas nie określono konkretnych przyczyn jego występowania. Jednakże uważa się, że częściej cierpią na niego kobiety niż mężczyźni (głównie w wieku 30-50 lat). Ryzyko rozwoju naczyniaka wątroby prawdopodobnie zwiększa stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Niektóre źródła popularno-naukowe sugerują, że sięganie po ostropest plamisty może w pewien sposób zapobiegać lub zmniejszać ryzyko naczyniaka wątroby. Trzeba jednak podkreślić, że wspomniane działanie profilaktyczne ostropestu plamistego nie zostało udokumentowane w żadnych badaniach naukowych.

Jak stosować ostropest na wątrobę

Podobnie jak w przypadku większości preparatów ziołowych, ostropest plamisty jest podawany doustnie, zazwyczaj w formie kapsułek, tabletek lub jako płynny ekstrakt. W handlu dostępnych jest wiele preparatów zawierających ekstrakt z ostropestu plamistego. Wśród nich znajdują się zarówno leki (np. Sylimarol, Silimax, Sylicynar, Syliverin), jak i suplementy diety (np. Sylimarin, SylimaVit).

Ostropest na wątrobę - jak stosować

Decydując się na wybór ekstraktu z nasion ostropestu plamistego w postaci suplementów diety warto wybierać takie produkty, które na etykiecie zawierają podaną ilość sylimaryny. Zawartość tego składnika powinna wynosić ok. 80%. 

W przypadku wyboru nasion ostropestu należy wybierać nasiona w całości, a nie zmielone. Ostropest mielony bardzo szybko traci swoje właściwości zdrowotne. Z tego względu, nasiona należy mielić własnoręcznie i tylko w takiej porcji, jaka zostanie w krótkim czasie spożyta. Ostropest w formie zmielonych nasion można dodawać do sałatek, zup, jogurtów, owsianek, koktajli, smoothie i deserów. Można posypywać nim również wypieczone już naleśniki. Niektóre osoby przygotowują z ziaren ostropestu napar lub dodają go do herbaty.

Ostropest plamisty na wątrobę dawkowanie

W przypadku ekstraktu z ostropestu plamistego, najczęściej zaleca się przyjmowanie 1 lub 2 kapsułek dziennie. Z kolei ostropest w formie zmielonych ziaren – 1-2 łyżeczek/dzień.

Olej z ostropestu na wątrobę

W sprzedaży dostępny jest również olej z ostropestu. W porównaniu do ziaren nie zawiera on znaczących ilości sylimaryny. Jak wspomniano, jest jednak źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych - kwasu linolowego i kwasu oleinowego. Charakteryzuje się nieco orzechowym smakiem i sprawdza się jako dodatek do sałatek, surówek, sosów, past kanapkowych. Ze względu na wysoką zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych powinien być wykorzystywany na zimno. Nie nadaje się on do smażenia i pieczenia.

Przeciwwskazania

Obecnie nie ma udokumentowanych, szerokich przeciwwskazań do stosowania ostropestu plamistego. Nie powinny przyjmować go jednak osoby cierpiące na niedrożność kanalików żółciowych.

Podczas stosowania ostropestu plamistego powinny szczególnie uważać osoby ze stwierdzoną alergią na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae) i/lub złożonych (Compositae). Przypuszcza się, że osoby uczulone m.in. na kiwi, karczochy, nagietek mogą być szczególnie zagrożone wystąpieniem reakcji alergicznych.
Dodatkowo ze względu na brak rzetelnych danych dotyczących wpływu sylimaryny na zdrowie kobiet ciężarnych, stosowanie ostropestu w trakcie ciąży powinno zostać skonsultowane z lekarzem.

Bezpieczeństwo stosowania ostropestu plamistego

Zgodnie z przeprowadzonymi badaniami, sylimaryna jest uznawana za bezpieczny produkt ziołowy i w dawkach terapeutycznych nie jest toksyczna. W badaniach naukowych stwierdzono, że związki aktywne zawarte w ostropeście plamistym (sylibina, sylidianina i silychrystyna) nie mają działania cytotoksycznego i genotoksycznego. Dane literaturowe pokazują, że sylimaryna jest dobrze tolerowana nawet w stosunkowo wysokich dawkach na poziomie 700 mg trzy razy dziennie przez 24 tygodnie. Jednakże trzeba zaznaczyć, że u niektórych osób może powodować pewne skutki uboczne, takie jak: bóle głowy, biegunka, wzdęcia brzucha, uczucie pełności, nieżyt żołądka i jelit, pokrzywka, wysypka, świąd, bóle stawów, zapalenie błony śluzowej nosa i spojówek.

Pomimo, że sylimaryna hamuje aktywność niektórych enzymów metabolizujących leki wydaje się, że w warunkach klinicznych nie powoduje istotnych interakcji z lekami.

Podsumowanie

Ostropest plamisty to coraz częściej wykorzystywana roślina lecznicza, która swoje szczególne zastosowanie znajduje w przypadku problemów z wątrobą. Wiele osób zadaje sobie pytanie: czy ostropest regeneruje wątrobę? W sposób bezpośredni nie, choć jak wykazano w niniejszym artykule, regularne spożywanie ostropestu w formie ekstraktu lub świeżo zmielonych ziaren wiąże się ze wspomaganiem funkcjonowania wątroby. Działanie ostropestu plamistego na wątrobę wynika z obecności w jego składzie sylimaryny, która wykazuje działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Wobec powyższego warto sięgać po ostropest. Wątroba na pewno nie będzie miała nam tego za złe.

Literatura

1. Zhong S. i wsp.: The therapeutic effect of silymarin in the treatment of nonalcoholic fatty disease: a meta-analysis (PRISMA) of randomized control trials. Medicine, 2017, 96, 49, e9061.
2. Mulrow C. i wsp.: Milk Thistle: Effects on liver disease and cirrhosis and clinical adverse effects: summary. AHRQ Evidence Report Summaries.
3. Abenavoli L. i wsp.: Milk thistle (Silybum marianum): a concise overview on its chemistry, pharmacological, and nutraceutical uses in liver diseases. Phytotherapy Research, 2018, 32, 11, 2202-2213.
4. Abenavoli L. i wsp.: Milk thistle in liver diseases: past, present, future. Phytotherapy Reserach, 2010, 24, 10, 1423-1432.
5. Flora K. i wsp.: Milk thistle (Silybum marianum) for the therapy of liver disease. American Journal of Gastroenterology, 1998, 93, 2, 139-143.
6. Vargas-Mendoza N. i wsp.: Hepatoprotective effect of silymarin. World Journal of Hepatology, 2014, 6, 3, 144-149.