Ospa – co to za choroba i ile trwa jej wyleczenie?

Spis Treści

Jak wygląda ospa?

Ospa należy do chorób zakaźnych. Choroba ta rozwija się na skutek infekcji wirusem ospy wietrznej i półpaśca (VZV – Varciella Zoster Virus). Na ospę chorują przede wszystkim dzieci, a przebieg choroby jest u nich zazwyczaj łagodny. W ostatnim czasie obserwuje się jednak wzrost zachorowań wśród młodzieży oraz osób dorosłych. W odróżnieniu od dzieci, w tych grupach wiekowych ospa ma cięższy przebieg, jak również większe jest ryzyko powikłań. 

Ospa charakteryzuje się wysokim stopniem zakaźności, a źródłem zakażenia jest chory człowiek. Do przeniesienia zakażenia dochodzi poprzez drogę kropelkową. Wirus może być również przeniesiony drogą powietrzną na odległość nawet kilkudziesięciu metrów. To właśnie tej właściwości choroba ta zawdzięcza swoją nazwę – ospa wietrzna. Możesz się również spotkać z innym określeniem tej choroby – wiatrówka. Osoba chora zakaża nawet 1 – 2 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki. Chory przestaje zakażać w momencie, gdy dochodzi do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków oraz odpadnięcia strupków. Średnio osoba chora zakaża przez około tydzień. Okres wylęgania choroby, czyli czas jaki upływa od momentu wniknięcia wirusa do organizmu do momentu wystąpienia pierwszych objawów, wynosi od 10 do 21 dni, średnio jest to 14 dni. Zdarza się, że u osób z obniżoną odpornością okres wylęgania ospy przedłuża się do 28 dni.

W wyniku przechorowania ospy mogą wystąpić różne powikłania. Na wystąpienie groźnych powikłań narażone są przede wszystkim osoby dorosłe. Najczęstszym powikłaniem ospy są nadkażenia bakteryjne wykwitów, które mogą skutkować powstawaniem blizn. Bardziej groźne powikłania ospy są zdecydowanie rzadsze, niemniej jednak możliwe jest ich wystąpienie. Należą do nich zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu, móżdżku, mięśnia sercowego, płuc i ucha środkowego. Wystąpienie powikłań ospy u noworodków oraz osób z obniżoną odpornością może doprowadzić do ich śmierci. Kontaktu z osobami chorymi na ospę powinny unikać przede wszystkim kobiety w ciąży, ponieważ choroba u ciężarnej może skutkować zakażeniem płodu.

Przechorowanie ospy zapewnia trwałą odporność. Organizm jednak nie pozbywa się całkowicie wirusa. Pozostaje on do końca życia w stanie uśpienia w zwojach nerwowych. Pod wpływem różnych czynników, najczęściej osłabienia odporności, może dochodzić do uaktywnienia wirusa i rozwoju choroby nazywanej półpaścem. Choroba ta dotyka przede wszystkim osób starszych. Dla półpaśca charakterystyczne jest występowanie neuralgii, a więc silnych dolegliwości bólowych w zajętych obszarach. Obecne są również wykwity skórne, które umiejscowione są wzdłuż obszarów unerwienia. Najczęstszą ich lokalizacją jest klatka piersiowa oraz twarz. Zwykle pojawiają się tylko po jednej stronie ciała. Choroba staje się najbardziej niebezpieczna, gdy dochodzi do zajęcia narządu wzroku lub słuchu. Półpasiec to choroba, która ma tendencję do przewlekania. Warto pamiętać, że na skutek kontaktu z wykwitem na skórze osoby chorej na półpasiec możliwe jest zachorowanie na ospę, u osób które nie posiadają przeciwciał.

Ospa – jak się zaczyna i jakie są objawy?

Pierwsze objawy ospy są niecharakterystyczne. Pojawia się gorączka, ból głowy, ogólne osłabienie i złe samopoczucie. W drugim dniu gorączki zazwyczaj pojawia się charakterystyczna dla tej choroby wysypka. Nie wszystkie zmiany skórne pojawiają się w tym samym czasie. Występują one w kilu kolejnych rzutach. Początkowo mają formę plamek, później przechodzą w grudki, które ostatecznie zmieniają się w pęcherzyki przysychające w krosty. Przemiana wysypki w poszczególne stadia trwa zwykle 7 dni.

Wysypka towarzysząca ospie może być bardzo dokuczliwa. Wykwity pojawiają się na całym ciele i powodują silny świąd skóry. Bardzo ważne jest jednak powstrzymywanie się od drapania wysypki, gdyż może to doprowadzić do nadkażeń bakteryjnych, które po ustąpieniu pozostawiają blizny.

Bardzo niebezpieczne jest zachorowanie na ospę przez kobietę ciężarną, gdyż może doprowadzić do zakażenia płodu. Szczególnie niebezpieczne jest zachorowanie matki na kilka dni przed porodem, bądź też kilka dni po porodzie. Wrodzona ospa noworodków nie jest jednak chorobą częstą, występuje sporadycznie. Niemniej jednak jej wystąpienie może się wiązać z wieloma ciężkimi powikłaniami. Noworodki z ospą wrodzoną mają niską masę urodzeniową, obserwuje się u nich zaburzenia rozwoju, wady gałek ocznych, niedorozwój kończyn, bliznowate zmiany skórne oraz objawy ze strony układu nerwowego takie, jak wodogłowie, małogłowie, zapalenie mózgu, czy opóźnienie rozwoju umysłowego i ruchowego.

Ile trwa ospa?

Okres wylęgania ospy trwa od 10 do 21 dni, średnio 14 dni. Należy pamiętać, że chory zaraża nawet 2 dni przed pojawieniem się wysypki. Osoba chora może zakażać do momentu, kiedy wszystkie występujące na ciele wykwity nie przyschną z pęcherzyków w strupki. Osoba chora na ospę średnio zakaża przez 7 – 10 dni. Po przyschnięciu ostatnich pęcherzyków może być uważana za osobę zdrową.

Ospa u dorosłych

Chociaż większość osób dorosłych przebyła ospę w dzieciństwie, bądź też została zaszczepiona, to jednak zdarzają się zachorowania również w tej grupie wiekowej. Objawy są podobne jak u dzieci, jednak przebieg choroby wiąże się z większym ryzykiem powikłań. Należą do nich zapalenie kości, stawów, mięśnia sercowego, wątroby, nerek oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Ospa u niemowlaka

Zarówno u niemowląt, jak i u starszych dzieci, ospa ma zazwyczaj łagodny przebieg. Dla tak małego dziecka, objawy mogą być jednak niezwykle uciążliwe. Zadbaj przede wszystkim o to, aby dziecko nie rozdrapywało krostek. Aby ulżyć swędzącej wysypce kąp dziecko w letniej wodzie, a po kąpieli dokładnie osuszaj skórę nie pocierając jej przy tym. Warto pamiętać, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko zachorowania niemowlaka na ospę, gdyż wraz z mlekiem matki otrzymuje ono przeciwciała.

Ospa u dziecka

Ospa to choroba, która najczęściej dotyka dzieci do 10. roku życia. Wynika to przede wszystkim z faktu, że dzieci w tym wieku zazwyczaj przebywają w dużych skupiskach ludzkich, takich jak żłobki, przedszkola, czy szkoły. To z kolei sprzyja rozprzestrzenianiu się zakażenia. Nawet 9 na 10 dzieci po kontakcie z osobą zakażoną zachoruje na ospę.

Ospa – szczepienie

Najlepszą metodą uniknięcia zachorowania na ospę jest szczepienie ochronne. W Polsce szczepienie na ospę należy do szczepień zalecanych. Warto jednak wiedzieć, że Program Szczepień Ochronnych zapewnia darmowe szczepienia przeciwko ospie dzieciom, które uczęszczają do żłobków, klubów malucha oraz innych placówek opiekuńczych. Schemat szczepienia obejmuje podanie 2 dawek w odstępie 6 tygodni – 3 miesięcy. Szczepienie jest dobrze tolerowane i wykazuje dużą skuteczność. Podanie szczepionki przeciwko ospie zaleca się dzieciom powyżej 9. miesiąca życia, które dotychczas nie chorowały na ospę wietrzną oraz kobietom planującym ciążę, które nie przechorowały ospy oraz nie zostały wcześniej zaszczepione. Ze względu na fakt, że szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest szczepionką żywą, kobiety planujące ciąże powinny się odczekać z poczęciem przez przynajmniej miesiąc po przyjęciu szczepionki. Warto jednak wiedzieć, że nie ma przeciwwskazań, aby dziecko kobiety w ciąży zostało zaszczepione przeciwko ospie wietrznej.

Szczepienie przeciwko ospie stosuje się również u osób po kontakcie z osobą zakażoną w celu uniknięcia zachorowania. Immunoprofilaktyka jest najskuteczniejsza, gdy szczepionka zostanie podana do 72 godzin od kontaktu z osobą chora. Dopuszcza się jednak podanie jej do 96 godzin od kontaktu. Im dłuższy czas od kontaktu z osobą zakażoną do podania szczepionki, tym wyższe ryzyko zachorowania. Niemniej jednak zaszczepienie po kontakcie z chorym w ogromnym stopniu zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu choroby.

Leczenie ospy

Chorym na ospę zaleca się przede wszystkim odpoczynek i pozostanie w domu dopóki nie przyschną wszystkie pęcherzyki. W łagodnym przebiegu choroby stosuje się leczenie objawowe, które ma na celu obniżenie gorączki oraz zmniejszenie nasilenia świądu. Jako lek przeciwgorączkowy w ospie powinien być stosowany paracetamol. Nie stosuj ibuprofenu, gdyż w przebiegu ospy zwiększa ryzyko nadkażeń bakteryjnych. Podczas choroby kąpiele są dozwolone i jak najbardziej wskazane, gdyż zmniejszą nasilenie świądu. Do kąpieli warto dodać nadmanganian potasu, który wykazuje działanie odkażające. Wystarczy niewielka jego ilość, kilka granulek, które zabarwią wodę na lekko różowy kolor. Warto również sięgać po różnego rodzaju preparaty do stosowania zewnętrznego, które działają chłodząco i przeciwświądowo (żele z dimetindenem, pianki łagodzące świąd). Obecnie, nie zaleca się stosowania preparatów osuszających (np. pudrów płynnych), gdyż one również zwiększają ryzyko nadkażeń bakteryjnych.

W cięższym przebiegu ospy oraz u osób z obniżoną odpornością lekarz może zadecydować o konieczności włączenia do leczenia acyklowiru. Zdarza się, że osoby takie wymagają hospitalizacji.

Piśmiennictwo:

1. Marczyńska M. Ospa wietrzna. Pediatria Po Dyplomie 2012, 16(6): 10-14
2. Milewska-Bobula B. Ospa wietrzna. Portal mp.pl
3. Jung A. Ospa wietrzna u dzieci. Pediatria i Medycyna Rodzinna 2012, 8(4): 329-334