Opium: mechanizm działania, efekty i potencjalne skutki zdrowotne

Spis Treści

Opium - co to jest?

Jak wspomniano, opium to substancja pochodząca z maku lekarskiego, a dokładniej z soków pozyskanych z owocników tej rośliny. Uzyskuje się je poprzez nacięcie niedojrzałych owocników (makówek). Po odpowiednim spreparowaniu, w tym wysuszeniu, opium jest gotowe do zażycia w różnej formie. Opium to narkotyk z maku, a dokładniej narkotyk z soku makówek i choć na jego bazie powstały dotychczas licznie różnego rodzaju leki, to nadal jest to substancja nielegalna i może być śmiertelna.

Czy opium jest legalne?

Trzeba jednak silnie podkreślić, że opium to narkotyk i z tego względu nie jest to substancja legalna w Polsce i większości krajów świata. Według Ustawy, zbiór takich surowców, jak mleko makowe i słoma makowa oraz opium z maku może być legalne tylko w sytuacji, gdy robimy to na użytek naukowy i po uzyskaniu zezwolenia Głównego Inspektora Farmaceutycznego. Sporządzanie wyciągów ze słomy makowej również może mieć miejsce tylko w zakresie działalności naukowej, po uzyskaniu odpowiedniej zgody.

Opium – działanie

Opium jest źródłem alkaloidów, w tym morfiny, kodeiny czy tebainy. W związku z tym cechuje się działaniem:

• przeciwbólowym (głównie dzięki morfinie, która oddziałuje na receptory opioidowe w mózgu),
• nasennym, uspokajającym, euforycznym (w zależności od dawki i formy; wywołuje uczucie odprężenia, przyjemności, senności dzięki przede wszystkim wpływowi na produkcję endorfin w organizmie),
• przeciwbiegunkowym (zmniejsza perystaltykę jelit),
• zmniejszającym aktywność ośrodka oddechowego w mózgu (przez co może prowadzić do zmniejszenia częstotliwości i głębokości oddechów, co jednocześnie jest działaniem bardzo niebezpiecznym dla życia).

Warto podkreślić, że narkotyki z maku takie, jak opium mogą uzależniać. Ich długotrwałe stosowanie prowadzi do zwiększenia tolerancji organizmu na ich działanie, przez co osoba je stosująca może potrzebować coraz większych dawek narkotyku dla uzyskania pożądanego efektu. Niestety, takie uzależnienie może prowadzić do śmierci główni wskutek problemów z oddychaniem, ale nie tylko.

Zapach opium

Bardzo charakterystyczny jest zapach opium – można go określić jako delikatnie korzenny, ale jednocześnie kwiatowy. Ten aromat nierzadko opisuje się jako przyjemną mieszankę mocnych, intensywnych, ale słodkich nut. Taki specyficzny zapach opium zawdzięcza zawartym w nim alkaloidom.

Palenie opium

Stosowanie opium jako narkotyku przybiera różne formy, jednak jedną z najczęstszych (i nadal praktykowanych na przykład w niektórych krajach wschodnich) jest palenie opium. Do tego celu używa się wysuszonego i sproszkowanego opium, które pali się przy pomocy długiej fajki. Palenie opium może mieć też formę wdychania oparów znad spalającego się w płomieniu opium. Działanie odurzające spalanego opium ma miejsce wskutek przenikania substancji psychoaktywnych przez płuca do krwi.

Leki opiumowe

Opium, jak wspomniano, zawiera wiele związków biologicznie czynnych, które są bazą do współczesnych leków. Chodzi tu przede wszystkim o leki przeciwbólowe, które składają się między innymi z morfiny czy kodeiny. Są to jednak silne leki, które z reguły dostępne są tylko na receptę i w poważniejszych stanach chorobowych. Opioidy bez recepty są dostępne w bardzo małych dawkach, wśród nich najpowszechniejsze są te zawierające kodeinę.

Morfina a opium

Morfina to jeden z głównych alkaloidów w opium. Wiążąc się z receptorami opioidowymi w mózgu, wykazuje ona silne działanie łagodzące ból. Morfina z uwagi na siłę swojego działania jest wykorzystywana zwłaszcza w przypadkach, gdy inne leki przeciwbólowe zawiodły. Nierzadko korzysta się z niej u osób z bólem pourazowym czy w nowotworach.

Literatura:

1. https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/przeciwdzialanie-narkomanii-17219465/art-36 (dostęp dn. 29.05.2023 r.)
2. Kłys M. i wsp.: Alkaloidy opium w toksykologicznej praktyce medyczno-sądowej Zakładu Medycyny Sądowej UJ CM. ARCH. MED. SĄD. KRYMINOL. 2013, LXIII: 301-306.
3. Schiff, P.: Opium and Its Alkaloids.