Niestrawność – przyczyny, objawy, leczenie

Spis Treści

Czym jest niestrawność i jak się objawia?

"Co to niestrawność żołądka? Mianem tym określa się przewlekłe dolegliwości ze strony układu trawiennego, których przyczynę mogą stanowić inne choroby. Wyróżnia się dyspepsję organiczną i czynnościową. Znaczenie słowa „dyspepsja” wywodzi się z języka greckiego i oznacza ono złe trawienie. Określany za pomocą tego terminu jest zespół objawów zlokalizowanych w nadbrzuszu środkowym, a także szereg przewlekłych dolegliwości ze strony układu trawiennego. Osoby cierpiące z powodu dyspepsji odczuwają pieczenie w nadbrzuszu, ból uczucie pełności i szybkie uczucie sytości."

Niestrawność żołądkowa może występować pod dwoma rodzajami:

• Organiczna – powstaje pod wpływem obecności choroby refluksowej przełyku, wrzodów trawiennych dwunastnicy albo żołądka, a rzadziej z powodu przewlekłego zapalenia dróg żółciowych albo trzustki. Niestrawność w niektórych przypadkach może oznaczać występowanie nowotworu żołądka. Przyczyną dyspepsji organicznej bywa niepożądane działanie niektórych przyjmowanych leków, np. antybiotyków, preparatów żelaza i potasu, niesteroidowych leków przeciwzapalnych i środków przeciwreumatycznych,
• Czynnościowa – nie jest ona powodowana przez żadną konkretną chorobę. Jako czynniki mogące być jej przyczyną podaje się nieprawidłową kurczliwość fragmentów przewodu pokarmowego i słabą reakcję przewodu pokarmowego na bodźce zewnętrzne. W dyspepsji czynnościowej wyodrębnia się zaburzenia po posiłku i ból w nadbrzuszu.

Jak rozpoznać niestrawność po pierwszych symptomach?

Objawy niestrawności są niecharakterystyczne, wyróżnia je jednakże przewlekły czas trwania, sięgający nawet kilku miesięcy. Zalicza się do nich odbijanie, które pozostawia nieprzyjemny smak w ustach i ma przykry zapach, a także nudności, zgaga i wymioty. Objawy niestrawności żołądka to też kłopoty w oddawaniu stolca, najczęściej przejawiające się pod postacią biegunki. Dyspepsję rozpoznać można po zbyt dużej ilości gazów znajdujących się w przewodzie pokarmowym.

Niestrawność żołądka manifestuje się ponadto poprzez brak łaknienia, uczucie wczesnej sytości podczas spożywania posiłku, a po jego zakończeniu – nieprzyjemne odczucie pełności w nadbrzuszu. Często niestrawność wywoływana jest przez więcej objawów niż jeden, które mogą występować przewlekle lub nawracająco. Poza uczuciem pełności i ociężałości po posiłku należą do nich pieczenie i silny ból w nadbrzuszu.

Ile może trwać niestrawność? Jeżeli niestrawność trwa przez jeden dzień, nie powinna ona stanowić powodów do niepokoju. W sytuacji, w której przyjmuje ona postać długotrwałą i trwa przez około trzy tygodnie, należy w pierwszej kolejności zmienić swój jadłospis, najlepiej po konsultacji z dietetykiem. Jeśli to również nie przyniesie rezultatu w postaci poprawy samopoczucia, niezbędna może się okazać wizyta u lekarza specjalisty. Dyspepsja może trwać nawet kilka miesięcy, jeśli nie podejmie się odpowiednich kroków w jej zwalczeniu.

• Sprawdź: Problemy z trawieniem - jak sobie z nimi radzić?

Skąd bierze się niestrawność i co ją wywołuje?

W przypadku niestrawności organicznej, u jej podłoża leżą choroby. Wpływ na jej pojawienie się mają: choroba refluksowa, choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, przewlekły nieżyt żołądka, przewlekłe stany zapalne dróg żółciowych, trzustki lub żołądka, a także nowotwory przełyku lub przewodu pokarmowego. Ostra niestrawność spowodowana może być także przez niedokrwienie jelita czy chorobę Leśniowskiego – Crohna.

Wśród innych niż chorobowe czynników, które mogą spowodować niestrawność, znajduje się przyjmowanie wymienionych wcześniej leków, spożywanie alkoholu i wdychanie dymu tytoniowego. Istotną rolę odgrywa tryb życia, ponieważ dyspepsję powoduje nadmierny stres i nadwrażliwość emocjonalna. Często przyczyna tej dolegliwości jest zaś bardzo prozaiczna: zjedzenie czegoś nieświeżego bądź przejedzenie.

Bardzo niekorzystne jest zwłaszcza spożywanie pokarmów obfitych, bogatych w tłuszcz i białko, których trawienie zajmuje dużo czasu. Do niestrawności przyczynia się połykanie powietrza podczas jedzenia w pośpiechu. Niewłaściwe jest też spożywanie 1 – 2 ciężkich, dużych posiłków w ciągu doby zamiast kilku małych i lekkostrawnych. Picie napojów gazowanych to kolejny czynnik, po którym może wystąpić niestrawność pokarmowa. Częstym przypadkiem jest także niestrawność po jedzeniu potraw przygotowanych poprzez smażenie na głębokim tłuszczu.

Jakie leki i preparaty stosuje się przy niestrawności?

Jak leczyć niestrawność? W aptece dostępne są liczne środki bez recepty, których działanie zazwyczaj polega na intensyfikowaniu wydzielania żółci, co usprawnia trawienie. W ich gronie znajduje się kwas dehydrocholowy, sylimarynowy, a także wyciągi z karczocha, czarnej rzodkwi i boldinum, czyli południowoamerykańskiej rośliny o nazwie boldoa aromatyczna. Leczenie niestrawności umożliwia także wyciąg z aloesu.

Co na niestrawność żołądka okaże się skuteczne wśród domowych sposobów? Usunąć tę przypadłość można popijając ciepłą wodę małymi łykami, nie można jednak wypić na raz całej szklanki, co tylko zaostrzyłoby dolegliwość. Zamiast tego należy wypijać co kilka minut po trzy łyki. Napary z ziół i przypraw również łagodzą niestrawność, przywracając równowagę w układzie pokarmowym. Do najskuteczniejszych z nich zaliczają się:

• dziurawiec,
• nasiona kolendry,
• kminek,
• mięta pieprzowa,
• koper włoski,
• kwiat nagietka,
• świeży lub sproszkowany korzeń imbiru.

Jak dieta pomaga w łagodzeniu niestrawności?

Dieta przy niestrawności jest szczególnie istotna. Ma ona na celu zapewnienie jak najwyższego poziomu trawienia pokarmu i przyswojenia składników odżywczych przy jednoczesnym jak najniższym obciążeniu przewodu pokarmowego. W diecie lekkostrawnej nie ma miejsca na czynniki drażniące układ trawienny. W jej ramach dostarcza się o stałych porach 4 – 5 posiłków dziennie, w tym kolację spożywa się na minimum dwie godziny przed snem.

Co jeść na niestrawność? Bardzo polecane są różne zupy, z wyjątkiem ogórkowej, kapuśniaku i zup z nasion strączkowych. Nie można także zaprawiać ich zasmażkami. Ważnym elementem jadłospisu są ryby i mięso, ale wyłącznie duszone, pieczone albo gotowane – zakazane jest smażenie. Z mięsa i ryb przygotowywać można także potrawki i pulpety. Wskazane przy niestrawności jest też jedzenie musów owocowych, galaretek, kisielów i domowych kompotów. Bardzo ważne jest ograniczenie spożycia błonnika, który działa drażniąco na jelita.

Co jeść na niestrawność poza wymienionymi produktami? Dieta taka wprowadza świeże, pozbawione skórek i pestek warzywa, najlepiej podawane w przetartej formie. W ten sam sposób powinno się jeść dojrzałe owoce. Ważnym składnikiem menu są produkty zbożowe z wysokiego przemiału, które nie zawierają dużo błonnika. Wskazane jest spożywanie drobnych kasz i makaronów oraz ryżu. Jaja można natomiast jeść na miękko, a jajecznice i omlety powinno się przygotowywać na parze. Wyłączyć z jadłospisu należy za to jaja na twardo i smażone. Polecane są naturalne, fermentowane produkty mleczne, takie jak maślanki, jogurty i kefiry oraz chude sery twarogowe i mleko zawierające maksymalnie 2% tłuszczu. Wśród przypraw niewskazane jest używanie pieprzu, octu, musztardy i papryki, zamiast nich warto się zdecydować na bazylię, lubczyk, rozmaryn, majeranek, sok z cytryny czy tymianek.

Często zadawane pytania (FAQ)

1. Kiedy niestrawność ma podłoże czynnościowe, a kiedy organiczne?
Niestrawność organiczna jest bezpośrednim skutkiem istniejących stanów chorobowych układu pokarmowego, takich jak choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, refluks, stany zapalne dróg żółciowych i trzustki, a w rzadkich przypadkach zmiany nowotworowe. Może być też wywołana działaniem niepożądanym niektórych leków, np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) czy antybiotyków. Z kolei niestrawność czynnościowa nie wiąże się z żadną konkretną chorobą strukturalną – jej przyczyną są zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, nieprawidłowa kurczliwość oraz nadmierna reakcja na bodźce zewnętrzne, na co ogromny wpływ ma m.in. przewlekły stres.

2. Ile czasu może utrzymywać się dyspepsja i kiedy należy udać się do lekarza?
Krótkotrwała niestrawność, trwająca jeden dzień, zazwyczaj wynika z przejedzenia lub błędu dietetycznego i nie stanowi powodu do niepokoju. Jeśli jednak objawy mają charakter przewlekły i utrzymują się przez około trzy tygodnie, należy w pierwszej kolejności zmodyfikować dietę na lekkostrawną. W sytuacji, gdy zmiana jadłospisu nie przynosi poprawy, a dolegliwości takie jak ból w nadbrzuszu, zgaga, nudności czy brak łaknienia nawracają i trwają przez kilka miesięcy, niezbędna jest wizyta u lekarza specjalisty w celu przeprowadzenia dokładnej diagnostyki.

3. Na czym polega modyfikacja diety przy niestrawności i dlaczego ogranicza się w niej błonnik?
Dieta w dyspepsji ma na celu maksymalne odciążenie przewodu pokarmowego przy jednoczesnym zapewnieniu organizmowi składników odżywczych. Kluczowym elementem jest ograniczenie spożycia błonnika pokarmowego, ponieważ w stanie podrażnienia mechanicznie drażni on ściany jelit i żołądka, nasilając ból oraz wzdęcia. Z jadłospisu należy bezwzględnie wyeliminować potrawy smażone na głębokim tłuszczu, zasmażki oraz ostre, drażniące przyprawy (ocet, pieprz, musztardę). Posiłki powinny być mniejsze, spożywane regularnie 4–5 razy dziennie, a technika ich przygotowania musi opierać się na gotowaniu, duszeniu lub pieczeniu bez dodatku tłuszczu.

Bibliografia:

1. Bartnik W.: Dyspepsja — co nowego na Kongresie Digestive Disease Week w Chicago w 2011 roku? Gastroenterologia Kliniczna 2011, tom 3, nr 3, 99–105.
2. Waśko-Czopnik D.: Dyspepsja czynnościowa. Medycyna po dyplomie. 2011, 20, 4, 83-87.
3. Popczak G. i wsp.: From symptoms to diagnosis of functional dyspepsia. Medycyna Ogólna. 2010, 16(4), 536-545.