Neuroborelioza - objawy, diagnostyka, leczenie choroby

Spis Treści

Co to jest neuroborelioza?

Neuroborelioza (borelioza układu nerwowego) to postać boreliozy, której zmiany chorobowe i towarzyszące im symptomy obejmują zarówno centralny, jak i obwodowy układ nerwowy. W zależności od czasu utrzymywania się objawów, neuroboreliozę dzieli się na neuroboreliozę wczesną (objawy występują nie dłużej, niż 6 miesięcy) i neuroboreliozę późną (objawy trwają 6 miesięcy lub dłużej).

Neuroborelioza - objawy

W wyniku ukłucia przez kleszcza, bakterie przedostają się do skóry, skąd rozprzestrzeniają się po całym organizmie. Krętki Borrelia burgdorferi mają wysoką zdolność do poruszania się i docierania do różnych tkanek ze względu na swoją budowę anatomiczną, w tym na obecność skręconych spiralnie witek. Ponadto chorobotwórcze bakterie wydzielają enzymy proteolityczne, które mają zdolność do uszkadzania kolagenu. Co więcej Borrelia burgdorferi może przenikać barierę krew mózg. Gdy krętki dotrą do układu nerwowego to skutkuje to uszkodzeniem neuronów (komórek nerwowych). W efekcie dochodzi do aktywacji układu odpornościowego, która cechuje się wydzielaniem komórek immunologicznych (limfocytów T i B). Na skutek wysokiej aktywności układu immunologicznego powstaje silny stan zapalny, który dodatkowo uszkadza struktury układu nerwowego.

Na skutek zajęcia układu nerwowego przez krętki Borellia dochodzi do wystąpienia szeregu uciążliwych objawów. Ma to miejsce zwykle od 2 do 18 tygodni od momentu ukłucia przez kleszcza. Konsekwencją zakażenia bakterią jest bardzo często zapalenie opon mózgowych. We wczesnym stadium może charakteryzować się ono występowaniem objawów takich, jak ból głowy i nadmierna drażliwość. U niektórych osób dochodzi również do porażenia nerwów twarzowych (jedno- lub obustronnego). W przypadku zajęcia nerwów czaszkowych i rdzeniowych mogą pojawić się również objawy takie, jak utrata słuchu, drętwienie, ból i parestezje twarzy, niedowład mięśni języka i brzucha, dysfagia (zaburzenia połykania), chrypka. Objawy neuroboreliozy obejmują również osłabienie, gorączkę, nudności i sztywność karku.

Wspomniane symptomy ze strony układu nerwowego mogą być (ale nie muszą) poprzedzone pojawieniem się rumienia wędrującego (łac. erythema migrans, EM). Jest to jeden z pierwszych objawów boreliozy, który charakteryzuje się wystąpieniem zmiany skórnej w miejscu lub w pobliżu wkłucia kleszcza. Wspomnianemu rumieniowy bardzo często towarzyszą objawy dodatkowe takie, jak świąd i pieczenie skóry, a także bóle mięśniowo-stawowe.

Neuroborelioza – powikłania

W pojedynczych przypadkach na skutek zajęcia układu nerwowego mogą rozwinąć się różne powikłania. Wśród nich należy wskazać m.in. na udar mózgu, ostre rozsiane zapalenie mózgu oraz rdzenia, ostre poprzeczne zapalenie rdzenia, mioklonie (gwałtowne, intensywne i trwające krótko skurcze mięśni), a także ataksje (niezborność ruchów).

U niektórych osób zakażonych mogą pojawić się również powikłania w postaci zaburzeń czucia. W tym miejscu warto zaznaczyć, że bardzo często można spotkać się z informacją, że jednym z powikłań boreliozy są zaburzenia pamięci i koncentracji. Jednakże dane literaturowe pokazują, że częstotliwość występowania tych objawów jest bardzo niska. Co więcej niektóre źródła naukowe wskazują, że częstość tych objawów u osób zakażonych była podobna do osób z grupy kontrolnej (osób zdrowych).

Neuroborelioza – objawy oczne

W pojedynczych przypadkach u pacjentów z neuroboreliozą dochodzi również do zajęcia narządu wzroku. Szacuje się, że problem ten dotyczy ok. 2-4% osób zmagających się z boreliozą. Na skutek zakażenia wspomnianym krętkiem może nastąpić zapalenie śródmiąższowe rogówki. U osób chorych może nastąpić też zapalenie siatkówki, jak również zapalenie wewnątrzgałkowe i pozagałkowe nerwu wzrokowego. Wśród najczęstszych objawów ocznych neuroboreliozy można wymienić np. pogorszenie ostrości wzroku, dwojenie, upośledzenie akomodacji, ból, fotofobię (światłowstręt).

Neuroborelioza - diagnostyka

Wiele osób zastanawia się, w jaki sposób zdiagnozować boreliozę. Niestety wspomniane objawy bardzo często mogą towarzyszyć innym problemom zdrowotnym i nie wskazują jednoznacznie na chorobę odkleszczową. Obraz kliniczny pacjenta wymaga potwierdzenia w wynikach badań laboratoryjnych. W rozpoznaniu neuroboreliozy pomocne jest oznaczenie w surowicy specyficznych przeciwciał klasy IgG lub IgM przeciwko Borrelia burgdorferi. Badanie to nie wymaga wykonania nakłucia lędźwiowego. Trzeba jednak podkreślić, że w ten sposób nie możemy z całą pewnością potwierdzić neuroboreliozy. W celu rozpoznania tej choroby należy potwierdzić pleocytozę, a także syntezę przeciwciał anty-Borellia w płynie mózgowo-rdzeniowym (jest to tzw. wewnątrzoponowa synteza przeciwciał przeciwko Borellia).

Neuroborelioza - leczenie

Sposób leczenia boreliozy jest zdeterminowany postacią tej choroby (rumień wędrujący, neuroborelioza, zanikowe przewlekłe zapalenie skóry, boreliozowe zapalenie serca, boreliozowe zapalenie stawów). W ramach terapii stosuje się różnego rodzajuantybiotyki. W przypadku stwierdzenia neuroboreliozy podawane są leki takie, jak doksycyklina i ceftriakson. Doksycyklinę podaje się doustnie przez ok. 14-28 dni, zaś ceftriakson jest podawany dożylnie przez ok. 21-28 dni. W tym miejscu należy podkreślić, że przeciwwskazaniem do stosowania doksycykliny jest ciąża i karmienie piersią. Tego antybiotyku nie podaje się również dzieciom poniżej 8-12. roku życia.

W początkowej fazie choroby zwykle podaje się również niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) takie, jak ibuprofen i kwas acetylosalicylowy. W sytuacji, gdy występują silne stany zapalny, które nie reagują na stosowane leki niesteroidowe podaje się kortykosteroidy.

Neuroborelioza – leczenie szpitalne

Czy neuroborelioza wymaga leczenia szpitalnego? W większości przypadków nie. Jednakże wskazaniem do takiego leczenia jest poważny stan pacjenta, który zagraża jego życiu. Zwykle dotyczy to przypadków, gdy zostaną zajęte układ nerwowy i serce.

Neuroborelioza – leczenie ziołami

Pomimo stosunkowo wysokiej skuteczności działania antybiotyków, wciąż poszukuje się naturalnych sposobów na pełne wyleczenie z boreliozy. W tym zakresie bardzo popularny jest tzw. Protokół Buhnera, czyli leczenie neuroboreliozy ziołami. Obejmuje on stosowanie takich roślin leczniczych jak andrographis paniculata, rdestowiec japoński, koci pazur, czystek, szczeć pospolita, żeń-szeń syberyjski, kolcorośl, a także traganek błoniasty. Należy jednak podkreślić, że na dzień dzisiejszy brakuje przekonujących badań naukowych, które pozwoliłyby potwierdzić skuteczność takiego leczenia.

Czy neuroborelioza jest wyleczalna?

Jednym z najczęściej zadawanych pytań w przypadku choroby odkleszczowej jest to, czy borelioza jest uleczalna. Odpowiedź brzmi: tak. Zastosowanie odpowiedniej antybiotykoterapii pozwala na pozbycie się aktywnej formy bakterii. Przy okazji należy zaznaczyć, że dla przebiegu leczenia bardzo istotne znaczenie ma szybkie rozpoznanie choroby. Jednocześnie trzeba też podkreślić, że pomimo terapii, u niektórych osób mogą utrzymywać się pewne objawy, w tym np. bóle głowy, przewlekłe zmęczenie, bóle mięśniowo-stawowe, a także zaburzenia funkcji poznawczych. Wspomniane symptomy mogą być skutkiem trwałego uszkodzenia komórek nerwowych, a także utrzymującej się nadreaktywności układu odpornościowego i związanego z nią stanu zapalnego.

Neuroborelioza - profilaktyka

Bardzo często można spotkać się z pytaniem, czy można szczepić się przeciwko boreliozie. Niestety na dzień dzisiejszy nie stworzono skutecznej szczepionki. Z tego też powodu należy zadbać o inne działania profilaktyczne, w tym o ochronę skóry przed ugryzieniami kleszczy. W przypadku wypraw na łąki lub do lasów zaleca się noszenie długich rękawów i długich nogawek (wpuszczonych w skarpety), a także czapki. Należy też dokładnie obejrzeć ciało po powrocie z domu. Ponadto warto stosować repelenty na skórę i/lub odzież.

Literatura:

1. Krawczuk K. i wsp.: Neuroborreliosis - clinical presentation in childer - current state of knowledge. Przegląd Epidemiologiczny, 2019, 73, 3, 321-328.
2. Koedel U. i wsp.: Lyme neuroborreliosis-epidemiology, diagnosis and management. Nature Reviews. Neurology, 2015, 11, 8,446-456.
3. Skiljic D. i wsp.: Ophthalmological findings in neuroborreliosis - a prospective study performed in western Sweden. Acta Ophthaomologica, 2019, 97, 1, 44-52.
4. Schwenkenbecher P. i wsp.: Common and uncommon neurological manifestations of neuroborreliosis leading to hospitalization. BMC Infectious Diseases, 2017, 17.
5. Rauer S. i wsp.: Guidelines for diagnosis and treatment in neurology - Lyme neuroborreliosis. German Medical Science, 2020, 18.
6. Pfister HW. i wsp.: Clinical aspects of neuroborreliosis and post-Lyme disease syndrome in adult patients. International Journal of Medical Microbiology, 2006, 296, 40, 11-16.
7. Gordillo-Perez G. i wsp.: Lyme Neuroborreliosis is a Severe and Frequent Neurological Disease in Mexico. Archives of Medical Research, 2019, 49, 6, 399-404.