Spis Treści
Co to jest MPD?
MPD, czyli mózgowe porażenie dziecięce nie jest jedną chorobą, lecz zespołem różnorodnych zaburzeń, których wspólnym mianownikiem są trwałe zaburzenia w zakresie poruszania się i postawy. U osób z MPD obserwuje się występowanie różnych zaburzeń, które u poszczególnych osób charakteryzują się różnym nasileniem. Mózgowe porażenie dziecięce może powodować jedynie niewielkie trudności, jak chociażby niestabilny chód, kiedy konieczne będzie jedynie dopasowanie odpowiedniego obuwia, a choroba nie wpływa na poziom samodzielności. U innych osób natomiast może być przyczyną niemożności samodzielnego poruszania się i konieczności korzystania ze specjalistycznego sprzętu, a niekiedy również wymagać stałej opieki innych osób. To w jakim stopniu mózgowe porażenie dziecięce wpływa na codzienne funkcjonowanie i stopień niepełnosprawności w głównej mierze zależy od obszaru mózgu, w którym doszło do uszkodzenia tkanki mózgowej. MPD nie postępuje w czasie, choć ze względu na zwiększanie się wzrostu i masy ciała u dorosłego już człowieka można odnieść wrażenie, że objawy niezborności ruchowej, czy spastyczność mięśni mają większe nasilenie. Mózgowe porażenie dziecięce występuje u ok. 2 dzieci na 1000 urodzeń.
Mózgowe porażenie dziecięce – przyczyny
Przyczyną mózgowego porażenia dziecięcego jest uszkodzenie tkanki mózgowej na wczesnym etapie rozwoju mózgu. Najczęściej dochodzi do niego podczas życia płodowego, ale może też wystąpić podczas porodu lub po urodzeniu. Uszkodzenie tkanki mózgowej może być spowodowane różnymi czynnikami. Należą do nich m.in. niedotlenienie, niedokrwienie, wady wrodzone, urazy i infekcje (np. opryszczka, różyczka, toksoplazmoza, cytomegalia). Bardzo często niemożliwe jest ustalenie konkretnego czynnika, który wywołał uszkodzenie tkanki mózgowej u danego dziecka. Działanie owego czynnika jest ograniczone czasowo. Oznacza to, że wywiera on wpływ na tkankę mózgową, uszkadzając ją i pozostawiając trwałe zmiany nazywane często bliznami, a następnie ustępuje.
Naprawienie uszkodzonej tkanki nie jest możliwe. Mózg dziecka jest jednak plastyczny. Zdrowa tkanka mózgu może częściowo przejmować funkcje uszkodzonej tkanki. Dlatego też odpowiednio wcześnie rozpoczęta rehabilitacja pozwala na zminimalizowanie skutków tego uszkodzenia.
Mózgowe porażenie dziecięce – objawy
Objawy mózgowego porażenia dziecięcego dotyczą przede wszystkim ruchu i stają się bardziej widoczne wraz z rozwojem dziecka, a tym samym wraz z wiekiem. Z tego względu rodzice mogą nie zauważyć objawów choroby u bardzo małego dziecka. W prawidłowym rozpoznaniu ogromną rolę odgrywa obserwacja przez doświadczonych lekarzy i terapeutów. Z tego powodu dzieci, u których występuje zwiększone ryzyko MPD, a więc wcześniaki, dzieci z bardzo niską masą urodzeniową, czy dzieci urodzone z cechami zamartwicy, obejmowane są specjalistyczną opieką na wczesnym etapie rozwoju.
U dzieci z MPD występują takie objawy, jak:
- trudności w zakresie prawidłowej stabilizacji głowy i tułowia,
- brak umiejętności siadania w oczekiwanym okresie rozwoju,
- brak umiejętności chodzenia w oczekiwanym okresie rozwoju,
- inny sposób poruszania się w porównaniu do dzieci zdrowych,
- nieprawidłowe układanie się dziecka,
- nadmierne lub zbyt małe napięcie mięśni,
- nieprawidłowe odruchy,
- utrwalona asymetria.
Ponadto, u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym mogą występować:
- zaburzenia słuchu,
- zaburzenia wzroku,
- niepełnosprawność intelektualna,
- problemy z karmieniem – karmienie dzieci z dziecięcym porażeniem mózgowym może być utrudnione. Nie zawsze możliwe jest tradycyjne karmienie łyżeczką, bądź też może się ono okazać niewystarczające. U niektórych dzieci konieczne jest założenie specjalnego wejścia do żołądka (gastrostomia przezskórna), co pozwala na bezpieczne i dostosowane do potrzeb dziecka karmienie,
- dolegliwości bólowe,
- zaburzenia napadowe o charakterze padaczkowym,
- infekcje górnych dróg oddechowych u młodszych dzieci,
- wtórne zniekształcenia stawów – są one skutkiem nieprawidłowej pracy i zakresu ruchów stawów. Mogą się pojawić po kilku – kilkunastu latach choroby. Aby chronić stawy i jak najdłużej zachować ich sprawność wykorzystuje się odpowiednio dobrane zaopatrzenie ortopedyczne. Ponadto, wykorzystuje się leczenie toksyną botulinową. Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie zabiegu operacyjnego.
Mózgowe porażenie dziecięce – rodzaje
Wyróżnia się kilka postaci mózgowego porażenia dziecięcego:
- Spastyczna połowicza – powstaje na skutek zadziałania czynnika uszkadzającego przed urodzeniem (np. krwawienie) lub okołoporodowo (np. niedotlenienie). Pierwszymi objawami są asymetria ruchów oraz asymetria odruchu Moro.
- Obustronna połowicza – wynika z przedporodowych uszkodzeń tkanki mózgowej. Jest to najczęstsza postać MPD. Obecne są zaburzenia mowy, widzenia, ssania, oczopląs i padaczka. Charakterystyczne jest głębokie upośledzenie umysłowe oraz większy niedowład kończyn górnych niż dolnych.
- Obustronna spastyczna – występuje u wcześniaków. Charakterystyczny jest większy niedowład kończyn dolnych niż górnych.
- Móżdżkowa – rzadko występująca postać. Wywołana uszkodzeniami przedporodowymi. Objawia się obniżonym napięciem mięśniowym, a u niemowląt obserwuje się wiotkość. Rozwój intelektualny pozostaje prawidłowy.
- Pozapiramidowa – przyczyną mogą być zespoły hiperbilirubinemii. Charakterystyczne jest obniżone napięcie mięśniowe oraz mała ruchliwość dziecka.
Mózgowe porażenie dziecięce – kiedy można postawić diagnozę?
Postawienie diagnozy mózgowego porażenia dziecięcego wymaga czasu oraz dogłębnej analizy wielu danych. Proces diagnostyczny wiąże się również z wizytami u wielu specjalistów i koniecznością wykonania licznych badań. Rozpoznanie MPD stawiane jest przez lekarza neurologa.
Proces diagnostyczny rozpoczyna się od przeprowadzenie szczegółowego wywiadu medycznego. Obejmuje on okres ciąży, porodu, okresu okołoporodowego, pierwszych miesięcy życia dziecka oraz przebiegu jego rozwoju. Przeprowadzane jest również badanie neurologiczne. Ważna jest też obserwacja tego, jak przebiega choroba w czasie. Ponadto, zlecane są badania dodatkowe: USG przezciemiączkowe, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa. Chociaż neurolog może podejrzewać mózgowe porażenie dziecięce już po pierwszej wizycie pacjenta, to jednak pewne rozpoznanie wymaga przeanalizowania wyników wszystkich badań oraz obserwacji przebiegu choroby w czasie.
Dziecięce porażenie mózgowe – czy można to wyleczyć?
Mózgowe porażenie dziecięce to choroba, której całkowite wyleczenie nie jest możliwe. Obecnie nie są dostępne leki, które mogłyby zregenerować uszkodzoną tkankę, a tym samym cofnąć uszkodzenia. W przebiegu tej choroby bardzo ważne jest jednak jak najwcześniejsze rozpoczęcie rehabilitacji, której celem jest osiągnięcie jak największego stopnia sprawności, na który pozwalają uszkodzenia mózgu. Należy też pamiętać, że mózgowe porażenie dziecięce to bardzo duża grupa zaburzeń, która u poszczególnych dzieci powoduje różne ograniczenia sprawności. U części z nich trudności związane z chorobą mogą być niewielkie, a przy dobrym rozwoju intelektualnym, mogą w przyszłości bez problemu podjąć pracę zawodową. U innych z kolei choroba może powodować konieczność stałej opieki innych osób.
Mózgowe porażenie dziecięce – proces pielęgnowania i rehabilitacji
W rehabilitacji i leczeniu dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym wykorzystuje się różne metody. Wśród nich wymienić można:
- metodę NDT-Bobath,
- metodę rehabilitacji ruchowej wg Volty,
- metodę nauczania kierowanego wg Petö,
- ćwiczenia z wykorzystaniem lokomatu i sprzętu armeo,
- hydroterapię,
- hipoterapię,
- dogoterapię,
- wykorzystanie zaopatrzenia medycznego (jak buty, siedziska, wózki, pionizatory),
- podawanie toksyny botulinowej.
Najważniejsze jest, aby terapia była systematyczna, długofalowa i dostosowana do pacjenta. Należy pamiętać, że pomimo konieczności regularnej terapii, nie można dopuścić do nadmiernego przeciążenia dziecka. Warto też pamiętać, aby poza zajęciami z terapeutami, stosować się do ich zaleceń w codziennej pielęgnacji dziecka, które dotyczą m.in. prawidłowego podnoszenia, obracania, noszenia, czy zmiany pozycji.
MPD – dorosłe życie
Mózgowe porażenie dziecięce jest schorzeniem przewlekłym, które towarzyszy człowiekowi przez całe jego życie. W związku z tym jego objawy obecne są również w dorosłym życiu. Stopień niesprawności uzależniony jest od obszaru mózgu – lokalizacji oraz wielkości zmian, w którym doszło do uszkodzenia. Należy przy tym pamiętać, że mózgowe porażenie dziecięce ma charakter niepostępujący. W związku z tym objawy związane są jedynie z tymi uszkodzeniami, które zostały spowodowane przez działanie czynnika uszkadzającego. Niekiedy może się wydawać, że objawy MPD mają większe nasilenie u osób dorosłych, jednak zwykle jest to związane z faktem, że osoby dorosłe mają większy wzrost i masę ciała, co może przekładać się na sposób poruszania. Z tego względu niezbędne są długotrwałe rehabilitacje. Część osób z MPD w dorosłym życiu wymaga jedynie niewielkiego dostosowania swojego otoczenia życia, aby móc stosunkowo normalnie funkcjonować. Część, niestety przez całe swoje życie może wymagać opieki i pomocy innych osób.
MPD – ile może wynosić długość życia?
Dzięki postępowi medycyny prognozowana długość życia osób z mózgowym porażeniem dziecięcym jest taka sama jak dla populacji ogólnej. Kluczowe jest jednak właściwe rozpoznanie i odpowiednio wcześnie podjęta rehabilitacja.
Bibliografia:
- Sawionek I. Mózgowe porażenie dziecięce. Portal mp.pl
- Andruszczak, B., i wsp. Wielopłaszczyznowa opieka nad dzieckiem z mózgowym porażeniem dziecięcym.Medycyna Ogólna i Nauki o zdrowiu 2012
- Czyż E. Codzienność osoby z mózgowym porażeniem dziecięcym (na przykładzie przypadku Bartosza). Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania 2017, IV(25): 106 – 116
mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
NowaFarmacja.pl
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.