Spis Treści
Co to jest martwica kości?
Jałowa martwica kości to choroba, w której wyniku obumiera fragment tkanki kostnej. Martwica kości następuje bez udziału wirusów, bakterii ani pasożytów. Wraz z postępem choroby, wchłania się tkanka martwicza i jest zastępowana przez odbudowywaną, nową tkankę kostną, która jednak jest podatna na deformację i niepełnowartościowa. Najczęściej martwica jałowa kości zlokalizowana jest w nasadach rosnących kości.
Choroba ta najczęściej dotyczy dzieci, ponieważ naczynia krwionośne znajdujące się w różnych obszarach rosnących kości, nie są w tym wieku ze sobą połączone. Niektóre obszary kości są przez to zdecydowanie mniej ukrwione, a przez to do kości nie są dostarczane tlen ani niezbędne substancje odżywcze. Zaburzenie ukrwienie kości ma miejsce najczęściej pomiędzy nasadą a przy nasadzie kości.
Martwica kości – objawy
Pierwszymi objawami są niewielkie dolegliwości bólowe kończyny. Chora osoba zaczyna utykać, żeby oszczędzać bolącą nogę. W jej obrębie zauważalny jest obrzęk, zaczerwienienie i miejscowe ocieplenie. Ból pojawia się pod wpływem ucisku, a wraz z postępem choroby zauważalne może się stać zniekształcenie obrysów kończyny. Ból sprawia, że zakres ruchów w chorej kończynie staje się ograniczony.
W przypadku wystąpienia objawów np. obrzęku należy zgłosić się do pediatry, który może zadecydować o zleceniu badań u ortopedy. Objawami sugerującymi jałową martwicę kości są: utykanie, unikanie wysiłku fizycznego, chodzenie na palcach. Martwica kości u dorosłych charakteryzuje się zmniejszeniem ruchomości bolącego stawu, bólem i obrzękiem, jednak są to objawy niecharakterystyczne i należy się skonsultować z lekarzem rodzinnym lub ortopedą.
Jałowa martwica kości
Martwica jałowa kości przebiega w czterech fazach:
- Faza początkowa – początek obumierania fragmentu kości,
- Faza jałowej martwicy – powstawanie martwiczej tkanki kostnej,
- Faza fragmentacji – martwicza tkanka kostna jest stopniowo zastępowana nową kością – wtedy kość jest najbardziej narażona na deformację,
- Faza odbudowy – prawidłowa, nowa tkanka kostna zastępuje martwiczą, a jej kształt zależy od stopnia obciążania chorej kończyny we wcześniejszych fazach.
Do przyczyn martwicy kości należą m.in. mikrourazy spowodowane długotrwałym wykonywaniem czynności wywołujących drgania albo urazy, takie jak odłamanie fragmentu kości i jego przemieszczenie, co powoduje martwicę. Stąd stosunkowo często zdarza się martwica kości po złamaniu. Powodami tej choroby mogą być też: zaburzenia metabolizmu lipidów, leczenie glikokortykosteroidami albo przewlekłe nadużywanie alkoholu.
Martwica kości piszczelowej
Martwica jałowa kości piszczelowej spowodowana jest przewlekłym przeciążeniem i spowodowanymi tym samym mikrourazami. Jałowa martwica guzowatości kości piszczelowej (choroba Osgooda i Schlattera) może dotykać nawet 20% młodzieży intensywnie uprawiającej sport. Zdecydowanie częściej patologia ta dotyczy chłopców niż dziewczynek. Głównym objawem tej choroby jest ból w okolicach guzowatości kości piszczelowej.
Martwica kości udowej
Jałowa martwica kości udowej polega na obumieraniu tkanki kostnej bez udziału drobnoustrojów chorobotwórczych. Część kości udowej, która tworzy staw biodrowy, ulega stopniowej degeneracji. Najczęściej choroba ta występuje wśród dzieci i młodzieży w okresie dorastania, zdecydowanie rzadziej występuje martwica głowy kości udowej u dorosłych. Płeć męska stanowi czynnik wyraźnie zwiększający ryzyko zachorowania na tę przypadłość.
Martwica kości piętowej
Jałowa martwica kości piętowej, znana także jako choroba Haglunda, to proces obumierania materiału kostnego, który stanowi następstwo upośledzonego przepływu krwi tętniczej w tej okolicy. Jest to dolegliwość znamienna w każdym wieku i może występować u dzieci i dorosłych. Nie jest to powszechna przypadłość i u dorosłych najczęściej wynika ona z długotrwałego obciążenia wynikającego z regularnej aktywności fizycznej.
Martwica kości szczęki
Martwica kości szczęki może być spowodowana niepożądanym działaniem leków antyanginogennych lub antyresorpcyjnych. Leczenie przeprowadza się poprzez zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu martwej tkanki i odpowiednie zaopatrzenie tkanki. Przy słabszych objawach można zastosować leczenie zachowawcze.
Martwica kości kolana
Niektóre osoby odczuwają niewielki ból w okolicy stawu kolanowego, podczas gdy innym długotrwały ból uniemożliwia wykonywanie jakiejkolwiek aktywności fizycznej. Do zminimalizowania dyskomfortu wystarcza zazwyczaj ograniczenie wysiłku, a gdy ustąpią pierwsze dolegliwości, rozpoczyna się rehabilitacja stawu kolanowego.
Martwica kości biodrowej
Martwica kości biodrowej u dorosłych występuje znacznie rzadziej niż u dzieci i młodzieży. Głowa kości udowej w wyniku tej choroby traci dopływ krwi, a część lub całość wspomnianej głowy obumiera. W większości przypadków konieczna jest interwencja chirurgiczna, natomiast odpowiednio wczesne wykrycie pozwala na stosowanie zabiegów nieoperacyjnych, np. rozciągania w zakresie ruchomości stawu. Czynnikami ryzyka są urazy, naświetlanie, choroby krwi i zaburzenia ciśnienia.
Martwica kości – leczenie i rehabilitacja
W zaawansowanych przypadkach choroby konieczna jest interwencja chirurgiczna i np. wymiana stawu na protezę. Leczenie zachowawcze polega natomiast kontrolowanym odciążaniu stawu. Niezbędne są także indywidualnie dobrane ćwiczenia, które mają zapobiegać rozwojowi przykurczów mięśni. Bardzo pomocne jest zadbanie o podaż witaminy D, wapnia i magnezu.
Czy martwica kości jest uleczalna?
Choroba wykryta w początkowym stadium i prawidłowo leczona trwa przez kilkanaście miesięcy i jest wyleczalna. Kiedy martwica kości dotyka dziewczynek albo objawy pojawiły się po 10 roku życia, wówczas wzrasta ryzyko deformacji kości i powikłań.
Czy martwica kości to rak?
Jałowa martwica kości nie jest rakiem, to odrębna choroba polegająca na obumieraniu komórek tkanki kostnej.
Sprawdź też: Zdrowe kości z witaminą K2 MK7
Bibliografia:
- Panaś M, Zaleska M, Pełka P. Bisphosphonate – related osteonecrosis of the jaws. Reumatologia. 2010;48(3):198-203.
- Bielicka P, Adamska P, Adamski ŁJ, Soroka-Letkiewicz B, Starzyńska A. Profilaktyka, diagnostyka i leczenie martwicy kości szczęk związanej z lekami. Forum Med Rodz. 2020;14(4):173-180.
- Radzimińska A, Zimmermann AA, Weber-Rajek M, et al. Jałowe martwice kości, charakterystyka choroby i postępowanie fizykalne – przegląd literatury [Sterile necrosis of bone, the characteristics of the illness and physical examination - a literature review]. J Educ Health Sport. 2015;5(10):108-120.
dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.