Małpia ospa - czym jest i jak się objawia?

Spis Treści

Co to jest małpia ospa

Małpia ospa jest chorobą wirusową, blisko spokrewnioną z ospą wietrzną. Ta dotychczas rzadka jednostka chorobowa została odkryta w 1958 roku, kiedy dwa ogniska zakaźne objawowo podobne do ospy wystąpiły w grupach małp wykorzystywanych do badań. Rozprzestrzenia się głównie poprzez kontakt ludzi z zakażonymi gryzoniami, ale czasami może być przenoszony przez kontakt skóra do skóry z osobą zarażoną. Istnieją dwa znane typy wirusa — jeden pochodzący z Afryki Środkowej i jeden z Afryki Zachodniej. Obecna światowa epidemia (2022) jest spowodowana przez mniej dotkliwy typ pochodzący  z Afryki Zachodniej.

Małpia ospa objawy

Objawy choroby zwykle pojawiają się w ciągu 3 tygodni od kontaktu z wirusem. Jeśli ktoś ma objawy grypopodobne, zwykle 4 dni później pojawia się wysypka. Osoby z małpią ospą często mają wysypkę zlokalizowaną na dłoniach, stopach, klatce piersiowej, twarzy lub ustach lub w pobliżu genitaliów. Okres inkubacji jest zazwyczaj bezobjawowy i osoba, która jest nosicielem czuje się dobrze. Sama wysypka przebiega w kilku etapach: początkowo wygląda jak pryszcze lub bolesne i swędzące pęcherze, które następnie przeistaczają się w strupy, które ostatecznie goją się pozostawiając blizny.

Objawami towarzyszącymi są:

• gorączka
• dreszcze
• powiększone węzły chłonne
• wyczerpanie
• bóle mięśni i pleców
• ból głowy.

Ponadto mogą występować objawy ze strony układu oddechowego np. ból gardła, przekrwienie błony śluzowej nosa lub kaszel. Osoba chora może mieć tylko niektóre z powyższych, a w szczególnych przypadkach wszystkie. Czasami chorzy mają objawy grypopodobne przed wysypką. U niektórych osób najpierw pojawia się wysypka, a następnie pojawiają się inne objawy. Inni doświadczają tylko wysypki. Nie ma więc jednego powszechnego schematu przebiegu  małpiej ospy.

Jak wygląda małpia ospa

Pozytywnym jest fakt, że wirus małpiej ospy jest znacznie mniej zaraźliwy niż COVID-19.  Nie ma dowodów sugerujących, że od chwili odkrycia, ewoluował lub stał się bardziej zaraźliwy. Co więcej, wirus wywołujący tą chorobę zaliczany jest do wirusów DNA, który jest z natury bardziej stabilny w porównaniu z COVID-19- wirusem RNA. Wirus RNA jest znacznie bardziej narażony na kopiowanie błędów transkrypcyjnych, a te mutacje mogą prowadzić do wersji, które są bardziej podatne na przenoszenie.

Ospa małpia w Polsce

Małpia ospa pojawiła się w Polsce w 2022 roku. Do września tego roku odnotowano 173 zachorowań, co w porównaniu z 7,1 tys. w całej Europie jest niewielką liczbą.

Osoby, co do których istnieją podejrzenia, że miały kontakt z osobą zarażoną lub innym źródłem wirusa powinno zastosować się izolację oraz środki zaradcze (dezynfekcja, stosowanie maseczek, rękawiczek ochronnych). W przypadku rozwinięcia się choroby należy zastosować leczenie objawowe polegające na podawaniu leków przeciwbólowych, przeciwgorączkowych oraz przeciwświądowych.

Małpia ospa jak można się zarazić

Choroba może rozprzestrzeniać się na różne sposoby. Przed obecnym wybuchem epidemii najpowszechniejszy był bezpośredni kontakt z zakażonymi zwierzętami poprzez ugryzienie, zadrapanie lub odchody, a także przygotowywanie, spożywanie mięsa lub używanie produktów pochodzących od zakażonego zwierzęcia. W przeszłości transmisja z człowieka na człowieka była rzadkością. Niepokojące w obecnych przypadkach jest to, że małpia ospa wydaje się rozprzestrzeniać poprzez bliski kontakt z zakaźną wysypką, strupem lub płynami ustrojowymi. Może być również przenoszona przez wydzieliny oddechowe podczas długotrwałego kontaktu twarzą w twarz lub podczas intymnego kontaktu fizycznego, w tym całowania, przytulania lub seksu. Nie wiadomo jeszcze, czy rozprzestrzenia się przez nasienie lub płyny pochwowe. Dodatkowo przenoszenie wirusa może wystąpić w wyniku dotykania odzieży, pościeli lub innych przedmiotów, które miały kontakt z zakaźną wysypką lub płynami ustrojowymi. Kobiety w ciąży mogą również przenosić wirusa na dziecko.

Małpia ospa leczenie

Nie ma leków przeznaczonych tylko i wyłącznie do leczenia małpiej ospy. W leczeniu wykorzystano fakt, że  wirusy wywołujące małpią ospę i ospę klasyczną są do siebie podobne. Wobec tego leki przeciwwirusowe opracowane w celu ochrony przed ospą mogą być stosowane do skutecznego leczenia również małpiej ospy. Tecovirimat jest lekiem stosowanym w leczeniu ospy prawdziwej, ospy małpiej i ospy krowiej – trzech zakażeń wywołanych przez wirusy należące do tej samej rodziny (ortopokswirusy). Lek stosuje się również w leczeniu powikłań, które mogą wystąpić po szczepieniu przeciw ospie prawdziwej. Przeznaczony jest dla osób dorosłych oraz dzieci o masie ciała co najmniej 13 kg. Działanie polega na zakłócaniu działania białka zwanego VP37 występującego na powierzchni ortopokswirusów. Poprzez interakcje z tym białkiem lek zapobiega normalnemu namnażaniu się wirusów, spowalniając rozprzestrzenianie się zakażenia. Lek ten uzyskał dopuszczenie do obrotu w Europie w wyjątkowych sytuacjach. W praktyce oznacza to, że jest obecnie przeznaczony tylko dla osób z ciężką postacią małpiej ospy lub osób z wysokim ryzykiem ciężkiej choroby: z osłabionym układem odpornościowym lub chorobami skóry.

Małpia ospa szczepionka

W 2013 roku w Unii Europejskiej została dopuszczona do obrotu szczepionka Imvanex, która pierwotnie była przeznaczona do ochrony przez ospą prawdziwą. Od 2022 roku można ją również stosować w przeciwdziałaniu małpiej ospie. Jest przeznaczona do stosowania u osób w wieku 18 lat i starszych, u których występuje wysokie ryzyko infekcji.

Nie zaleca się powszechnych szczepień przeciwko małpiej ospie. Szczepienie może być zalecane w przypadku bliskiego osobistego kontaktu osób chorych oraz osób, które były narażone na kontakt z wirusem. Szczepionka może być zalecana osobom z grupy największego ryzyka, zanim zetkną się z ospą małpią. Do tej grupy zalicza się:

• homoseksualistów, biseksualiści i innych, którzy są bardziej narażeni na ryzyko, w tym tych, którzy mają wielu partnerów, uczestniczą w seksie grupowym, uprawiają seks w lokalach lub przebyli bakteryjną chorobę przenoszoną drogą płciową w ciągu ostatniego roku, na przykład chlamydię, rzeżączkę lub kiłę:
• niektórych pracowników służby zdrowia w miejscach wysokiego ryzyka, gdzie mogą opiekować się pacjentem z ospą małpią.

Pojedynczą dawkę szczepionki po ekspozycji na wirusa należy podać tak szybko, jak to możliwe. Drugą dawkę można podać co najmniej 28 dni po pierwszej dawce osobom zagrożonym ciągłą ekspozycją na ospę małpią. Żadna szczepionka nie jest w 100% skuteczna, więc należy  zachować środki ostrożności mimo przyjęcia chociażby jednej dawki.

Małpia ospa czy jest śmiertelna

Ospa małpia jest rzadką chorobą, której objawy są podobne do objawów ospy prawdziwej, ale łagodniejsze. Jednak w szczególnych przypadkach  może być śmiertelna. Zgodnie z danymi WHO ad 1 stycznia do 27 listopada 2022 r. potwierdzony łącznie 81 107 przypadków, w tym  55 zgonów ze 110 krajów.

Źródło:

1. Guarner J, del Rio C, Malani PN. Mpox in 2022 — What Clinicians Need to Know
2. World Health Organization (WHO). Mpox.