Katar – jakie są jego rodzaje i sposoby leczenia?

Spis Treści

Co to jest katar?

W medycynie katar określany jest jako nieżyt nosa. Jest on stanem zapalnym błony śluzowej nosa. Ze względu na czas trwania zwykle wyróżnia się nieżyt ostry związany z infekcją oraz nieżyt przewlekły, który zwykle trwa dłużej niż 3 tygodnie. Do nieżytu przewlekłego zalicza się alergiczny nieżyt nosa oraz tzw. idiopatyczny nieżyt nosa, nazywany również nieżytem naczynioruchowym.

Nasz nos, poza tym, że stanowi początkowy odcinek górnych dróg oddechowych, pozwala nam na rozróżnianie zapachów oraz wpływa na barwę naszego głosu, pełni jeszcze inne bardzo istotne funkcje. Wraz ze strukturą śluzowo-rzęskową spełnia rolę swego rodzaju filtra powietrza, które dostaje się ze środowiska zewnętrznego do dalszych odcinków dróg oddechowych. Odpowiada za jego ogrzanie, oczyszczenie oraz nawilżenie. Spełnienie tych funkcji możliwe jest dzięki obecności śluzu oraz drobnych włosków wewnątrz nosa. Nabłonek śluzowy nosa wyścielony jest rzęskami, które posiadają zdolność wymiatania wydzieliny oraz zanieczyszczeń. W sytuacji, gdy dochodzi do infekcji, zaburzona zostaje funkcja rzęsek i nie są one w stanie usuwać zalegającej wydzieliny. Problemem jest również fakt, że ciepłe i wilgotne środowisko jamy nosowej sprzyja namnażaniu drobnoustrojów. W wyniku infekcji powstaje stan zapalny, który skutkuje przekrwieniem oraz obrzękiem błony śluzowej nosa, jak również zwiększoną produkcją wydzieliny. Układ immunologiczny reaguje na infekcję drobnoustrojami. Komórki odpornościowe przenikają przez rozszerzone naczynia. Wraz z nimi wydostaje się osocze, które wydzielane jest z nosa. Na skutek zwiększenia produkcji wydzieliny oraz obrzęku śluzówki nosa utrudnione zostaje oddychanie.

Katar – objawy

Ostry nieżyt nosa potocznie nazywany jest przeziębieniem. Wywoływany jest przez wirusy. Najczęściej przez adenowirusy, rhinowirusy, wirusy grypy i paragrypy. W początkowym etapie katar jest wodnisty, zaś później staje się bardziej gęsty, co w połączeniu z obrzękiem błony śluzowej, dodatkowo potęguje trudności z oddychaniem. Nieżytowi nosa nierzadko towarzyszy również kaszel, który powstaje w wyniku spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Podczas kataru infekcyjnego może występować gorączka lub stan podgorączkowy. Możliwe jest także odczuwanie bólu w okolicy zatok czołowych i szczękowych. Dodatkowo, zdarza się, że pojawia się też infekcja gardła. Inne współwystępujące objawy to ból głowy oraz objawy wirusowego zapalenia spojówek takie, jak nadmierne łzawienie, swędzenie i zaczerwienienie.

Przewlekły katar

Najczęstszą przyczyną przewlekłego nieżytu nosa jest alergiczny nieżyt nosa. Towarzyszą mu takie objawy, jak wydzielina z nosa (najczęściej o wodnistym charakterze), blokada nosa, swędzenie nosa i oczu oraz kichanie. Dodatkowo, może pojawić się zaczerwienienie oczu oraz obrzęk powiek, jak również zmiany skórne w postaci wysypki. Katar alergiczny powstaje na skutek nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego na substancję, a konkretnie alergen, która u osoby bez nadwrażliwości nie wywołałaby takiego efektu. Pojawiające się objawy są wynikiem reakcji organizmu podjętych w celu zwalczania alergenu.

Do przewlekłego nieżytu nosa należy również niealergiczny nieżyt nosa, zwany również idiopatycznym nieżytem nosa. Przyczyna jego występowania nie jest do końca znana. Choroba ma charakter niezapalny i nie jest związana z alergią. W przebiegu niealergicznego nieżytu nosa dochodzi do poszerzenia naczyń krwionośnych błony śluzowej nosa, co skutkuje jej obrzękiem oraz występowanie nadmiaru wydzieliny. Choroba ta częściej występuje u kobiet. Najczęściej pojawia się u osób powyżej 20. roku życia. Czynnikami predysponującymi do występowania objawów idiopatycznego nieżytu nosa mogą być różne czynniki prowadzące do podrażnienia błony śluzowej nosa. Wśród nich wymienia się suche powietrze, dym tytoniowy, spaliny, nagłe zmiany temperatury i ciśnienia atmosferycznego, podniecenie emocjonalne i seksualne, niektóre zapachy oraz pikantne potrawy. Czynnikiem tym mogą być także wahania hormonalne. Niealergiczny nieżyt nosa nierzadko występuje w okresie pokwitania, jak również u kobiet w ciąży.

W tym miejscu warto również wspomnieć o polekowym nieżycie nosa. Jest on spowodowany zbyt długim stosowaniem leków donosowych z grupy alfa-adrenomimetyków. Do leków z tej grupy należą ksylometazolina, oksymetazolina, czy nafazolina. Są to składniki popularnych kropli i sprayów na katar. Należy jednak pamiętać, że mogą być one stosowane jedynie przez krótki czas, maksymalnie przez 3 – 5 dni.

Niealergiczny nieżyt nosa zwykle występuje przez cały rok. W jego przebiegu obecne są okresy zaostrzeń, które najczęściej obserwuje się wiosną i jesienią, co wynika ze zmiany warunków atmosferycznych. Objawami są wodnisty katar, uczucie zatkanego nosa i kichanie.

Ile trwa katar?

Ostry nieżyt nosa trwa średnio 7 dni, chociaż możliwe jest przedłużenie objawów do 14 dni. Najczęściej jednak ustępują one w ciągu 2 – 7 dni. Inaczej ma się sprawa w przypadku kataru przewlekłego, który trwa przez cały rok. Jego nasilenie w ciągu roku może się zmieniać i zwykle obserwuje się okresy zaostrzeń i częściowego ustąpienia objawów. Katar przewlekły powinien być skonsultowany z lekarzem w celu ustalenia jego przyczyny i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Niekiedy przewlekły nieżyt nosa może wskazywać na poważną chorobę.

Katar u niemowlaka

Najczęstszą przyczyną kataru u niemowląt są infekcje wirusowe lub zanieczyszczone powietrze. Poza typowymi objawami u niemowląt można zaobserwować rozdrażnienie i brak apetytu. Pamiętaj, że wszelkie niepokojące objawy u niemowląt powinny być skonsultowane z lekarzem. Nieleczony katar u niemowlaka może wiązać się z wystąpieniem poważnych powikłań, jak zapalenie ucha środkowego, zapalenie oskrzeli, czy zapalenie płuc. Bardzo ważne jest, aby dzieci w tym wieku przebywały w pomieszczeniach o optymalnej temperaturze powietrza (nie powinna być ona wyższa niż 21 st. C) oraz z odpowiednią wilgotnością.

Katar u dziecka

U dzieci do 6. roku życia katar może występować nawet 6 – 8 razy w ciągu roku. Wynika to przede wszystkim z niedojrzałości układu immunologicznego, jak również innej budowy układu oddechowego niż u osób dorosłych. Drogi oddechowe u dzieci są krótsze i węższe, a błona śluzowa łatwiej przepuszczalna. Warto również wiedzieć, że nawet 20% dzieci cierpi na alergiczny nieżyt nosa. W tym przypadku dzieci powinny być pod stałą kontrolą lekarza.

Katar w ciąży

Katar pojawiający się w ciąży może występować na skutek infekcji. Przed podjęciem samodzielnego leczenia, kobieta w ciąży powinna skonsultować się z lekarzem. Będąc w ciąży, unikaj stosowania leków samodzielnie. Niektóre z nich mogą mieć negatywny wpływ na rozwijające się dziecko. Leczenie kataru w ciąży zwykle rozpoczyna się od domowych metod. W przypadku ich nieskuteczności, lekarz zaleca odpowiednią farmakoterapię. Pamiętaj również, że ciąża to okres ogromnych zmian hormonalnych. Katar pojawiający się w tym okresie, szczególnie gdy nie towarzyszą mu inne objawy infekcji, może być wywołany właśnie przez wzrostu poziomu hormonów. Tego rodzaju kataru nie leczy się, można go w zasadzie uznać za jeden z objawów ciąży. Można go łagodzić stosując domowe sposoby na katar.

Jak wyleczyć katar?

Leczenie kataru jest uzależnione przede wszystkim od jego pochodzenia. W przypadku kataru infekcyjnego można wykorzystać leki w postaci kropli lub sprayów zawierających substancje z grupy alfa-adrenomimetyków (np. ksylometazolina, oksymetazolina, nafazolina), które zmniejszają obrzęk i ukrwienie błony śluzowej nosa. Starsze dzieci oraz osoby dorosłe mogą stosować również leki w postaci doustnej zawierające takie substancje, jak pseudoefedryna, czy fenylefryna. Wykazują podobne działanie jak leki donosowe. Ze względu na podanie doustne działają jednak nieco silniej, ale mogą się również wiązać z występowaniem bardziej dokuczliwych działań niepożądanych. Zarówno leki miejscowe, jak i doustne o działaniu obkurczającym śluzówkę nosa nie powinny być stosowane dłużej niż 5 dni. Warto też wiedzieć, że pseudoefedryna będąca składnikiem wielu leków na katar i przeziębienie, zaliczana jest do substancji o działaniu psychoaktywnym, dlatego też po jej zażyciu nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych. Warto sięgnąć również po leki na katar zawierające wyciągi ziołowe. Zmniejszają one stan zapalny oraz rozrzedzają zalegającą wydzielinę i ułatwiają jej usuwanie. Stosując leki o działaniu rozrzedzającym pamiętaj, aby spożywać większe ilości płynów.

W przypadku kataru alergicznego wykorzystuje się leki antyhistaminowe, zarówno w postaci doustnej (tabletki, syropy, krople), jak również miejscowej (donosowe). Często wykorzystywane są również sterydy donosowe. Z uwagi na fakt, iż ich pełne działanie rozpoczyna się dopiero po kilku dniach, w początkowym etapie często dołącza się również leki miejscowe obkurczające śluzówkę nosa.

Niezależnie od rodzaju kataru do terapii zawsze warto dołączyć domowe sposoby na katar.

Domowe sposoby na katar

Podczas kataru podstawą jest zadbanie o właściwą toaletę nosa. Jest to szczególnie ważne u dzieci, które często nie potrafią jeszcze do końca wydmuchiwać noska. Rodzice małych dzieci powinni rozważyć zakup aspiratora do nosa, który pozwoli na usunięcie wydzieliny. Możesz wybierać wśród aspiratorów ustnych, podłączanych do odkurzacza lub elektrycznych. Do higieny nosa warto używać roztworów wody morskiej w formie aerozoli. Izotoniczna woda morska służy do oczyszczania i nawilżania błony śluzowej nosa, natomiast roztwór hipertoniczny wspomoże udrożnienie nosa podczas kataru. Dobrym pomysłem jest również wykorzystanie nebulizacji izotonicznym lub hipertonicznym roztworem soli fizjologicznej. Do nawilżania możesz tez wybrać roztwór soli fizjologicznej z dodatkiem kwasu hialuronowego, który posiada lepsze właściwości nawilżające.

W warunkach domowych możesz wykorzystać też aromaterapię. Wystarczy, że do szklanki z ciepłą wodą dodasz kilka kropli olejku eterycznego i postawisz w pobliżu łóżka. Olejki eteryczne, które mogą być wykorzystane w tym celu to np. olejek eukaliptusowy, tymiankowy, pichtowy, czy sosnowy.

W przebiegu nieżytu nosa bardzo ważne jest odpowiednie nawadnianie. Pij jak najwięcej, najlepiej niegazowanej wody. Dzieci karmione wyłącznie piersią powinny być karmione na żądanie. Zbyt małe nawodnienie organizmu może spowodować nasilenie objawów.

Pamiętaj też o odpowiedniej diecie. Powinno się z niej znaleźć jak najwięcej warzyw i owoców, które dostarczą niezbędnych witamin i minerałów.

Bardzo istotną kwestią jest odpowiednia wilgotność pomieszczeń, w których przebywamy. Jeśli powietrze w Twoim domu jest suche, rozważ zakup nawilżacza powietrza. Doraźnie możesz też wykorzystać babciny sposób z wykorzystaniem mokrej pieluszki położonej na kaloryferze. Temperatura otoczenia powinna być niższa niż 21 st. C. Często wietrz pomieszczenia.

Nie zapominaj również o regularnym ruchu na świeżym powietrzu. Oczywiście, jeśli masz gorączkę powinieneś jak najwięcej wypoczywać w domu. Jednak w sytuacji, gdy katar jest jedynym objawem, nie ma przeciwwskazań, aby udać się na spacer.