Jak rozpoznać zapalenie osierdzia i kiedy należy skonsultować się z lekarzem?

Spis Treści

Co to jest zapalenie osierdzia?

Zapalenie osierdzia występuje wtedy, gdy osierdzie (worek ochronny otaczający serce) jest w stanie zapalnym. Zapalenie to sposób, w jaki organizm walczy z czynnikami, które mogą mu zaszkodzić, takimi jak infekcje lub urazy, aby organizm mógł się wyleczyć. Stan zapalny osierdzia może powodować objawy, które mogą wpływać na codzienne życie. Choroba może być trudna do zdiagnozowania, dlatego lekarz w celu jej potwierdzenia może zlecić serię badań obejmujących badanie krwi, rtg klatki piersiowej, echo serca i elektrokardiogram.

Zapalenie osierdzia – objawy

Ból w klatce piersiowej jest najczęstszym objawem zapalenia osierdzia. Zwykle wydaje się ostry lub przeszywający, umiejscowiony jest za mostkiem lub po lewej stronie klatki piersiowej. Nasila się podczas kaszlu, w pozycji leżącej lub w czasie wykonywania głębokiego wdechu.

Inne, mniej charakterystyczne objawy to nawracający kaszel, ogólne osłabienie, nudności, obrzęk nóg lub brzucha, lekka gorączka, kołatanie lub przyspieszone bicie serca.

Zapalenie osierdzia – przyczyny

Przyczyny są zazwyczaj trudne do ustalenia i mogą obejmować:

• odpowiedź układu odpornościowego po uszkodzeniu serca w wyniku zawału serca lub operacji serca (zespół Dresslera, zwany także zespołem po zawale mięśnia sercowego lub zespołem po urazie serca),
• infekcję, taką jak COVID-19,
• zaburzenia zapalne, w tym toczeń i reumatoidalne zapalenie stawów,
• uraz serca lub klatki piersiowej,
• inne przewlekłe schorzenia, w tym niewydolność nerek i rak.

Zaciskające zapalenie osierdzia

Zaciskające zapalenie osierdzia to stan, w którym ściany worka wypełnionego płynem wokół serca, osierdzia, stają się zbyt sztywne lub grube. To uniemożliwia prawidłowe bicie serca i może z czasem powodować poważne komplikacje. Zwykle rozwija się powoli i trwa dłużej niż trzy miesiące.

Ostre zapalenie osierdzia

Ostre zapalenie osierdzia zaczyna się nagle, ale nie trwa dłużej niż trzy tygodnie. Mogą wystąpić przyszłe epizody. Odróżnienie ostrego zapalenia osierdzia od bólu spowodowanego zawałem serca może być trudne.

Czy zapalenie osierdzia jest groźne?

Wczesne rozpoznanie i leczenie zapalenia osierdzia zwykle zmniejsza ryzyko powikłań. Jednym z nich jest nagromadzenie płynu wokół serca (wysięk osierdziowy), które może prowadzić do dalszych powikłań. Pogrubienie i bliznowacenie wyściółki serca, czyli zaciskające zapalenie osierdzia również może być skutkiem nieleczonego zapalenia. U niektórych osób z przewlekłym stanem chorobowym rozwija się trwałe zgrubienie i bliznowacenie osierdzia. Zmiany te uniemożliwiają prawidłowe napełnianie i opróżnianie serca. To niezwykłe powikłanie często prowadzi do silnego obrzęku nóg i brzucha oraz duszności.

Nacisk na serce z powodu gromadzenia się płynu wywołuje tamponadę serca. Ten zagrażający życiu stan uniemożliwia prawidłowe wypełnienie serca. Mniej krwi opuszcza serce, powodując dramatyczny spadek ciśnienia krwi. Tamponada serca wymaga natychmiastowego leczenia.

Zapalenie osierdzia – rokowania

Zapalenie osierdzia może wahać się od łagodnej choroby, która samoistnie ustępuje, do stanu zagrażającego życiu. Gromadzenie się płynu wokół serca i słaba czynność serca mogą komplikować zaburzenie. Wynik jest dobry, jeśli zapalenie osierdzia jest leczone od razu. Większość ludzi wraca do zdrowia w ciągu 2 tygodni do 3 miesięcy. Nie ma określonej profilaktyki zapalenia osierdzia. Jednak podjęcie pewnych kroków w celu zapobiegania infekcjom może pomóc zmniejszyć ryzyko zapalenia serca.  Należy unikać osób cierpiących na chorobę wirusową lub grypopodobną, dopóki nie wyzdrowieją.

Zapalenie osierdzia a wysiłek fizyczny

Wysiłek i podwyższone tętno sprzyjają stanom zapalnym i zaostrzają zapalenie osierdzia. Na podstawie parametrów klinicznych zaleca się ograniczenie wysiłku fizycznego do czasu całkowitego ustąpienia fazy ostrego zapalenia osierdzia. Wznowienie ćwiczeń powinno odbywać się stopniowo, z monitorowaniem pod kątem nawracającego zapalenia osierdzia.

Zapalenie osierdzia – leczenie

Sposób leczenia zapalenia osierdzia zależy od tego, co go powoduje. Zazwyczaj przeciwzapalne środki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen, powinny pomóc, a ulga jest odczuwalna w okresie od 1 do 2 tygodni. Siedzenie lub pochylanie się do przodu może również pomóc złagodzić ból. Jeżeli zapalenie osierdzia jest spowodowane infekcją bakteryjną konieczne jest zastosowanie antybiotykoterapii.

Źródło:

1. Dababneh E, Siddique MS. Pericarditis. 2023 Feb 12. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan–. PMID: 28613734.