Spis Treści
GnRH – co to za hormon?
Gonadoliberyna – co to takiego? To hormon uwalniający gonadotropiny, bywa nazywana również GnRH (od angielskiego gonadotropin-releasing hormone), luliberyną bądź też LHRH (hormon uwalniający hormon luteinizujący). GnRH jest hormonem peptydowym składającym się z 10 aminokwasów, czyli dekapeptydem i wydzielana jest przez podwzgórze. Gonadoliberyna pobudza wydzielanie gonadotropin z płata przedniego przysadki mózgowej.
GnRH jest podwzgórzowym dekapeptydem o bardzo konserwatywnej strukturze i identycznej budowie u wszystkich gatunków ssaków. Stanowi nadrzędny regulator osi podwzgórzowo – przysadkowo – gonadalnej, syntetyzuje go około 1000 neuronów. Uwalnianie gonadoliberyny jest regulowane przez centralne i obwodowe czynniki stymulujące: norepinefrynę, kisspeptynę, neuropeptyd Y oraz przez czynniki hamujące: progesteron, IL-1 lub beta-endorfinę.
Istnieją liczne funkcje, jakie pełni GnRH – hormon ten jest kluczowym peptydem podwzgórzowym dla zapoczątkowania kaskady reakcji hormonalnych. Następuje ona po związaniu się ze specyficznym receptorem na powierzchni komórkowej przedniej części przysadki. Następuje jego synteza w neuronach w okolicy przedwzrokowej podwzgórza, po czym poddawany jest on przekształceniom w neuronach z dużego prohormonu do aktywnego dekapeptydu przez enzymy. W dalszej kolejności przechowywany jest w granulach sekrecyjnych, skąd transportowany jest do okolicy zewnętrznej wyniosłości pośrodkowej.
Hormon GnRH może wchodzić w interakcję z receptorami zlokalizowanymi na kortykotrofach pośredniej części przysadki. Skutkuje to wydzielaniem ACTH, co może modyfikować sekrecję gonadotropin i funkcjonowanie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej. Receptory GnRH, które występują pozaprzysadkowo, odgrywają ważną rolę w powstawaniu lokalnych osi hormonalnych.
Analogi GnRH
Analog GnRH to miano, jakim określa się lek z grupy leków stosowanych w onkologii i gienkologii do hamowania pulsacyjnego uwalniania gonadoliberyny. Analogi gonadoliberyny wiążą się z receptorami w przednim płacie przysadki, hamując wydzielanie folikulotropiny i lutropiny. Specyfiki z tej grupy odpowiadają za wywołanie farmakologicznej kastracji, która jest jednak całkowicie odwracalna.
Analogi GnRH znajdują zastosowanie także w leczeniu zależnej od hormonów odmiany raka sutka w komórkach guza u kobiet przed menopauzą (charakteryzuje się obecnością receptorów estrogenowych i progesteronowych). Wspomniane leki stosuje się ponadto w leczeniu endometriozy, mięśniaków macicy, raka prostaty i przedwczesnego pokwitania pochodzenia ośrodkowego.
Antagoniści i agoniści GnRH
Antagonista GnRH hamuje działanie tego hormonu, podczas gdy agonista GnRH przyczynia się do zwiększenia siły jego działania. Agoniści i antagoniści gonadoliberyny wpływają na hormony związane z płodnością. Są oni powszechnie stosowani w celu zapobiegania wywoływania przedwczesnej owulacji przez hormon luteinizujący u kobiet. Przedwczesna owulacja może doprowadzić do anulowania pobrania komórek jajowych. Agonistów gonadoliberyny używa się w leczeniu uzupełniającym w przygotowaniu do zapłodnienia pozaustrojowego, w połączeniu z podaniem gonadotropin.
Test z gonadoliberyną
Test stymulacji z GnRH pozwala określić prawidłowe funkcjonowanie przysadki mózgowej, czyli wydzielanie hormonów LH i FSH, których zadaniem jest stymulowanie jajników i macicy. Do badań zakwalifikować się można na podstawie wizyty u endokrynologa, z którym należy omówić wyniki testu. Test z GnRH polega na podaniu pacjentce gonadoliberyny i na trzykrotnym zbadaniu poziomu hormonów LH i FSH:
- Zaraz przed podaniem hormonu,
- 30 minut po podaniu,
- 60 minut po podaniu.
Test taki wykorzystywany jest w diagnostyce pierwotnego lub wtórnego braku miesiączki, hipogonadyzmu u mężczyzn i kobiet, opóźnionego albo przedwczesnego dojrzewania płciowego, hiperprolaktynemii i zespołu policystycznych jajników.
Sprawdź też: Hiperprolaktynemia - czym jest i do czego prowadzi?
Literatura:
- Vnencak-Jones, C. L., Phillips, J. A. (2022). Hereditary Breast and Ovarian Cancer. In M. P. Adam, H. H. Ardinger, R. A. Pagon, S. E. Wallace, L. J. H. Bean, G. Mirzaa, A. Amemiya (Eds.), GeneReviews®. University of Washington, Seattle. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558992/
- Moenter SM, Evans NP. Gonadotropin-releasing hormone (GnRH) measurements in pituitary portal blood: A history. J Neuroendocrinol. 2022 May;34(5):e13065. doi: 10.1111/jne.13065. Epub 2021 Dec 16. PMID: 34918405; PMCID: PMC9200367.
dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.