Dlaczego dieta lekkostrawna?
Dieta niezawierająca dużych ilości błonnika pokarmowego odciąża układ pokarmowy. Błonnik, choć z zasady jest zalecany w zdrowej, zbilansowanej diecie, powinien być ograniczony przy stanach zapalnych jelit i wszelkich dolegliwościach związanych z tą częścią układu pokarmowego. Zbyt duży udział błonnika w diecie w przypadku chorych jelit może powodować problemy z wchłanianiem składników odżywczych, a także uszkodzenia jelit. Zdrowa dieta dla człowieka niechorującego na żadne choroby związane z jelitami zakłada spożycie błonnika na poziomie co najmniej 25 gramów dziennie, podczas gdy dieta ubogoresztkowa (dieta jelitowa) powinna mieć go nie więcej, niż 10-15 gramów dziennie.
Ile posiłków dziennie, kiedy, jakie?
Dieta jelitowa zakłada spożywanie 5-6 niewielkich posiłków w ciągu dnia, przy czym należy je spożywać najlepiej według poniższych zasad:
- śniadanie zjada się do godziny po obudzeniu,
- kolejne posiłki co 2,5-4 godziny,
- kolację należy zjeść nie później, niż 2-3 godziny przed pójściem spać.
Istotne jest również, by spożywać maksymalnie świeże posiłki, przygotowane chwilę wcześniej i unikać jedzenia potraw z poprzedniego dnia.
Żywność, która została przygotowana wcześniej może zawierać już pewne ilości bakterii, które – choć dla zdrowej osoby mogą być zupełnie bezpieczne, to dla chorego mogą stanowić zagrożenie.
W diecie jelitowej niezmiernie ważny jest dobór produktów oraz techniki kulinarne, które stosowane są do obróbki żywności.
Jakie produkty są zalecane i przeciwwskazane w diecie jelitowej?
Z diety w przypadku chorób jelit należy bezwzględnie wykluczyć produkty takie, jak:
- rośliny strączkowe, kapustne i niektóre wzdymające owoce (groch, fasola, kapusta, brukselka, jabłka, gruszki),
- pełnoziarniste produkty zbożowe, np. chleb razowy, otręby, płatki owsiane górskie – choć w przypadku tych artykułów żywnościowych warto sprawdzić tolerancję chorego, ponieważ zawarty w nich błonnik w niewielkich ilościach może być korzystny dla jelit,
- tłuste mięsa, podroby, mięsa wędzone i wysoko przetworzone (gęś, baranina, tłusta wieprzowina, pasztety, kiełbasy, salami, itp.),
- tłusty nabiał (sery żółte, topione, serki do smarowania; w przypadku słabej tolerancji produktów mlecznych warto przemyśleć ich większe ograniczenie, a nawet eliminację z diety jelitowej),
- słodycze, napoje gazowane, skoncentrowane soki owocowe, miód, cukier, itp.,
- ostre przyprawy, gotowe sosy, mieszanki przypraw, itp.,
- potrawy smażone i tłuste.
Zalecane są natomiast:
- oczyszczone produkty zbożowe, np. pieczywo pszenne, czerstwe pieczywo, jasne makarony, kasze drobnoziarniste, ryż biały,
- chude mięsa i ryby (drób, polędwica wieprzowa i wołowa, ryby – dorsz, sandacz, szczupak, pstrąg, leszcz – wszystkie najlepiej pieczone, gotowane na parze, duszone, gotowane w wodzie/bulionie),
- niskotłuszczowe produkty mleczne (ale nie produkty mleczne typu „light”; ponadto produkty mleczne w diecie jelitowej stosuje się w zależności od indywidualnej tolerancji chorego),
- woda, napary ziołowe (np. z mięty, suszonych jagód, liści jeżyny, kopru włoskiego),
- ziołowe przyprawy, np. koper włoski, kminek, majeranek, mięta.
Poza eliminacją smażonych potraw, warto zadbać o dodatkowe techniki kulinarne powodujące, że produkty będą lżej strawne. Do takich działań należy rozdrabnianie, krojenie, obieranie, a także miksowanie, przecedzanie, ucieranie składników i produktów. Podawanie jak najdrobniejszych produktów ułatwia pracę układowi pokarmowego i zdecydowanie redukuje objawy chorobowe.
Źródła:
Lochs H., Kunecki M.: Leczenie żywieniowe w chorobach zapalnych jelit. W: Podstawy Żywienia Klinicznego. Sobotka L. (red.) PZWL, Warszawa, 2007, 314- 321.
Grzymisławski M., Linke K.: Żywienie w wybranych chorobach przewodu pokarmowego. W: Żywienie Człowieka Zdrowego i Chorego. Hasik J., Gawęcki J. (red.), PWN, Warszawa, 2005, 187-196.
Książyk J.: Leczenie żywieniowe i farmakologiczne zapalnej choroby jelit. Lecz. Żyw. Met., 2005, 1, 1, 15-22