Ferrytyna - co to jest i jakie są jej normy?

Spis Treści

Co to jest ferrytyna?

Wolne cząsteczki żelaza mogą być toksyczne dla komórek organizmu. Dlatego też powinno być ono związane (przyłączone) do innej cząsteczki – i to właśnie ferrytyna jest jednym z najważniejszych białek wiążących żelazo. Główną cechą ferrytyny jest zdolność do przyłączania cząsteczek żelaza, dlatego mówi się, że ferrytyna to swego rodzaju „magazyn” tego składnika w organizmie. Ponadto wskazuje się na jej właściwości oksydoredukcyjne, czyli niwelowanie aktywności wolnych rodników tlenowych (w skrócie mówiąc – powodujących szybsze starzenie się organizmu człowieka oraz rozwój chorób).

Ferrytyna jest białkiem obecnym zarówno w organizmach zwierzęcych, jak i roślinnych. Jedna cząsteczka ferrytyny może przechowywać do 4500 atomów żelaza. Ferrytyna składa się z dwóch głównych części – apoferrytyny oraz części wewnętrznej, do której wnikają atomy żelaza. Żelazo dwuwartościowe, po przyłączeniu przez ferrytynę, jest utleniane do formy trójwartościowej i w takiej jest przechowywane. Warto dodatkowo podkreślić, że żelazo w organizmie człowieka przede wszystkim znajduje się w cząsteczce hemu (w hemoglobinie), zaś ferrytyna zawiera 10-20% puli żelaza w ciele człowieka. Całkowita zawartość żelaza w organizmie to ok. 2,3 g (kobiety) – 3,8 g (mężczyźni). Warto przypomnieć jeszcze, że mężczyźni powinni dostarczać codziennie 10 mg żelaza, zaś kobiety - 18 mg.

Ferrytyna – normy i poziomy

Wystarczy zwykłe pobranie krwi żylnej, by zbadać poziom ferrytyny w organizmie. Optymalna wartość tego białka różni się w zależności od takich czynników, jak wiek i płeć. Powodem znacznie niższej granicy dotyczącej wartości ferrytyny u kobiet jest regularne comiesięczne krwawienie miesiączkowe. Normy ferrytyny są zatem następujące dla dorosłych:

• mężczyźni: 30-300 ug/l,
• kobiety: 15-200 ug/l

Natomiast u kobiet po menopauzie normy ferrytyny są takie, jak podane wyżej wartości dla mężczyzn. Ponadto norma na ferrytynę dla dzieci jest niższa, niż dla dorosłych. Z kolei osoby nadużywające alkoholu, a także cechujące się wysokim BMI (wskazującym na nadwagę i otyłość) cechują się podwyższonymi wartościami ferrytyny – ale potraktujmy to w tym miejscu raczej jako ciekawostkę, bowiem wcale nie oznacza to, że normy dla tych osób są zwiększone.

Ferrytyna – badanie

Pobranie krwi żylnej jest prostym testem, który może wskazać na ewentualne nieprawidłowości w gospodarowaniu żelazem w organizmie. Poziom ferrytyny można oznaczyć niezależnie od innych badań (i już sama ta wartość może nam wskazać, czy możemy mieć pewne zaburzenia w kontekście żelaza w organizmie), ale często test ten jest wykonywany w połączeniu z morfologią krwi, a także badaniem poziomu żelaza oraz badaniem całkowitej zdolności wiązania żelaza (TIBC), które pomagają ocenić zapasy tego składnika w organizmie.

Ferrytyna niska

Niski poziom ferrytyny wskazuje na niedobór żelaza (i jego zapasów), który powoduje anemię (spadek liczby czerwonych krwinek przenoszących tlen). Za niską wartość ferrytyny uważa się poniżej 30 ug/l, niezależnie od tego czy jednocześnie już mamy do czynienia z anemią czy też nie. Niska ferrytyna - objawy mogą być następujące:

• osłabienie,
• zmęczenie fizyczne oraz psychiczne,
• zawroty głowy,
• osłabienie odporności,
• wypadanie włosów,
• uczucie zimna.

W procesie leczenia – czyli podwyższania poziomu ferrytyny - bardzo ważne jest, aby skupić się na podstawowej przyczynie, ponieważ niski poziom ferrytyny może być konsekwencją niektórych problemów zdrowotnych. W tym mogą być to zaburzenia wchłaniania, zapalenie błony śluzowej żołądka, wrzody żołądka, krwawienia z przewodu pokarmowego, nadmierne krwawienia miesiączkowe. Wówczas należy przede wszystkim skupić się na wyeliminowaniu wspomnianych dolegliwości, a następnie włączyć dobraną przez lekarza suplementację (najlepiej w formie leku). Dodatkowo warto odpowiednio zmienić swoją dietę. Należy zwiększyć spożycie pokarmów bogatych w żelazo, w tym takich, jak:

• Czerwone mięso,
• Podroby,
• Strączki (w tym soja to bardzo dobre źródło żelaza),
• Warzywa zielonoliściaste (choć tutaj uwaga – nie są one aż tak zasobne w żelazo, jak zwykło się o nich uważać – traktujmy je bardziej jako dodatek do diety bogatej w żelazo, a nie jej podstawę!),
• Jaja kurze,
• Kasza gryczana,
• Migdały, pistacje.

Ponadto w diecie należy zwrócić uwagę, aby nie spożywać herbaty i kawy bezpośrednio po posiłkach, ponieważ może to przyczyniać się do zmniejszenia wchłaniania żelaza z pokarmów. Warto także przyjmować witaminę C i to najlepiej bezpośrednio z suplementem/lekiem z żelazem, ponieważ witamina C wspomaga jego wchłanianie.

Ferrytyna wysoka

Wysoki poziom ferrytyny może wskazywać na zaburzenia magazynowania żelaza, takie jak hemochromatoza. Jest to też sytuacja charakterystyczna dla osób nadużywających alkoholu, a także z nadwagą lub otyłością, chorobami wątroby oraz u których przebiega przewlekły proces chorobowy (stan zapalny). Nadmiar ferrytyny może wskazywać również na nadmiar żelaza, ale nie jest to jednoznaczne w każdym przypadku, dlatego powinno się wykonywać także oddzielne badanie ilości żelaza, jeśli mamy do czynienia z wysoką ferrytyną. Niektóre z objawów nadmiernego podwyższenia ferrytyny to:

• Obniżenie libido,
• Złe samopoczucie i przewlekłe zmęczenie,
• Bóle stawów, mięśni,
• Bóle brzucha, bóle w klatce piersiowej,
• Utrata masy ciała (bez stosowania specjalnej diety czy nadmiernych ćwiczeń),
• Ciemnienie koloru skóry.

Jeśli w wyniku badania ferrytyny zdiagnozowano podwyższony jej poziom, należy przede wszystkim zbadać przyczyny leżące u podstaw takiego wyniku badania (np. wspomniane wyżej, w tym alkoholizm, choroby wątroby, otyłość, hemochromatoza). Jeśli dotyczy nas wysoka ferrytyna – nowotwór na przykład wątroby to także coś, co trzeba niestety brać pod uwagę – choć dotyczy to znacznie podwyższonej ferrytyny (np. wartość powyżej 1000 ug/l).

Ferrytyna wysoka – jak obniżyć? Jeśli nie występuje żadna choroba, poziom ferrytyny można obniżyć odpowiednimi lekami. A jako uzupełnienie może być zalecane spożywanie kawy, zielonej herbaty, pokarmów bogatych w wapń. Są to czynniki, które zmniejszają wchłanianie żelaza. Także oddawanie krwi może częściowo zmniejszyć nadmiar żelaza w organizmie.

Jak widać, zarówno nadmiar, jak i niedobór ferrytyny mogą powodować konsekwencje zdrowotne. Dlatego warto kontrolować poziom tego białka we krwi poprzez regularne badania – najlepiej wykonywać je raz w roku, a w przypadku zdiagnozowanych problemów zdrowotnych – nawet częściej.

Literatura:

1. Krzyżowska K. i wsp.: Ferrytyna – udział w gospodarce żelazem i znaczenie diagnostyczne. Lekarz POZ 5/2020, s. 272-277.
2. Alicja K.: Ferrytyna – wskaźnik ustrojowych zasobów żelaza. Pediatria Polska 84(4)/2009, s. 362-366.
3. https://vitapedia.pl/zelazo (dostęp dn. 28.12.2022 r.).