Spis Treści
Cukrzyca a dieta – podstawowe zasady żywienia
Osoby zmagające się z cukrzycą typu 2 powinny wprowadzić do swojego życia pewne nawyki żywieniowe. Najważniejsze z nich zostały wymienione i omówione poniżej.
- Zwiększ spożycie błonnika pokarmowego
Jedną z podstawowych zasad żywienia w cukrzycy typu 2 (i nie tylko) jest zwiększenie spożycia produktów będących dobrym źródłem błonnika pokarmowego. Dobrze, aby w jadłospisie znalazły się m.in. surowe warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe (np. pieczywo żytnie razowe na zakwasie, makaron razowy, ryż brązowy, kasza gryczana), orzechy (np. migdały, orzechy włoskie, orzechy laskowe), nasiona i pestki (np. nasiona słonecznika, pestki dyni, siemię lniane). Dlaczego błonnik jest tak ważny? Ogranicza on wchłanianie węglowodanów z przewodu pokarmowego i przyczynia się do znacznego obniżenia stężenia glukozy we krwi. Eksperci zalecają, aby każdego dnia spożywać ok. 25-30 gramów błonnika.
- Wybieraj produkty o niskim indeksie i ładunku glikemicznym
Osoby z cukrzycą powinny sięgać po produkty o niskim indeksie (IG) i ładunku glikemicznym (ŁG), czyli produkty, po których spożyciu nie wzrasta gwałtowanie poziom cukru we krwi. Do takich produktów należą wspomniane produkty pełnoziarniste, orzechy, oleje roślinne, a także produkty będące źródłem białka (np. chude gatunki mięsa, niskotłuszczowe produkty mleczne). Warto wiedzieć, że IG i ŁG żywności wzrasta, gdy poddajemy ją obróbce, np. gotowaniu, smażeniu, rozdrabnianiu. Stąd np. warzywa i owoce najlepiej spożywać w formie surowej, nieprzetworzonej. Ponadto lepiej wybierać owoce mniej dojrzałe (wraz ze wzrostem ich dojrzałości wzrasta indeks glikemiczny) Z kolei produktów zbożowych nie należy rozgotowywać.
- Zachowaj regularność w spożywaniu posiłków
W utrzymaniu prawidłowej glikemii (odpowiedniego stężenia glukozy we krwi) bardzo pomocne jest regularne spożywanie posiłków. Dlatego też warto ustalić stałe godziny, w których będziemy sięgać po jedzenie. Najlepiej, aby każdy dzień składał się od 4 do 6 posiłków. Ich konkretną liczbę najlepiej ustalić z dietetykiem.
- Włącz do diety produkty obniżające stężenie cukru we krwi
Poza stosowaniem standardowej diety, której zasady zostały omówione powyżej, warto zadbać dodatkowo o spożycie produktów, które mają udowodnione działanie hipoglikemizujące, czyli redukujące stężenie glukozy we krwi. Do takich produktów i składników możemy zaliczyć np.:
- Czosnek– spożycie zaledwie 0,5 ząbka dziennie może przyczynić się do istotnego obniżenia poziomu cukru; warto pamiętać, aby przed spożyciem zmiażdżyć czosnek, gdyż wówczas dochodzi do uaktywnienia się związku biologicznie czynnego o nazwie allicyna
- Ocet jabłkowy – posiada on potwierdzone w literaturze naukowej działanie hipoglikemizujące; zaleca się stosowanie 1-2 łyżek octu dziennie; ocet należy rozcieńczyć wodą (na 1 łyżkę octu przypada 1 szklanka wody); ocet najlepiej wypić przez słomkę, a następnie dokładnie przepłukać wodą jamę ustną
- Babkę jajowatą – jest ona bardzo dobrym źródłem błonnika pokarmowego; pomaga w redukcji poziomu glukozy, jak również w złagodzeniu insulinooporności; babkę jajowatą zazwyczaj stosuje się w ilości ok. 10-15 g dziennie; po jej spożyciu należy wypić szklankę wody
- Cynamon – przyprawa ta poprawia glikemię i zmniejsza oporność tkanek na insulinę; działanie prozdrowotne wykazuje w ilości ok. 1-3 g/dzień
- Morwę białą - liście morwy dostarczają deoksynojirimycynę (DNJ), która cechuje się potwierdzonymi właściwościami zmniejszającymi poziom cukru we krwi; uwaga: nie należy mylić liści morwy z suszonymi owocami, które są źródłem cukrów prostych, i które nie mają korzystnego działania przeciwcukrzycowego
- Berberynę – jest to składnik wyizolowany z berberysu zwyczajnego, który pomaga unormować glikemię; berberynę stosuje się w formie preparatów (np. w kapsułkach), w ilości 0,5-1,0 g/dzień
- Kwas alfa-liponowy - związek ten ma właściwości obniżające stężenie glukozy; występuje naturalnie w żywności (np. w produktach mięsnych, owocach, warzywach); niestety jego poziom w niej jest zbyt niski, aby mógł wykazywać działanie terapeutyczne; stąd dobrym rozwiązaniem jest sięgnięcie po suplementy z kwasem alfa-liponowym (skuteczna dawka to ok. 200-600 mg/dzień)
- Probiotyki – w uregulowaniu poziomu cukru we krwi pomocne może być włączenie do diety probiotyków, czyli dobroczynnych bakterii; gatunki drobnoustrojów o pozytywnym wpływie na poziom cukru to m.in. Bifidobacterium bifidum, Lactobacillus casei i Lactobacillus reuteri
Cukrzyca - dieta - produkty zabronione
Istnieje szereg produktów, które należy ograniczyć lub wyeliminować z diety u osób cierpiących na cukrzycę. Mowa tu przede wszystkim o produktach, które są źródłem:
- Węglowodanów (cukrów) prostych: słodycze (np. cukierki, lizaki, żelki, czekolady mleczne, batoniki zbożowe), dżemy wysokosłodzone, jogurty owocowe, suszone owoce, płatki śniadaniowe (np. płatki kukurydziane)
- Soli (chlorku sodu):gotowe zupy i sosy w proszku, słone przekąski, produkty wędzone, konserwy mięsne i rybne, chipsy ziemniaczane, gotowe dania obiadowe, niektóre soki warzywne (np. sok z pomidora), sery pleśniowe
- Tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans: mięso czerwone (w tym podroby), smalec, produkty smażone, śmietana, serki topione, olej palmowy, olej kokosowy, wyroby cukiernicze (drożdżówki, pączki), herbatniki, krakersy, żywność typu fast-food (np. frytki, zapiekanki, pizza)
Cukrzyca typu 1 - dieta
Zasady diety dla osób zmagających się z cukrzycą typu 1 są podobne do zaleceń, które zostały przedstawione powyżej dla osób cierpiących na cukrzycę typu 2. Warto jednak zwrócić uwagę na to, że osoby z cukrzycą typu 1 charakteryzują się całkowitym brakiem insuliny, która jest podawana np. za pomocą pompy insulinowej. U tych pacjentów lekarz ustala liczbę jednostek insuliny przypadającą na 1 wymiennik węglowodanowy. Mówiąc inaczej diabetolog określa, jaką ilość insuliny należy podać (w odniesieniu do porcji 10 g spożytych węglowodanów), aby zapewnić prawidłowy poziom glukozy we krwi.
Cukrzyca typu 2 - dieta
Osoby, u których stwierdzono cukrzycę typu 2 powinny stosować odpowiednią dietę, której zadaniem jest uregulowanie stężenia glukozy we krwi, a także zapobiegnięcie rozwojowi powikłań tej choroby (np. neuropatii, retinopatii, nefropatii).
Cukrzyca ciążowa - dieta
U kobiet w okresie ciąży może rozwinąć się „przejściowa” cukrzyca, która jest określana mianem cukrzycy ciążowej. Zalecenia żywieniowe dla kobiet ciężarnych są wówczas takie same, jakie obowiązują osoby z cukrzycą typu 2. Poniżej został przedstawiony przykładowy, tygodniowy jadłospis dla pacjentów cierpiących na zaburzenia gospodarki węglowodanowej.
Cukrzyca ciążowa - dieta (jadłospis tygodniowy)
Poniedziałek
- Ś: Chleb żytni razowy z pastą z awokado
- ŚII: Jogurt naturalny z płatkami owsianymi
- O: Ryż brązowy z pieczonym dorszem i brokułami
- P: Porcja orzechów włoskich
- K: Jajecznica na parze z pomidorami
Wtorek
- Ś: Bułka graham z serem twarogowym i oliwą z oliwek
- ŚII: Porcja pestek dyni
- O: Kasza gryczana z mięsem z indyka i kiszoną kapustą
- P: Kefir z malinami
- K: Sałatka z makaronu razowego, tuńczyka i jajka
Środa
- Ś: Smoothie z zielonych warzyw liściastych, kiwi i pomarańczą
- ŚII: Grzanki (chleb żytni razowy) z szynką drobiową i papryką
- O: Kasza jęczmienna z leczo warzywnym
- P: Sałatka owocowa (truskawki, jagody, kiwi, siemię lniane)
- K: Tortilla pełnoziarnista z kurczakiem i warzywami
Czwartek
- Ś: Chleb pełnoziarnisty z pastą z tuńczyka
- ŚII: Garść migdałów
- O: Zapiekanka makaronowa z kurczakiem i szpinakiem
- P: Jogurt naturalny z borówkami i nasionami słonecznika
- K: Ser twarogowy z olejem lnianym i ogórkiem
Piątek
- Ś: Bułka graham z masłem i jajkiem na miękko
- ŚII: Owsianka z jogurtem naturalnym, orzechami włoskimi i pestkami dyni
- O: Sandacz pieczony z brązowym ryżem i warzywami
- P: Twaróg z masłem orzechowym i jagodami
- K: Sałatka z kaszy gryczanej i czerwonej fasoli
Sobota
- Ś: Chleb żytni razowy z pastą z soczewicy i oliwek
- ŚII: Sałatka z ciecierzycy i tofu
- O: Zupa krem z papryki z pełnoziarnistymi grzankami
- P: Pulpety drobiowe w sosie koperkowym
- K: Chleb pełnoziarnisty z pastą z suszonych pomidorów z bazylią
Niedziela
- Ś: Omlet ze szpinakiem i serem feta
- ŚII: Jaglanka na chudym mleko z migdałami i nasionami chia
- O: Zupa grzybowa z makaronem razowym
- P: Jogurt naturalny z borówkami i siemieniem lnianym
- K: Pieczywo żytnie razowe z jajkiem na twardo
Sprawdź również: Cukrzyca – co to jest, jakie są jej rodzaje, przyczyny i leczenie
Literatura
- Asif M.: The prevention and control the type-2 diabetes by changing lifestyle and dietary pattern. Journal of Education and Health Promotiom, 2014, 3, 1.
- Papamichou D. i wsp.: Dietary patterns and management of type 2 diabetes: A systematic review of randomised clinical trials. Nutrition, Metabolism, and Cardiovascular Diseases, 2019, 29, 6, 531-543.
- Pegklidou K. i wsp.: Nutritional overview on the management of type 2 diabetes and the prevention of its complications. Current Diabetes Reviews, 2010, 6, 6, 400-409.
- Forouhi N. i wsp.: Dietary and nutritional approaches for prevention and management of type 2 diabetes. BMJ, 2018, 361.
mgr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, Doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Obecnie wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Jest współzałożycielem Fundacji „Kierunek Zdrowie” zajmującej się edukacją żywieniową społeczeństwa. Od 2011 prowadzi indywidualną praktykę dietetyczną skierowaną głównie do osób z nadwagą, otyłością i cierpiących na różne choroby cywilizacyjne..