Co to jest krztusiec i kto powinien się go bać?

Spis Treści

Co to jest krztusiec?

Krzusiec jest chorobą bakteryjną, którą wywołuje gram-ujemna bakteria Bordetella pertussis, tlenowa pałeczka krztuśca. Bakteria ta zawiera tak zwaną toksynę krztuścową, która w organizmie człowieka powoduje takie zmiany, jak: wzrost liczby limfocytów i leukocytów, hiperinsulinemię, a także zwiększoną odpowiedź anafilaktyczną (podobną, jak w alergii). Toksyny bakteryjne odpowiadają także za takie aspekty choroby, jak gorączka, duszący utrzymujący się kaszel, a dodatkowo powodują pogarszanie stanu układu odpornościowego i jego osłabianie. Warto podkreślić, że owe toksyny bakteryjne szczególnie „lubią” nabłonek dróg oddechowych, i dlatego też większość objawów dotyczy płuc i układu oddechowego ogółem, jednak może to być choroba ogólnoustrojowa.

Do zakażenia bakteriami wywołującymi krztuśca dochodzi bezpośrednio przy kontakcie z chorą osobą, drogą powietrzną (kropelkową). Bardzo łatwo można się zarazić, bowiem wskaźnik podatności na zakażenie wynosi aż około 90%. Zakaźność maleje wraz z upływem czasu choroby, ale pierwsze dwa tygodnie są stosunkowo najbardziej niebezpieczne. Natomiast nawet, jeśli objawy utrzymują się dłużej, niż 5 tygodni, to przebywanie z chorym po upływie tego czasu jest już raczej bezpieczne. Z uwagi na fakt, że tak łatwo można zarazić się krztuścem, choroba ta bywała dużym problemem epidemiologicznym przez wiele dziesięcioleci, zwłaszcza wśród małych dzieci. Obecnie nadal mamy z nią do czynienia, choć w mniejszym stopniu, niż dawniej, to nadal jest to problem kończący się hospitalizacją średnio co 4 chorego.

Choroba najczęściej dotyczy dzieci i młodzieży, ale dorośli także chorują, z tym że u nich mamy do czynienia z mniejszą objawowością choroby.

Krztusiec – objawy

Okres wylęgania choroby wynosi 5-21 dni, zaś okres kiedy chory może zarażać innych zaczyna się jeszcze przed pojawieniem się charakterystycznych symptomów. Klasycznie krztusiec ma trzy fazy:

• Nieżytową – trwa 1-2 tygodnie i cechuje się głównie łagodnymi objawami kataralnymi, stopniowo rozwija się w tym okresie także kaszel. Na początku to kaszel suchy, którego napady głównie pojawiają się w nocy, natomiast w miarę upływu czasu i rozwoju choroby kaszel suchy przechodzi w kaszel bardziej produktywny, czyli mokry, z odkrztuszaniem gęstej wydzieliny. W tej fazie charakterystyczne jest podniesienie temperatury ciała (gorączka), nieżyt nosa – objawy podobne do przeziębienia czy grypy.
• Kaszlu napadowego – ta faza trwa 2-8 tygodni, charakteryzuje się rozwojem kaszlu o charakterze napadowym, współistniejącym ze świstami z dróg oddechowych oraz uczuciem duszności podczas próby łapania wdechu – ta często prowadzi do pojawienia się mocnego napadu kaszlowego, podczas którego trudno o nabranie powietrza do płuc. Kaszel w trakcie napadu powoduje odklejanie się gęstej wydzieliny w drogach oddechowych i często na koniec napadu kaszlowego dochodzi do wykrztuszenia plwociny. Napady kaszlu często powodują u chorych zaczerwienienie twarzy, oczu.
• Zdrowienia – trwa nawet do 3-4 miesięcy po zachorowaniu i cechuje się stopniowym odwrotem objawów, choć czasami mogą się one nasilać – na przykład po narażeniu na drobnoustroje czy po mocnym wysiłku.

Szczepienie na krztusiec w ciąży

W Polsce zaleca się szczepienie kobiet w ciąży (po 28. tygodniu) przeciwko krztuścowi. Ma to na celu zniwelowanie ryzyka wystąpienia krztuśca u noworodka – ponieważ dla tej grupy zachorowanie na tę chorobę może być niebezpieczne dla zdrowia i dalszego rozwoju – o czym dowiesz się za chwilę.

Krztusiec u dzieci

Krztusiec najczęściej występuje u małych dzieci i młodzieży. Co więcej, u młodych pacjentów bywa, że brakuje typowych symptomów choroby, za to trzeba zwrócić uwagę na pojawianie się bezdechów i sinicy oraz drgawek. Czasami u bardzo małych pacjentów to one mogą być jedynymi objawami krztuśca, a ich przeoczenie lub nieprawidłowe leczenie może prowadzić do rozwoju powikłań. Najczęściej takimi skutkami krztuśca mogą być objawy encefalopatii krztuścowej, które mogą prowadzić nawet do głuchoty, padaczki, niepełnosprawności intelektualnej. To wskutek niedotlenienia mózgowia, do którego dochodzi podczas napadów kaszlu lub bezdechu. Dlatego też państwowa opieka medyczna dba o to, by zniwelować ryzyko zachorowania na krztuśca zwłaszcza u noworodków – poprzez wspomniane już zalecanie szczepienia kobiet w okresie ciąży.

Krztusiec u dorosłych

Z uwagi na fakt, że szczepienie na krztusiec jest obowiązkowe w wieku 14 lat – to u dorosłych nie obserwuje się typowego przebiegu tej choroby. Jednak trzeba wspomnieć, że ani zakażenie, ani szczepienie na krztusiec nie gwarantują pełnej odporności do końca życia, zatem jak najbardziej u dorosłych ta choroba występuje. Jednak u nich objawy są dużo słabsze i obejmują „jedynie” utrzymujący się długo, męczący kaszel. Trwa to około 3 tygodnie i nie obserwuje się tu mocnych duszności, brak też odruchów wymiotnych – które mogą być efektem mocnego kaszlu i czasami występują w trakcie typowego przebiegu choroby u dzieci lub nieszczepionych dorosłych. Dodatkowo efektem utrzymującego się, męczącego kaszlu są zaburzenia snu i przewlekłe zmęczenie w tej grupie.

Krztusiec – leczenie

Antybiotykoterapia wydaje się najlepszym i najczęściej stosowanym rozwiązaniem w leczeniu krztuśca. Warto wspomnieć, że po rozpoczęciu leczenia antybiotykami chory przestaje zarażać innych już po 5 dniach. Grupą antybiotyków pierwszego wyboru w krztuścu są tak zwane makrolidy – azytromycyna, klarytromycyna. Ich zastosowanie w dużej mierze łagodzi objawy choroby i skraca okres jej trwania, ale także skraca znacząco czas zarażania innych osób. Ważnym elementem leczenia krztuśca jest zapobieganie rozwojowi jego powikłań, zwłaszcza wśród młodych pacjentów.

Na koniec warto wspomnieć, że aby móc sobie zapewnić jak najwyższą odporność na zachorowanie na krztusiec – należy odnawiać szczepionkę co pewien okres – u dorosłych jest to co 10 lat.

Literatura

1. Mazur-Melewska K. i wsp.: Krztusiec – od historii do współczesności. Lekarz POZ 6/2018, s. 469-476.
2. Rosłonkiewicz-Wiechowska K.: Krztusiec — stara choroba i nowe metody zapobiegania. Forum Medycyny Rodzinnej 2017, vol 11, no 3, s. 107–113.