Cholesterol HDL - dlaczego jest dla nas tak ważny?

Spis Treści

Cholesterol HDL - co to jest?

Jak wspomniano we wstępie, cholesterol LDL i HDL to określenia stosowane dla lipoprotein transportujących cholesterol. Cholesterol LDL jest potocznie nazywany "złym" cholesterolem, a cholesterol HDL "dobrym" cholesterolem. Dlaczego? Normalnym zadaniem cholesterolu HDL (a pisząc precyzyjnie – lipoprotein) jest transportowanie cząsteczek cholesterolu do wątroby, co pozwala obniżyć nadmiar poziomu cholesterolu w naczyniach krwionośnych. Z kolei zaś cholesterol LDL to lipoproteina, która transportuje cholesterol do komórek i tkanek.

Jeśli poziom cholesterolu HDL jest niski, zaś LDL – wysoki, to może powodować to poważne problemy zdrowotne związane z tym, że nadmiar cholesterolu nie będzie efektywnie usuwany z obiegu. A jest to ważne, ponieważ zbyt długo utrzymujący się cholesterol w naczyniach krwionośnych jest podatny na szkodliwe przekształcenia (np. utlenianie), które sprawiają, że staje się on miażdżycorodny.

Cholesterol HDL - norma

Lekarze oceniają stan zdrowia, patrząc nie tylko na wartość HDL, ale także na cały profil lipidowy i inne wyniki krwi. Jednak oczywiście określono oficjalne normy, ile powinien wynosić cholesterol HDL i dotyczą one tylko dolnego limitu (czyli „co najmniej” danej wartości). Normy HDL są następujące:

• kobiety: co najmniej 50 mg/dl
• mężczyźni: co najmniej 40 mg/dl

Zbyt niski poziom cholesterolu HDL

Niski poziom HDL wskazuje na zwiększone ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, choć nie jest to jedyny czynnik – do odpowiedniej diagnozy zawsze potrzebne jest też badanie poziomu cholesterolu LDL oraz trójglicerydów. Jeśli nie ma wystarczającej ilości HDL, cholesterol nie jest efektywnie transportowany z krwi do wątroby, co może zwiększać ryzyko tworzenia się blaszek miażdżycowych w naczyniach, a w konsekwencji – rozwoju miażdżycy i zwężenia naczyń krwionośnych. Nawet jeśli w diecie bezpośrednio nie spożywa się dużej ilości pokarmów zawierających cholesterol, to fizjologicznie organizm sam sobie go produkuje; dzienna produkcja cholesterolu w organizmie wynosi nawet około 5000 mg (choć średnio jest to ok. 1000 mg). Zatem nawet, gdy nie spożywamy dużo cholesterolu wraz z dietą, a cechujemy się zbyt niskim poziomom cholesterolu HDL – to i tak może nam towarzyszyć wysoki poziom cholesterolu LDL. Niski poziom cholesterolu HDL może być związany na przykład z:

• Wysokim ciśnieniem tętniczym krwi,
• Cukrzycą,
• Otłuszczeniem (stłuszczeniem) wątroby,
• Zaburzeniami pracy tarczycy,
• Zaburzeniami funkcji wątroby, nerek,
• Niedożywieniem, złą jakością diety, niską podażą dobrej jakości tłuszczów,
• Stanem zapalnym organizmu (przewlekłym).

Jeśli mamy do czynienia z niskim poziomem HDL (zwłaszcza w połączeniu z wysokimi wartościami cholesterolu LDL i trójglicerydów), to jednocześnie wzrasta u nas ryzyko:

• Choroby niedokrwiennej serca,
• Zawału mięśnia sercowego,
• Udaru mózgu,
• Pogorszenia pamięci i koncentracji.

Podwyższony cholesterol HDL

Podczas gdy wysoki cholesterol LDL we krwi może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, to HDL jest cząsteczką, która chroni zdrowie naczyń poprzez transportowanie nadmiaru cholesterolu z krwi do wątroby, zmniejszając tym samym zachorowalność na choroby układu krążenia. Wysokim HDL nie trzeba się zatem martwić.

Cholesterol HDL niski – jaka dieta?

Jeśli chodzi o dietę, tłuszcze trans to te składniki, których przede wszystkim należy unikać dla zachowania wysokiego HDL. Jest tak, ponieważ mają silny negatywny wpływ na zwiększenie poziomu cholesterolu LDL i mogą przyczynić się do obniżenia ilości cholesterolu HDL, a przez to prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Tłuszcze trans są obecne zwłaszcza w takich produktach, jak: gotowe ciasta, ciasteczka, chipsy i niektóre margaryny twarde - ogólnie mówiąc, wysoko przetworzone słodkości i słone przekąski. Ograniczenie tłuszczów nasyconych znajdujących się w tłustym oraz wysoko przetworzonym mięsie i tłustych produktach mlecznych (np. w serach) także jest zalecane w celu podwyższenia HDL i obniżenia cholesterolu LDL. Co zamiast tego warto włączyć do diety?

• Tłuste ryby, w tym śledzia czy łososia,
• Awokado,
• Orzechy, pestki i nasiona, np. orzechy włoskie, siemię lniane,
• Tłuszcze roślinne na surowo (oleje roślinne, np. lniany, z czarnuszki, z awokado).

Ponadto warto ograniczyć lub wyeliminować palenie papierosów, zaś spożycie alkoholu utrzymać na bardzo niskim poziomie (choć nie oznacza to zupełnej rezygnacji z alkoholu; niektóre badania wskazują, że osoby spożywające małe porcje alkoholu – czyli jeden kieliszek mocnego alkoholu czy lampkę słabszego alkoholu – cechują się niższym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych).

Literatura:

1. Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016 (dostęp dn. 5.12.2022 r.: https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2020/09/Wytyczne-PTLKLRwPPTK-postepowania-w-zaburzeniach-lipidowych-dla-lekarzy-rodzinnych-2016.pdf)
2. U.S. Department of Health and Human Services: Your Guide to Lowering Your Cholesterol With TLC. 2005. (dostęp dn. 5.12.2022r.: www.nhlbi.nih.gov/files/docs/public/heart/chol_tlc.pdf)