Spis Treści
Co to jest cholestaza ciążowa?
Cholestaza ciążowa jest chorobą wątroby, która polega na zastoju żółci. Choroba ta występuje jedynie w okresie ciąży i ustępuje niedługo po porodzie. Najczęściej występuje u kobiet w trzecim trymestrze ciąży. Do jej wystąpienia przyczynia się nadwrażliwość komórek wątroby na zwiększony poziom hormonów płciowych (estrogenów i progesteronu), który występuje u kobiet w ciąży. To sprawia, że funkcjonowanie wątroby jest zaburzone i dochodzi do upośledzenia produkcji żółci w komórkach wątrobowych. Przekłada się to na zaburzenia gospodarki trawiennej i hormonalnej organizmu.
Cholestaza ciążowa – objawy
Najbardziej charakterystycznym i najczęściej występującym objawem w przebiegu cholestazy ciążowej jest świąd skóry. U większości kobiet pojawia się on w trzecim trymestrze ciąży. Świądowi nie towarzyszy wysypka skórna. Niemniej jednak u kobiet z cholestazą ciążową można zaobserwować zmiany skórne, które są wynikiem drapania silnie swędzącej skóry. Początkowo świąd występuje na dłoniach i stopach, natomiast w późniejszym etapie może obejmować całe ciało. Świąd w cholestazie ciążowej jest szczególnie uciążliwy wieczorem i nocą, co z kolei może być przyczyną problemów ze snem.
Znacznie rzadziej, bo jedynie u ok. 10% kobiet, występuje żółtaczka. Pojawia się ona po 1 – 4 tygodni od pojawienia się świądu. Jeszcze rzadszym objawem są biegunki tłuszczowe. W przebiegu cholestazy ciążowej można zaobserwować również takie objawy, jak bóle brzucha, nudności i wymioty.
Cholestaza ciążowa – przyczyny
Bezpośrednią przyczyną cholestazy ciążowej jest zaburzony transport żółci wewnątrz wątroby. Przyczynia się to do zastoju żółci w komórkach wątroby (hepatocytach) oraz znacznego podwyższenie stężenia kwasów żółciowych w surowicy krwi. Powodem tego stanu jest nadwrażliwość hepatocytów na hormony płciowe (estrogeny i progesteron). Stężenie tych hormonów w organizmie kobiety ciężarnej jest najwyższe w okolicach 30. tygodnia ciąży. To właśnie dlatego cholestaza ciążowa najczęściej pojawia się w 3. trymestrze ciąży.
Zwiększone ryzyko cholestazy ciążowej, mogą powodować takie czynniki, jak:
- ciąża mnoga,
- występowanie cholestazy ciążowej w poprzednich ciążach,
- wystąpienie cholestazy ciążowej w rodzinie (szczególnie u matki lub siostry),
- choroby wątroby w przeszłości (np. zapalenie wątroby),
- choroby nerek i dróg żółciowych w przeszłości (np. kamica pęcherzyka żółciowego),
- ciężkostrawna oraz tłusta dieta,
- stosowanie leków hepatotoksycznych.
Cholestaza ciążowa – badania i wyniki
Obecność u kobiety będącej w trzecim trymestrze ciąży silnego świądu stóp i dłoni przy braku wysypki powinno skłonić do podjęcia diagnostyki w kierunku cholestazy ciążowej. Konieczne jest wówczas wykonanie badań laboratoryjnych.
Podejrzewając tę chorobę, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na podwyższony poziom bilirubiny sprzężonej oraz podwyższoną aktywność fosfatazy alkalicznej (enzymu związanego z nabłonkiem dróg żółciowych), którego stężenie w cholestazie ciążowej jest przekroczone co najmniej dwukrotnie. Bardzo istotnym parametrem jest również stężenie kwasów żółciowych we krwi. W zależności od ich poziomu cholestazę ciążową dzieli się na:
- łagodną – 10 – 39 μmol/l,
- umiarkowaną – 40 – 99 μmol/l,
- ciężką – >100 μmol/l.
Konieczne jest również sprawdzenie aktywności enzymów wątrobowych (przede wszystkim AST – aminotranfserazy asparaginianowej i ALT – aminotransferazy alaninowej).
Cholestaza ciążowa – skutki dla dziecka
Cholestaza ciążowa ma zwykle łagodny przebieg i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia kobiety. Choroba ta może być jednak bardzo niebezpieczna dla dziecka. Jej występowanie zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego, niedotlenienia płodu, zespołu aspiracji smółki oraz spowolnienia akcji serca płodu. Najcięższym powikłaniem cholestazy ciążowej jest wewnątrzmaciczne obumarcie płodu.
Cholestaza ciążowa – leczenie
Bezpośrednio po zdiagnozowaniu cholestazy ciążowej może być konieczna hospitalizacja kobiety ciężarnej w celu ustalenia odpowiedniej farmakoterapii choroby. Celem terapii jest zmniejszenie nasilenia uciążliwych dolegliwości oraz zapobieganie powikłaniom choroby. Aby złagodzić świąd, stosuje się leki przeciwhistaminowe. Wspomagająco można stosować równocześnie preparaty nawilżające skórę. W leczeniu cholestazy ciążowej wykorzystuje się również kwas ursodeoksycholowy, którego działanie polega na zmniejszeniu stężenia kwasów żółciowych, a tym samym zmniejszeniu nasilenia świądu. Kobietom z cholestazą ciążową zaleca się też stosowanie witaminy K, której rolą jest zmniejszenie ryzyka krwawień. Jest to konieczne, gdyż w wyniku dysfunkcji wątroby dochodzi do upośledzenia syntezy czynników krzepnięcia krwi.
Cholestaza ciążowa – dieta
Kobiety ciężarne z cholestazą ciążową powinny zwracać szczególną uwagę na swoją dietę. Istotne jest unikanie nadmiernego obciążania wątroby. W związku z tym kobiety z cholestazą ciążową powinny postarać się wyeliminować ze swojej diety pokarmy ciężkostrawne oraz zawierające duże ilości tłuszczu. Ważne jest również unikanie żywności wysokoprzetworzonej oraz o wysokiej zawartości cukru. Warto, aby podstawę diety stanowiły potrawy gotowane i pieczone. Dieta powinna być bogata w warzywa i owoce. Należy również zwrócić uwagę na odpowiednią podaż witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, czyli witaminy A, D, E i K.
Bibliografia:
1.Milkiewicz P. Cholestaza ciążowa – wybrane aspekty. Gastroenterologia Kliniczna 2010, 2(1): 10-13
2. Rekomendacje Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postępowania w wewnątrzwątrobowej cholestazie ciężarnych. Ginekologia Polska 2012, 83: 713-717
mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
NowaFarmacja.pl
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.