Ból wątroby - objawy, przyczyny i sposoby na uśmierzenie bólu

Wątroba to gruczoł leżący po prawej stronie tułowia, pod żebrami i składa się z tak zwanych dwóch płatów. Zbudowana jest z hepatocytów – tak nazywamy komórki wątroby, które odpowiedzialne są za wiele zadań w organizmie. Jak wspomnieliśmy, wątroba odpowiada za neutralizację toksyn i usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. W wątrobie produkowana jest żółć niezbędna do trawienia tłuszczy, termoregulacji ciała, produkcji czynników krzepnięcia krwi, regulowania stężenia glukozy we krwi… to nadal nie wszystkie kierunki jej działania.

Jednak głównym tematem tego artykułu jest ból wątroby. Jak leczyć dolegliwości bólowe wątroby i czy boląca wątroba to stan, którego należy się obawiać?

Czy wątroba boli?

Choć wątroba to narząd znany ze swoich wyjątkowych możliwości regeneracyjnych, to jednak nie możemy nadużywać jej cierpliwości. Jeśli zbyt długo będziemy oddziaływać na nią czynnikami dla niej szkodliwymi, to z pewnością może w końcu dojść do jej niewydolności. Warto zatem wiedzieć, jakie są objawy niewydolności wątroby – ale czy spośród nich znajdziemy w ogóle ból wątroby? Otóż nie. Wątroba to organ, który nie jest unerwiony nerwami czuciowymi. To oznacza, że wątroba sama w sobie nie może boleć. Jednak może dawać objawy w postaci bólu poprzez fakt, że w sytuacjach dla niej niekorzystnych powiększa się i może naciskać na okalające ją tkanki, w tym otaczającą wątrobę torebkę wątrobową (otrzewną). A te tkanki już niestety są unerwione i mogą boleć. To właśnie ten objaw nazywamy czasem potocznie, że wątroba boli. Ale warto zapamiętać, że sam narząd w swoim obrębie boleć nie może.

Objawy bólu wątroby - jak boli wątroba?

Gdy z wątrobą dzieje się coś nie tak, to może ona manifestować to w różny sposób. Na przykład przez przebarwienia skórne (najczęściej zażółcenie tkanek skórnych i oczu) i nadwrażliwość czy swędzenie skóry. Jeśli nie wiadomo skąd zmieniła się nam barwa moczu (na ciemniejszą), to też może być znak problemów z wątrobą. Podobnie, gdy pojawiają się obrzęki, przede wszystkim kończyn i twarzy, a także pogarsza się nam samopoczucie i dochodzi do tego przewlekły brak energii – to wszystko może świadczyć o zaburzeniach funkcjonowania wątroby. Jeżeli jednak na pytanie czy wątroba jest unerwiona odpowiedzieliśmy już „nie” to jak rozpoznać ból z jej powodu?

Otóż ból wątroby zwykle ma charakter uciskowy, towarzyszy mu czasem uczucie nabrzmienia tkanek „wewnątrz” brzucha. Chory na wątrobę może odczuwać też różnego rodzaju skurcze w brzuchu, czasem ból „kłujący”. Ból wątroby może być stały, ale też może zależeć od czynników takich, jak spożycie alkoholu, leków, pożywienia – o tym, dlaczego boli wątroba piszemy dwa akapity dalej.

Gdzie dokładnie boli wątroba?

Pacjenci często zastanawiają się, po której stronie boli wątroba. Czy wątroba boli po prawej stronie? Tak! Wspomniany wyżej rodzaj bólu, jeśli występuje w okolicy prawego podżebrza, niemal zawsze wskazuje na wątrobę jako podmiot odpowiedzialny za ognisko bólowe. Wątroba położona jest bowiem po prawej stronie, niejako schowana pod dolną częścią żebra. Dlatego jeśli naciska ona na okoliczne tkanki, to wywołuje w tej okolicy dolegliwości bólowe. Jednakże warto pamiętać, że bóle brzucha mają predyspozycje do promieniowania, to znaczy ognisko bólowe może być położone w innym miejscu, niż w tym, gdzie faktycznie odczuwamy ból. Dlatego ważne jest szybkie zgłaszanie problemów bólowych lekarzowi i podejmowanie odpowiednich, zalecanych przez niego działań. A oto kilka zagadnień, które w gabinecie lekarskim są najczęściej podejmowane w odniesieniu do bólu wątroby:

a) czy chora wątroba boli?

Jak wcześniej podkreślaliśmy, wątroba nie boli, ale może się powiększać wskutek złego stanu komórek wątroby, i tym samym wywierać nacisk na okoliczne tkanki, wywołując przez to dolegliwości bólowe. Większość zaburzeń pracy wątroby łączy się z jej powiększeniem, nabrzmieniem, dlatego w większości sytuacji faktycznie może ona powodować ból okolicznych tkanek.

b) ból wątroby po alkoholu

Jeśli odczuwamy ból wątroby po alkoholu, to może to być znak, że komórki wątroby są zbyt słabe, by optymalnie radzić sobie z toksyną, jaką jest alkohol. Jeśli spożywamy alkohol codziennie lub prawie codziennie, nawet w niewielkich porcjach, a sytuacja ta trwa już długi czas (np. kilka lat), to niewykluczone, że wątroba zmaga się już z postępującym alkoholowym stłuszczeniem wątroby prowadzącym do jej marskości. Pamiętajmy, że jeśli bezpośrednio po spożyciu alkoholu czujemy jakieś dolegliwości, to istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że ta substancja powinna być ograniczona lub wyeliminowana i że to ona odpowiada za nasze złe samopoczucie.

c) ból wątroby po jedzeniu

Czasami odczuwamy kłucie wątroby po jedzeniu – a przynajmniej tak opisujemy dolegliwości lekarzowi. Taki rodzaj bólu może, ale nie musi wynikać z chorej wątroby. Jeśli bowiem zjedliśmy bardzo tłusty, ciężkostrawny posiłek a tym bardziej, gdy nasz organizm nie jest w ogóle przyzwyczajony do trawienia takich dań, to możliwe że przejściowo wątroba musi pracować nadmiernie i jest obciążona. Czasami taki kłujący ból po jedzeniu może być powiązany nie z wątrobą, a z wrzodami żołądka lub dwunastnicy. Przejedzenie to także częsty powód, przez który wydaje nam się, ze wątroba boli. Trudno o diagnozę tego rodzaju bólu bez sprawdzenia stanu zdrowia przez lekarza, dlatego w takim przypadku, jeśli takie dolegliwości dłużej się utrzymują i nawet nie zależą od rodzaju posiłku – warto udać się do specjalisty.

d) ból wątroby po lekach

Wątroba musi zmagać się z neutralizacją wszelkich toksyn i substancji obcych wprowadzanych do organizmu. Nawet, jeśli tą substancją są leki – mające poprawić nasz stan zdrowia – to dla wątroby i tak są one niejako toksynami i to w niej następuje ich metabolizowanie. Wiele leków, choć jest nam niezbędnych dla polepszenia samopoczucia, może szczególnie negatywnie działać na komórki wątroby. Należą do nich głównie: niesteroidowe leki przeciwzapalne, antybiotyki, statyny. Szkodliwe mogą być też suplementy z witaminą przyjmowane w nadmiarze – bowiem ta witamina kumuluje się w komórkach wątroby. Nawet stosowanie ziół takich, jak podbiał, żywokost, senes ma potwierdzone działanie hepatotoksyczne i może powodować ból wątroby po ich nadmiernym i/lub zbyt częstym spożyciu.

e) czy wątroba może boleć z nerwów?

Nie zawsze ból wątroby wynika z organicznych powodów (czyli tych powyższych, związanych z faktycznymi zaburzeniami pracy wątroby). Osoby podatne na stres, nerwowe i prowadzące wyczerpujący tryb życia, będące ciągle w trybie „uciekaj albo walcz” – mogą odczuwać dolegliwości bólowe różnego rodzaju, także te podobne do bólu od wątroby. Jest to kwestia bardzo indywidualna, jednak nie należy zapominać o połączeniu stresu i naszego zdrowia, i brać pod uwagę, że jego nadmiar może się manifestować w ogólnoustrojowych dolegliwościach bólowych.

Przyczyny bólu wątroby

Poza wyżej wspomnianymi czynnikami, które mogą powodować ból wątroby, należy wyróżnić różnego rodzaju choroby bezpośrednio dotyczące wątroby. Jeśli czujesz ból wątroby – co robić? Udać się do specjalisty i wyeliminować poniższe możliwe przyczyny:

• niealkoholowe i poalkoholowe stłuszczenie wątroby,
• zapalenia wątroby (alkoholowe, polekowe, autoimmunologiczne) lub zapalenie dróg żółciowych,
• nowotwory wątroby,
• marskość wątroby,
• wirusowe zapalenia wątroby typu A, B,C, D, E, inne zakażenia wirusowe i bakteryjne,
• sarkoidoza,
• zakrzepica żył,
• niewydolność układu krążenia,
• złogi w pęcherzyku żółciowym, kamica żółciowa, kolka żółciowa,
• zatrucia innymi substancjami, niż wymienione już leki i alkohol.

Domowe sposoby na ból wątroby

Niestety w przypadku bólu wątroby, tym bardziej takiego, który trudno nam powiązać z konkretnymi naszymi działaniami – warto udać się do specjalisty, a nie polegać na domowych sposobach na ból. Wątroba to narząd naprawdę wyjątkowy i powinniśmy go podobnie traktować. Może się bowiem okazać, że starając się wyleczyć dolegliwości wątroby domowym sposobem, narazimy wątrobę na pogorszenie jej stanu.

Co na ból wątroby?

Gdy udamy się z podejrzeniem choroby wątroby do lekarza, po wykonaniu odpowiedniego kompletu badań, zwykle otrzymamy wśród zaleceń farmakoterapię. Oczywiście w zależności od przyczyny bólu wątroby, przepisane środki farmaceutyczne mogą być nieco inne. Niemniej jednak wśród leków na wątrobę najczęstszymi są:

• leki oparte na ziołach, wspomagające trawienie i regenerację, np. sylimaryna w różnego rodzaju preparatach, cholina, L-ornityna, preparaty z karczochem, ostrokrzewem, ostropestem,
• leki zawierające fosfolipidy regenerujące miąższ wątroby,
• kwas tiazolidynokarboksylowy – na receptę, o działaniu regenerującym, szczególnie w przypadku chorób wątroby związanych z nadmiarem w niej tłuszczu,
• spironolakton i inne leki przeciwobrzękowe oraz moczopędne, które zmniejszają ciśnienie w wątrobie.

Kiedy i do jakiego lekarza zgłosić się z bólem wątroby?

Podkreśliliśmy już niejednokrotnie, że w przypadku bólu wątroby nie ma sensu działać samodzielnie i leczyć się domowymi sposobami, tylko czym prędzej udać się do specjalisty. Ale gdy dopada silny ból wątroby – co robić, do jakiego konkretnie lekarza się zapisać? Oczywiście lekarzem pierwszego kontaktu powinien być tak zwany lekarz rodzinny i to do niego warto udać się w pierwszej kolejności. Jednak nie jest on specjalistą tylko od wątroby i w przypadku konieczności dalszej diagnostyki na pewno pokieruje nas do lekarza zajmującego się tylko tym narządem: hepatologa. Jest to specjalista, który zajmuje się chorobami wątroby, pęcherzyka żółciowymi i dróg żółciowych. Jeśli więc nie chcesz czekać, udaj się bezpośrednio do niego.

Źródła:

Elsevier Urban & Partner. Patofizjologia. Choroby wątroby i dróg żółciowych. Wydawnictwo Wrocław 2010, wyd.1.
Hepatologia. Rocznik Polskiego Towarzystwa Hepatologicznego pod redakcją prof. dr. hab. n. med. Andrzeja Habiora 2016, Vol. 16.
https://www.medicinenet.com/liver_disease/article.htm [dostęp dn. 31.01.2020 r.]
EASL Clinical Practice Guideline: Occupational liver diseasesq European Association for the Study of the Liver. Journal of Hepatology 2019 vol. 71 j 1022–1037