Badanie spirometryczne (spirometria) - co to jest, co wykrywa, jakie są normy

Spis Treści

Spirometria - co to jest?

Spirometria, czyli badanie spirometryczne to podstawowe badanie pozwalające na ocenę czynności dolnych dróg oddechowych (płuc). Istnieje wiele przypadków, w których warto wykonać to badanie. Wśród najważniejszych wskazań należy wymienić np. występowanie objawów takich, jak długo utrzymujący się kaszel i świszczący oddech. Spirometrię wykonuje się również w przypadku pojawienia się duszności o nieznanej etiologii. Wskazaniem do badań spirometrycznych jest też przewlekła męczliwość. Wspomniane badanie przeprowadza się również w celu kwalifikacji pacjentów do różnych zabiegów chirurgicznych, szczególnie tych, które mają obejmować klatkę piersiową i płuca. Warto, aby systematycznie spirometrię wykonywały osoby, które charakteryzują się wysoką ekspozycją na dym tytoniowy, jak również na inne substancje toksyczne (będącą np. wynikiem specyfiki pracy zawodowej).

Spirometria – co wykrywa?

Spirometria jest dobrym narzędziem diagnostycznym dla kontrolowania przebiegu chorób układu oddechowego, w tym przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POCHP), a także astmy. W trakcie spirometrii lekarze analizują wiele różnych parametrów. Wyróżnia się spirometrię klasyczną przeprowadzaną w warunkach statycznych i spirometrię dynamiczną określaną mianem spirometrii dynamicznej.

Spirometria klasyczna

Poniżej zostały scharakteryzowane najważniejsze parametry spirometryczne badane w trakcie spirometrii klasycznej:

• VC – pojemność życiowa (ang. vital capacity); parametr ten stanowi objętość płuc mierzoną pomiędzy maksymalnym wdechem, a maksymalnym wydechem; pojemność życiowa to suma objętości oddechowej (TV), objętości zapasowej wdechowej (IRV) i zapasowej objętości wydechowej (ERV)
• IC - pojemność wdechowa (ang. inspiratory capacity); jest to maksymalna objętość powietrza, którą możemy wciągnąć do płuc podczas maksymalnego wdechu, tuż po zakończeniu spokojnego wydechu; parametr ten jest obliczany jako suma objętości oddechowej (TV) i objętości zapasowej wdechowej (IRV)
• TV - objętość oddechowa (ang. tidal volume); jest to objętość powietrza, która jest wdychana lub wydychana w trakcie pojedynczego, swobodnego oddechu; dla osoby dorosłej wynosi ona zwykle ok. 400-600 ml
• ERV - zapasowa objętość wydechowa (ang. expiratory reserve volume) - ilość powietrza, jaką jesteśmy w stanie wydmuchać w momencie zakończenia spokojnego wydechu
• IRV – objętość zapasowa wdechowa (ang. inspiratory reserve volume); objętość powietrza docierającego do płuc w czasie maksymalnego wdechu w momencie zakończenia spokojnego wdechu

Spirometria dynamiczna

W ramach spirometrii dynamicznej dokonuje się oceny następujących parametrów:

• FVC - natężona pojemność życiowa (ang. forced vital capacity); jest to maksymalna objętość powietrza wydychanego w trakcie natężonego wydechu, czyli po maksymalnym, spokojnym wdechu.
• FEV1 - natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (ang. forced expiratory volume in one second); ilość powietrza usuniętego z płuc podczas pierwszej sekundy maksymalnego wydechu.
• PEF - szczytowy przepływ wydechowy (ang. peak expiratory flow); parametr ten stanowi maksymalną prędkość przepływu powietrza, jaką można osiągnąć podczas maksymalnego wydechu.
• MEF75, MEF50, MEF25 - maksymalny przepływ wydechowy przy 75%, 50% i 25% natężonej pojemności życiowej (FVC); wskaźnik ten pozwala na ocenę przepływu powietrza w drobnych oskrzelach

Wyniki spirometrii - normy

Wyniki uzyskane podczas badania spirometrycznego przedstawiane są zarówno w formie wykresu, jak i w postaci liczbowej.

Jak wygląda prawidłowy wykres spirometrii

Wynik spirometrii przedstawiany jest w formie graficznej, w postaci wykresu. Wiele osób zastanawia się, jak powinien wyglądać prawidłowy wykres spirometrii. Trzeba mieć jednak na uwadze fakt, że badanie spirometryczne to badanie specjalistyczne, którego wyniki interpretuje lekarz. Co więcej, posiłkuje się on dodatkowo ogólnym obrazem klinicznym pacjenta. Wobec tego nie jest możliwa weryfikacja wykresu spirometrii na własną rękę.

Spirometria - interpretacja

Jak wspomniano powyżej, interpretacja spirometrii należy do lekarza. Nie ma możliwości, aby samodzielnie prawidłowo odczytać wyniki. Warto też zauważyć, że wartości referencyjne dla wyników uzyskanych w badaniach spirometrycznych mogą różnić się pomiędzy laboratoriami, co jest wynikiem stosowania różnych rodzajów urządzeń.

Spirometria u dzieci

Wielu rodziców zastanawia się, czy badania spirometryczne można przeprowadzić również u dzieci. Odpowiedź jest twierdząca. Nie ma odgórnie narzuconego wieku, od którego można wykonywać wspomniane badanie. Należy mieć jednak świadomość, że aby zostało ono przeprowadzone w sposób właściwy, dziecko musi rozumieć i wykonywać polecenia lekarza. Takie kryteria spełniają już dzieci w wieku ok. 5-6 lat, chociaż zdarza się, że współpracują też dzieci młodsze, np. w wieku 4 lat. Warto też podkreślić, że badanie jest w pełni bezpieczne dla najmłodszych, choć istnieją pewne przeciwwskazania do jego przeprowadzenia. Jednakże dotyczy to wszystkich grup wiekowych.

 Sprawdź również: Astma - przyczyny, objawy i leczenie

Literatura

1. White P. i wsp.: Primary care spirometry: test quality and the feasibility and usefulness of specialist reporting. British Journal of General Practice, 2007, 57, 542, 701-705.
2. Haynes JM. i wsp.: Basic spirometry testing and interpretation for the primary care provider. Canadian Journal of Respiratory Therapy, 2018, 54, 4.
3. Brazzale D. i wsp.: Reference values for spirometry and their use in test interpretation: A Position Statement from the Australian and New Zealand Society of Respiratory Science. Respirology, 2016, 21, 7, 1201-1209.
4. Langan RC. i wsp.: Office spirometry: indications and interpretation. American Family Physician, 2020, 101, 6, 362-368.
5. Kakavas S. i wsp.: Pulmonary function testing in COPD: looking beyond the curtain of FEV1. npj Primary Care Respiratory Medicine, 2021, 31, 23.
6. Stanojevic S. i wsp.: Reference ranges for spirometry across all ages: a new approach. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 2008, 177, 3, 253-260.
7. Belo J. i wsp.: Reference values for spirometry in elderly individuals: a cross-sectional study of different reference equations. Multidisciplinary Respiratory Medicine, 2018, 13, 4.