Arnika: tajemnica popularności tej rośliny w medycynie naturalnej

Spis Treści

Arnika - co to za roślina?

Pierwsze wzmianki o arnice w kontekście medycznym pochodzą z XII wieku – a więc minęło już kilkaset lat, odkąd poznaliśmy jej korzystne właściwości związane ze zdrowiem. Dawniej korzystano z arniki w przypadku ran, wrzodów na skórze, a także przy krwotokach i stłuczeniach z wylewami podskórnymi. Arnika górska (arnika montana) obecnie jest wykorzystywana w postaci wyciągów i zaleca się ją do stosowania zewnętrznego – na skórę. A jak wygląda arnika? Arnika górska wyglądem przypomina stokrotkę – ma mocno żółte kwiaty, choć są one większe, niż te u stokrotki. Sama roślina ma wysokość 25-60 cm i kwitnie w okresie od czerwca do sierpnia. Trzeba jednak podkreślić, że niestety arnika górska to gatunek narażony na wyginięcie – jest wpisana na tak zwaną Czerwoną Listę Roślin i Grzybów.

Arnika – właściwości

Surowcem, z którego pozyskuje się wyciągi bogate w związki bioaktywne, jest kwiat arniki. Zawiera on szereg substancji o działaniu prozdrowotnym, z których najważniejsze to:

• laktony seskwiterpenowe (w tym estry pochodne helenaliny i 11α13β-dihydrohelenaliny, 2β-etoksy-6-O-izobutyrylo-1,2,3-dihydrohelenalina, 6 –izobytyrylotetrahydrohelenalina),
• flawonoidy (np. glikozydy, apigenina, kemferol, jaceozydyna),
• kwasy fenolowe (np. kwasy dikawoilochinowe, kwas galusowy, kwas kawowy, kwas ferulowy),
• olejki eteryczne (np. kumen, dekanal, eugenol, tymon),
• i inne (np. kumaryny, karotenoidy, fitosterole,alkaloidy piolizydynowe).

Arnika to jedna z niewielu roślin na świecie, które mogą „pochwalić się” obecnością tak wielu różnorodnych związków bioaktywnych. Dodatkowo warto wspomnieć, że substancje obecne w arnice w dużej mierze wzajemnie na siebie wpływają, co skutkuje tak zwanym efektem synergistycznym – wzmacnianiem działania bioaktywnego poszczególnych związków.

Arnika – działanie

Wskazaniem do stosowania preparatów z arniką są obrzęki, wybroczyny, krwiaki podskórne powstałe wskutek urazu, stłuczenia – dlatego też mówi się, że arnika na siniaki jest jednym z najlepszych remediów ziołowych. Inne dolegliwości, w których można korzystać z arniki na skórę to:

• powierzchowne zapalenie żył,
• czyraki,
• stany zapalne po ukąszeniach owadów,
• bóle mięśniowe i reumatyczne,
• leiszmanioza skórna,
• stany zapalne jamy ustnej i dziąseł.

Podsumowując, arnika może być stosowana zewnętrznie w przypadku stłuczeń, zwichnięć, złamań, krwawień, żylaków, bólów mięśni. Arnice przypisuje się działanie:

• przeciwzapalne,
• wzmacniające naczynia krwionośne,
• antyoksydacyjne,
• przeciwbólowe,
• przeciwreumatyczne.

Arnika do picia

Poza wyjątkiem w homeopatii – o czym za chwilę dowiesz się więcej – arniki według medycyny nie stosuje się doustnie, a tylko na skórę w postaci kremów/maści czy wyciągów płynnych/nalewek. Arnika wewnętrznie może powodować podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego i zwłaszcza żołądka. Wyjątkowo w Australii dozwolone jest wykorzystywanie arniki doustnie (w bardzo małej ilości).

Nie należy też stosować preparatów z arniką u dzieci poniżej 12 roku życia oraz u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Dodatkowo, nie powinno się korzystać z produktów z arniką przy ostrych, nagłych  oraz utrzymujących się dłużej niż tydzień dolegliwościach – w takich sytuacjach należy najpierw skonsultować się z lekarzem i być może zastosować farmakoterapię syntetyczną zamiast produktów na bazie ziół.

Arnika - zastosowanie w homeopatii

W homeopatii stosuje się bardzo mocno rozcieńczone preparaty arniki (arnika homeopatyczna ma formę nalewki, wyciągu płynnego, ale w połączeniu z dużą ilością rozcieńczającej wody lub alkoholu, etanolu). Jednak trzeba podkreślić, że w tego typu produktach stężenie wyciągu z arniki, a tym samym związków bioaktywnych dla niej charakterystycznych, jest bardzo małe. Najczęściej zbyt małe, by stosowanie takich produktów wiązało się z polepszeniem stanu zdrowia.

1. Krauze-Baranowska M. i wsp.: Arnika górska i jej znaczenie lecznicze w świetle badań naukowych [Arnica montana and its medicinal value in the light of scientific research]. Farmacja Polska 2022, 78. 491-502.
2. Nawrot J. i wsp.: Arnika górska jako roślina lecznicza. Post Fitoter 2021, 22(1): 32-35.