Spis Treści
Co to jest zespół PANDAS?
Zespół PANDAS (pediatric autoimmune neuropsychiatric disorder associated with streptococcal infections) dotyka dzieci i jest rzadko występującym schorzeniem neuropsychiatrycznym. Wynika ono z nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na zakażenie Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowcem grupy A. Chorobę tę po raz pierwszy opisano w 1998 roku i nie została ona jeszcze dokładnie poznana.
Naukowcy zaobserwowali w klinicznych studiach przypadków u małoletnich pacjentów, którzy przeszli infekcję paciorkowcową, tiki podobne do mających miejsce w zespole Tourette`a i zaburzenia obsesyjno – kompulsyjne (OCD). Zespół PANDAS u dzieci zgodnie z wnioskami badaczy wykazuje objawy o podłożu autoimmunologicznym. Układ odpornościowy, podobnie jak przy gorączce reumatycznej, atakuje własne komórki nerwowe.
Dzieje się tak na skutek zetknięcia układu autoimmunologicznego z β – hemolizującym paciorkowcem z grupy A. Jego antygeny bardzo przypominają te ludzkie. Układ odpornościowy walczy z drobnoustrojami chorobotwórczymi, wytwarzają się także w tej sytuacji autoprzeciwciała kierujące się przeciw strukturom mózgowia.
Zakażenie paciorkowcami beta – hemolizującymi grupy A to przyczyna, przez którą występuje zespół PANDAS – choroba ta spowodowana jest przez patogeny wywołujące bardzo silne objawy chorobowe. Oprócz tego patogeny wykorzystują mimikrę antygenową. Antygeny paciorkowca często przypominają te występujące naturalnie w ludzkim organizmie, dlatego atakowane są również prawidłowe struktury, nie tylko patogenne. Hipoteza dotycząca przyczyny występowania zespołu PANDAS wskazuje, iż występują reakcje pomiędzy przeciwciałami a jedną ze struktur mózgowia.
PANDAS – objawy i badania
Zespół PANDAS może wykazywać objawy o różnym stopniu nasilenia, ale nerwica natręctw, nazywana zaburzeniami obsesyjno – kompulsyjnymi, jest podstawowym symptomem choroby. Można rozpoznać tę chorobę po występowaniu natrętnych myśli albo potrzeby wykonywania rytuałów lub określonych czynności. Osoby z zaburzeniami obsesyjno – kompulsyjnymi mają potrzebę ustawiania przedmiotów w określony sposób albo bardzo częstego mycia się. Zachowania te nie są kontrolowane i mogą wywoływać stres oraz złość.
Charakterystycznym objawem zespołu PANDAS są także tiki, czyli krótkie i mimowolnie powtarzane ruchy określonej części ciała bądź dźwięki (grymasy, mruganie, chrząkanie, niekontrolowany śmiech). Towarzyszyć opisywanej przypadłości mogą również nagłe zmiany nastroju, trudności z zasypianiem i nocne koszmary, nadpobudliwość, częste oddawanie moczu i zaburzenia odżywiania.
Zespół PANDAS trudno jest rozpoznać, a diagnoza ma miejsce głównie na podstawie występowania charakterystycznych objawów neuropsychiatrycznych. Chorobę PANDAS rozpoznaje się na podstawie:
- Przebycia infekcji paciorkowcowej w przeszłości i nasilenia objawów skorelowanego w czasie z infekcją,
- Nagłego początku choroby,
- Gwałtownego zanikania i pojawiania się objawów,
- Nieprawidłowości neurologicznych, w tym ruchów niespodziewanych,
- Wieku pacjenta między 3. a 12. rokiem życia, przed okresem dojrzewania.
Jakie są różnice między PANDAS a PANS?
PANS to zespół ostrych dziecięcych zaburzeń neuropsychiatrycznych. W odróżnieniu od PANDAS nie musi być on wywołany wcześniejszą infekcją paciorkowcową. PANS/ PANDAS posiadają liczne cechy wspólne, zwłaszcza objawy neuropsychiatryczne, ale zespół PANS jest diagnozowany klinicznie i uważa się, że objawy występują w odpowiedzi na jedną bądź kilka infekcji wirusowych lub bakteryjnych.
Zespół PANDAS – rokowania
Choroba PANDAS została wyodrębniona niedawno i nie wiadomo, jakie mogą być jej długofalowe konsekwencje. Przebieg u pacjentów bywa bardzo odmienny i antybiotykoterapia nieraz skutkuje całkowitym ustąpieniem objawów, podczas gdy u innych pacjentów każda infekcja paciorkowcowa wiąże się z nawrotem dolegliwości.
Metody leczenia zespołu PANDAS: co warto wiedzieć?
Kiedy zdiagnozowany zostaje zespół PANDAS, leczenie obejmuje antybiotykoterapię, najczęściej przy zastosowaniu penicyliny, azytromycyny i cefalosporyny. Użycie antybiotyków skutkuje osłabieniem objawów, ale często nie ustępują one całkowicie i konieczna jest psychoterapia, zwłaszcza terapia poznawczo – behawioralna. Przy dużym nasileniu obsesji i kompulsji można zastosować farmakoterapię.
Bibliografia:
1. Zespół PANDAS i PANS u dzieci – kontrowersje i dane naukowe. MP Pediatria. Opublikowano na: https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/213920,zespol-pandas-i-pans-u-dzieci-kontrowersje-i-dane-naukowe. Dostęp: 9 stycznia 2025.
2. Cybertowicz M, Półgrabia M. Zespół PANDAS. Opis przypadku. Psychiatr Psychol Klin. 2011;11(4):255-258.
dr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.