Spis Treści
Co to jest ząb mądrości?
Zęby mądrości są potocznym określeniem na trzecie zęby trzonowe tzw. ósemki. Ich pojawienie się nie ma oczywiście żadnego związku z inteligencją człowieka. Nazwa zębów mądrości pochodzi od okresu życia, w którym się pojawiają. Najczęściej wyrastają one bowiem pomiędzy 17. a 25. rokiem życia, a więc w momencie kiedy człowiek jest już dorosły, a co za tym idzie mądrzejszy.
Zęby mądrości uznawane są za narządy szczątkowe, będące ewolucyjnym spadkiem po naszych przodkach. Ze względu na to, że spożywali oni twarde pokarmy, jak surowe mięso, potrzebowali dużych szczęk, które umożliwiałyby im przeżuwanie pożywienia. Szczęki naszych przodków były też większe, dlatego zęby mądrości bez problemu się w nich mieściły. W momencie, gdy człowiek zaczął spożywać łatwiejsze do przeżuwania pokarmy, doszło do ewolucji w budowie kości szczękowych. Ze względu na fakt, że zęby mądrości nie były już potrzebne i utraciły swoją funkcję, zaczęły stopniowo zanikać. Ich pojawienie się nierzadko wywołuje różnego rodzaju problemy, ponieważ w jamie ustnej współczesnego człowieka często nie ma nie miejsca.
Jak wygląda i gdzie jest ząb mądrości?
Pełne uzębienie dorosłego człowieka to 32 zęby, 16 zębów w szczęce oraz 16 zębów w żuchwie. Zębami mądrości nazywane są ósemki, czyli trzecie zęby trzonowe. Tak jak pozostałe zęby trzonowe, rolą ósemek jest rozdrabnianie i przeżuwanie pokarmów. U człowieka występują 4 zęby mądrości. Są to ostatnie zęby po obu stronach szczęki oraz żuchwy. Ósemki są dużymi zębami, które silnie tkwią w łuku zębowym. Są to zęby, które często wyróżniają się nietypowym kształtem i liczbą korzeni.
Rosnąca ósemka – objawy
Wyrzynające się ósemki zwykle powodują dość silne dolegliwości bólowe. Jest to spowodowane tym, że zęby te pojawiają się w momencie, gdy wzrost szczęk jest już zakończony. Ze względu na brak miejsca w łuku zębowym, wyrastanie nowego zęba powoduje ból. Wzrost zębów mądrości jest etapowy, dlatego też dolegliwości związane z wyrzynaniem się zęba przeplatają się z okresami ich wyciszenia. Z uwagi na lokalizację ósemek ból odczuwany jest w tylnej części szczęki i często opisywany jest jako promieniujący. Dodatkowo mogą wystąpić takie dolegliwości, jak ból dziąseł, głowy oraz ucha.
Zepsuty ząb mądrości
Jednym z najczęstszych powodów, które sprawiają, że zęby mądrości muszą zostać usunięte jest próchnica. Pojawia się ona na ósemkach dość często. Jest to spowodowane tym, że ze względu na położenie tych zębów, ich dokładne szczotkowanie oraz czyszczenie nicią dentystyczną jest bardzo utrudnione. Zalegający pokarm sprzyja pojawieniu się próchnicy. Jest to szczególnie częste w przypadku częściowo wyrżniętych zębów mądrości. Samo wystąpienie próchnicy nie jest jeszcze wystarczającym powodem do ekstrakcji zęba. W pierwszej kolejności warto rozważyć leczenie kanałowe (endodontyczne). Pozwala ono na zachowanie zęba. Oczywiście, nie zawsze będzie to możliwe. Przed podjęciem leczenia, lekarz stomatolog ocenia szanse na powodzenie leczenia.
Kiedy rosną i wyrzynają się ósemki?
Ósemki rosną i wyrzynają się najczęściej pomiędzy 17. a 25. rokiem życia. Zdarza się jednak, że pojawiają się znacznie później. Możliwe jest również, że nie wszystkie ósemki wyrosną. Mogą też nie wyrosnąć w ogóle. U części osób pomimo występowania zawiązków ósemek, zęby nie wyrastają.
Czy ósemki trzeba usuwać?
Często można spotkać się z opinią, że ósemki powinny być usunięte. Zupełnie inne jest jednak zdanie lekarzy stomatologów. Jeżeli nie istnieją żadne wskazania medyczne, a zęby te są zdrowe, nie zaleca się ich usuwania. Zabieg taki wiązałby się wówczas z narażeniem na niepotrzebny ból i ryzyko wystąpienia komplikacji i powikłań.
Ósemki są jednak zębami, które usuwa się częściej niż inne zęby. W dużej mierze jest to spowodowane tym, że ze względu na ich położenie, dbanie o odpowiednią higienę jest bardzo utrudnione. To sprawia, że są one w większym stopniu niż pozostałe zęby narażone na występowanie próchnicy. Obecnie jednak dąży się do zachowania zębów mądrości, jeśli tylko jest to możliwe. Aby uniknąć ekstrakcji ósemek z powodu próchnicy, warto z dużą starannością dbać o higienę jamy ustnej. Podczas codziennej higieny pamiętaj o prawidłowym szczotkowaniu zębów oraz używaniu nici dentystycznej. Nie zapominaj również o regularnych zabiegach higienicznych w gabinecie stomatologicznym. Bardzo ważna jest też regularna obserwacja ósemek. Jest ona szczególnie ważna w procesie ich wyrzynania się.
Drugim powodem konieczności ekstrakcji ósemek są nieprawidłowości związane z ich wyrzynaniem się. Może to być niewłaściwy kierunek wyrzynania się zęba, odchylenie od linii zębów, zęby stłoczone lub zatrzymane zęby mądrości. W takich sytuacjach wskazane jest usunięcie ósemek, aby zapobiec wystąpieniu poważnych chorób tkanki kostnej, dziąseł oraz sąsiadujących zębów. Ósemki stosunkowo często wyrzynają się w niewłaściwym kierunku. To z kolei może prowadzić do stłoczenia zębów i wady zgryzu. W konsekwencji może dochodzić do pęknięcia oraz przesunięcia się sąsiadujących zębów. W takich sytuacjach mogą istnieć wskazania do usunięcia ósemek. U części pacjentów lepszym rozwiązaniem może okazać się leczenie ortodontyczne.
Inne problemy, które mogą wystąpić wskutek niewyrżniętych ósemek, bądź też ich nieprawidłowego umiejscowienia to przede wszystkim ból, obrzęk, szczękościsk, występowanie ostrych i przewlekłych stanów zapalnych oraz trudności z przyjmowaniem pokarmów.
Czy ząb mądrości sam wypada?
Możliwa jest sytuacja, gdy zęby mądrości wypadają same. Może się tak zdarzyć wtedy, gdy ósemka nie ma swojego przeciwstawnego elementu. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy wyrzynają się dolne ósemki, ale brak jest ósemek górnych. Zjawisko te nazywane jest efektem Godona. Polega ono na tym, że ząb, który nie ma podparcia innego zęba, wysuwa się stopniowo z zębodołu aż do momentu samoistnego wypadnięcia.
Bibliografia:
- Adamowicz-Klepalska B. Rozwój zębów stałych – wyrzynanie i dojrzewanie, czyli mineralizacja. Portal mp.pl
mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
NowaFarmacja.pl
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.