Spis Treści
Toksoplazmoza — co to jest?
Jak wspomniano, toksoplazmowa to choroba wywoływana przez pasożyta, a dokładniej pierwotniaka Toxoplasma gondii. Ten mikroorganizm żyje zarówno w organizmie człowieka, jak i wielu zwierząt (w tym kotów, lisów, ptaków, gryzoni, bydła), i jest rozpowszechniony na całym świecie. Szacuje się, że nawet 1/3 osób na świecie ma dodatni odczyn serologiczny w kierunku tego mikroorganizmu, w Polsce odsetek osób o pozytywnym odczynie to nawet 60%. Jednak tu trzeba podkreślić, że większość osób w ogóle nie wie, że uległo zarażeniu, ponieważ choroba może przebiegać bezobjawowo.
Pierwotniak Toxoplasma gondii jest znany od początku XX wieku, zaś został dokładnie opisany dopiero pod koniec lat 60.
Jak można zarazić się toksoplazmozą?
Najczęściej do zarażenia tym pierwotniakiem przez człowieka dochodzi drogą pokarmową, poprzez spożycie surowego lub niedokładnie ugotowanego mięsa (głównie wieprzowego, wołowego, jagnięcego), ale także zanieczyszczonej wody, brudnych owoców i warzyw. Nie jest to jednak jedyny rodzaj zarażenia, ale o tym przeczytasz później w niniejszym artykule. Zarażenie drogą pokarmową polega głównie na spożyciu oocyst Toxoplasma gondii znajdujących się w kocich odchodach. Po wydaleniu oocyst wraz z kałem przez zwierzę pozostają one aktywne w glebie nawet do półtora roku, stąd też możliwość zarażenia się nimi jest bardzo wysoka przez długi czas. Po spożyciu oocyst dochodzi do kolejnych etapów rozwoju zarażenia:
- W jelicie z oocysty uwalniają się tak zwane sporozoity,
- Pierwotniak przekształca się ze sporozoitu w tachyzoit, który ma zdolność i z jelita przedostaje się do krwiobiegu,
- Z krwi tachyzoity dostają się do komórek w tkankach i narządach, gdzie tworzą ochronną warstwę okalającą (wakuolę) i namnażają się,
- Komórka otoczona wakuolą w końcu pęka, a namnożone tachyzoity dalej dostają się do tkanek, w tym do ośrodkowego układu nerwowego, mięśni, oczu (toksoplazmoza oczna), serca, węzłów chłonnych (toksoplazmowa węzłowa), a także łożyska w przypadku ciężarnych,
- Tachyzoity powodują, że aktywuje się układ immunologiczny człowieka i w pewnym momencie ich rozwój i namnażanie zostają przyhamowane,
- Wówczas tachyzoity przekształcają się w tak zwane bradyzoity, które są mniej aktywne, ale tworzą cysty wewnątrztkankowe i pozostają „uśpione” w tkankach do momentu, aż układ odpornościowy człowieka (np. pod wpływem innej infekcji) chwilowo będzie osłabiony.
Toxoplasma gondii – objawy
Powyżej wspomniano, że większość przypadków toksoplazmozy przebiega bezobjawowo. U 1 na 10 chorych z kolei występują objawy podobne do grypy:
- Łagodna do umiarkowanego stopnia gorączka,
- Bóle mięśniowo-stawowe,
- Powiększone węzły chłonne,
- Uogólnione zmęczenie,
- Bóle gardła,
- Zmiany skórne (zwykle drobne, o łagodnej postaci).
Trzeba jednak podkreślić, że nasilenie i rodzaj objawów zależne są od wielu czynników, w tym od wieku, stanu zdrowia czy wydajności układu odpornościowego. U osób z chorobami przewlekłymi czy w podeszłym wieku toksoplazmoza może prowadzić do wielu komplikacji ze strony różnych układów organizmu. Z kolei u zdrowych, dorosłych osób często jest tak, że objawy choroby wcale nie są widoczne, ewentualnie odczuwają oni nieco słabsze samopoczucie, co nierzadko zrzuca się na przepracowane, nadmiar aktywności fizycznej czy okresową infekcję. Łagodne objawy lub ich brak dotyczą nawet 90% zarażonych pierwotniakiem.
Toksoplazmoza – badanie
Aby potwierdzić lub zanegować zarażenie Toxoplasma gondii, należy wykonać pewne, konkretne badania w tym kierunku. Pozwoli to nie tylko na zdiagnozowanie choroby, ale też określenie czy zarażenie ma postać czynną oraz kiedy potencjalnie mogło dojść do zarażenia. Wykonuje się w tym kierunku badania serologiczne oraz molekularne:
- Wykrywanie i różnicowanie swoistych przeciwciał z klas IgG, IgM, IgA – sprawdza się wówczas odpowiedź immunologiczną organizmu wobec ewentualnej obecności pasożyta;
- Wykrywanie materiału genetycznego Toxoplasma gondii – jest to badanie bezpośrednie, zazwyczaj wykorzystuje się do niego płyn owodniowy, mózgowo-rdzeniowy lub z przedniej komory oka i sprawdza się, czy obecny jest w nich materiał genetyczny pasożyta.
Toksoplazmoza – IgG
W przypadku badań serologicznych można różnie interpretować wyniki. Dla potwierdzenia zarażenia wymaga się dodatnich wyników przeciwciał IgG i IgM. Jeśli IgG będą dodatnie, ale IgM będą ujemne, to zaleca się ponowne badanie za 2-3 tygodnie, gdyż prawdopodobnie infekcję przeszliśmy w przeszłości.
Toksoplazmoza – IgM
Jeśli mamy do czynienia z dodatnim wynikiem IgM przy ujemnym wyniku IgG, to prawdopodobnie jest to wynik fałszywie dodatni i wówczas także zaleca się badanie kontrolne za 2-3 tygodnie.
Toksoplazmoza w ciąży
Zarażenie Toxoplasma gondii podczas ciąży jest sytuacją bardzo niebezpieczną, dlatego w razie planowania ciąży zaleca się wykonywanie badań na obecność infekcji przed zajściem w ciążę. Jeśli nie jest to możliwe, to warto wykonać badanie jak najwcześniej po zajściu w ciążę. Zaleca się także kontrolowanie wyników badania kilkakrotnie w trakcie całego okresu ciąży, najlepiej na początku, następnie około 24 tygodnia oraz na około 2 tygodnie przed wyznaczonym terminem porodu. Takie badania znacznie zmniejszą ryzyko zachorowania na rodzaj infekcji, jaką jest toksoplazmoza wrodzona.
Toksoplazmoza wrodzona
Jest to rodzaj toksoplazmozy dotyczący noworodków. Dlaczego jest niebezpieczna? Szczególnie z tego powodu, że pasożyt przekazywany z organizmu matki na organizm dziecka ma duże powinowactwo do tkanki nerwowej. A więc szybko i intensywnie zająć może mózg czy gałkę oczną, a uszkodzenia, jakie może spowodować, mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne już do końca życia dziecka. Zatem toksoplazmoza u dzieci, a zwłaszcza toksoplazmoza u noworodka, to choroba o wysokim stopniu ciężkości objawów, podczas gdy u dorosłych może przebiegać nawet bez charakterystycznych i intensywnych oznak. Najbardziej krytyczny moment zarażenia toksoplazmową u noworodków to II trymestr ciąży, gdy następuje największy rozwój narządów wewnętrznych i tkanki nerwowej. Wśród objawów charakterystycznych dla toksoplazmozy wrodzonej wyróżnia się poniższe (choć warto podkreślić, że nie dotyczą one wszystkich noworodków, a „jedynie” 10-20% z nich):
- Poszerzenie układu komorowego,
- Wodobrzusze,
- Powiększona wątroba.
- Pogrubione łożysko,
- Zwapnienia wewnątrzczaszkowe,
- Hipotrofia wewnątrzmaciczna,
- Wodogłowie,
- Żółtaczka,
- Powiększenie wątroby, śledziony,
- Zez,
- Dodatnie wykładniki stanu zapalnego (CRP).
Głównie objawy i następstwa choroby nabytej w okresie płodowym pojawiają się w dalszym rozwoju dziecka. Jeśli nie zostanie ono poddane leczeniu we wczesnym etapie, to może dojść do uszkodzenia wzroku (nawet ślepoty), upośledzenia, zaburzeń mowy, problemów z zachowaniem, a także trudności w nauce czy drgawek – wszystko to wynik uszkodzenia układu nerwowego.
Toksoplazmoza – awidność
Wróćmy jeszcze do tematu badań na toksoplazmozę. Ważnym pojęciem jest tutaj awidność przeciwciał, czyli sposób mierzenia siły przeciwciał do antygenów pasożyta Toxoplasma gondii. Antygeny to swoiste substancje pochodzące od pierwotniaka, powodujące reakcję układu odpornościowego. Testy sprawdzające awidność przeciwciał pozwalają na określenie, czy infekcja Toxoplasma gondii została nabyta niedawno, czy już przeszła u danej osoby. W przypadku infekcji „świeżej” awidność przeciwciał jest dość niska, z kolei wraz z upływem czasu wzrasta – a więc jeśli jest wysoka, to oznacza to dawne przebycie infekcji. Z kolei warto dodać, że im dawniej przeszliśmy toksoplazmozę, tym niższe ryzyko w przypadku kobiet ciężarnych, że zostanie zarażone ich rozwijające się dziecko. Każdorazowo jednak wyniki badań na toksoplazmozę powinny być interpretowane przez specjalistę.
Toksoplazmoza – leczenie
Leczenie infekcji, jaką jest toksoplazmoza, dobiera się indywidualnie do przypadku. Po pierwsze, zazwyczaj wprowadza się leczenie objawowe, w tym stosuje się leki przeciwzapalne, przeciwbólowe. Wzmacnia się układ odpornościowy. Po drugie, korzysta się z ukierunkowanego leczenia przeciwpasożytniczego – tutaj najczęściej stosowane leki to pirymetamina i sulfadiazyna. Długość i intensywność terapii powinna być oczywiście kontrolowana przez lekarza specjalistę.
Kategoria: Leki wspomagające odporność organizmu
Bibliografia:
- Milewska-Bobula B. i wsp.: Proponowane postępowanie w zarażeniu toxoplasma gondii u ciężarnych i ich dzieci. PRZEGL EPIDEMIOL 2015; 69: 403 – 410.
- Niezgoda A. i wsp.: Congenital toxoplasmosis – diagnosis and treatment. Przewodnik Lekarza 2008: 44-50.
- Paul M.: Toksoplazmoza — groźna choroba pasożytnicza kobiet ciężarnych i pacjentów z osłabioną funkcją układu odpornościowego. Kosmos Problemy Nauk Biologicznych 2005; 54, 1: 77-88.
dr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.