Świerzb - przyczyny, wygląd oraz leczenie tej wstydliwej choroby

Spis Treści

Świerzb - co to jest?

Świerzb to infekcja skóry wywołana  przez świerzbowca ludzkiego (Sarcoptes scabiei var. hominis). Mikroskopijne roztocza świerzbu zagrzebują się w górnej warstwie skóry, gdzie żyją i składają jaja. Świerzb występuje na całym świecie i dotyka ludzi wszystkich ras i klas społecznych. Choroba może rozprzestrzeniać się szybko w zatłoczonych miejscach, gdzie częsty jest bliski kontakt między ludźmi. Instytucje takie jak domy opieki  i więzienia są często miejscami epidemii świerzbu. Placówki opieki nad dziećmi są również częstym miejscem inwazji tego roztocza.

Jak rozpoczyna się świerzb - początkowe stadium

Kiedy osoba jest zarażona świerzbem po raz pierwszy, pojawienie się reakcji  skórnej nie jest natychmiastowe i  może zająć od czterech do sześciu tygodni od momentu  zarażenia się roztoczem. Najczęstsze objawy początkowego stadium to intensywna wysypka powodująca swędzenie skóry i drapanie. Swędzenie i wysypka mogą dotyczyć większości ciała lub ograniczać się do typowych miejsc, takich jak nadgarstek, łokieć, pacha, błona między palcami, sutek, penis, talia, linia pasa i pośladki.

Świerzb objawy

Najczęstszymi oznakami i objawami świerzbu są intensywne swędzenie (świąd), zwłaszcza w nocy, oraz przypominająca pryszcz (grudkowa) swędząca wysypka. Wysypka może również obejmować małe pęcherze (pęcherzyki) i łuski. Drapanie wysypki może powodować owrzodzenia skóry; czasami te rany zostają zainfekowane przez bakterie. Inną cechą charakterystyczną świerzbu jest pojawienie się przypominających ślady nor w skórze. Te wypukłe linie są zwykle szaro-białe lub w kolorze skóry. Powstają, gdy samice roztoczy tunelują tuż pod powierzchnią skóry. Po utworzeniu nory każda samica składa w niej od 10 do 25 jaj.  Ponieważ roztocza są często nieliczne (tylko 10-15 roztoczy na osobę), te nory mogą być trudne do znalezienia. Najczęściej znajdują się w błonie między palcami, w fałdach skórnych na nadgarstku, łokciu lub kolanie.

Świerzb - na jakich częściach ciała występuje najczęściej?

Roztocza świerzbu mogą żyć w dowolnym miejscu na ciele, ale niektóre z ich ulubionych miejsc to:

• błony między palcami
• fałdy nadgarstka, łokcia lub kolana
• okolice talii i pępka
• pępek
• genitalia

Głowa, twarz, szyja, dłonie i podeszwy często są zajęte u niemowląt i bardzo małych dzieci, ale zwykle nie u dorosłych.

Świerzb u dzieci

Świerzb może się rozwinąć u każdego, ale zdarza się to głównie dzieciom i młodym dorosłym. Największym czynnikiem ryzyka zachorowania na świerzb jest bliski kontakt z osobą, która go ma. Inne czynniki ryzyka to przeludnienie i zła higiena. U dzieci w wieku poniżej 2 lat wysypka wywołana przez roztocza zwykle pojawia się na głowie, szyi, dłoniach i podeszwach.

Świerzb u dorosłych

W typowych przypadkach świerzbu pospolitego u dorosłych na powierzchni skóry znajduje się tylko 10-15 dorosłych roztoczy, ponieważ roztocza można zmyć i zdrapać. Komórkowa odpowiedź immunologiczna u dorosłych rozpoczyna się 3-6 tygodni po zarażeniu. Jeśli mechanizmy obronne są osłabione lub nieobecne, roztocza staną się bardzo liczne. W skrajnym przypadku powstaje świerzb skorupiasty, w którym liczba roztoczy w skórze i na skórze wzrasta do tysięcy lub milionów.

Jak leczyć świerzb?

Ponieważ typowe objawy choroby są bezpośrednio związane z inwazją świerzbowca, głównym celem leczenia jest jego eliminacja. Leki stosowane w tym celu są klasyfikowane jako roztoczobójcze (zabijające roztocza) lub jajobójcze (zabijające jaja) i są przeznaczone zazwyczaj do stosowania miejscowego, ale są również leki w postaci tabletek. Permetryna, krotamiton, benzoesan benzylu i iwermektyna to główne leki eliminujące świerzb. Aby kuracja zakończyła się sukcesem, należy szczegółowo przestrzegać zaleceń dotyczących aplikacji.

U pacjentów ze świerzbem zaskorupiałym, skojarzone powtarzane leczenie kremem z permetryną (np. codziennie przez tydzień, a następnie dwa razy w tygodniu do wyleczenia) i tabletkami z iwermektyną (np. w dniach 1, 2, 8, 9 i 15, a także ewentualnie dni 22 i 29) jest zalecane. Ponadto wymagana jest miejscowa keratoliza za pomocą zewnętrznie stosowanego środka zawierającego kwas salicylowy lub mocznik, a hiperkeratozy (nadmierne rogowacenie naskórka) mogą wymagać mechanicznego usunięcia.

Skuteczne leki na świerzb bez recepty

W aptekach dostępne są leki bez recepty, które pomagają eliminować świerzb. Jednym z nich jest maść siarkowa. Jedno z badań wykazało, że 10% maść siarkowa jest skuteczniejsza w leczeniu świerzbu niż krem z 5% permetryną. W przypadku intensywnego swędzenia można wspomóc się stosowaniem maści lub kremu z hydrokortyzonem.

Domowe sposoby na świerzb

Olejek z drzewa herbacianego jest skutecznym miejscowym lekiem na świerzb, ponieważ łagodzi swędzenie i leczy wysypkę na skórze, ale nie działa tak dobrze na jaja znajdujące się głębiej w skórze. Żel aloesowy działa kojąco, leczniczo na poparzoną słońcem skórę. Może również łagodzić swędzenie i zabijać świerzb. Badanie przeprowadzone w 2009 roku wykazało, że żel z aloesu był równie skuteczny jak benzoesan benzylu w leczeniu świerzbu. Nie odnotowano żadnych skutków ubocznych.

Jak długo leczy się świerzb?

Wysypka i swędzenie świerzbu mogą utrzymywać się przez kilka tygodni do miesiąca po leczeniu, nawet jeśli leczenie było skuteczne i wszystkie roztocza i jaja zostały zabite. Aby zminimalizować ryzyko nawrotu choroby należy zdezynfekować  pościel oraz odzież każdego członka rodziny.  Wszystko należy wyprać w wysokiej temperaturze i wyprasować przy użyciu gorącego żelazka.

Jak poznać że świerzb jest wyleczony?

Znakiem rozpoznawczym skutecznego leczenia jest ustanie świądu. Jeśli swędzenie utrzymuje się dłużej niż 2-4 tygodnie po początkowym leczeniu lub jeśli nadal pojawiają się nowe bruzdy lub wysypka  należy powtórzyć leczenie.

Z czym można pomylić świerzb?

Wiele reakcji na leki może naśladować objawy świerzbu i powodować wysypkę skórną oraz swędzenie. Rozpoznanie świerzbu należy potwierdzić zeskrobaniem naskórka i obserwację pod mikroskopem roztoczy, jaj lub ich odchodów. We wczesnych stadiach świerzb można pomylić z innymi chorobami skóry, ponieważ wysypka wygląda podobnie. Ten obraz porównuje się do trądziku i ukąszenia komarów. To, co wyróżnia świerzb, to nieustający świąd. Swędzenie jest zwykle najcięższe u dzieci i osób starszych.

Czy świerzb u psa jest zaraźliwy dla ludzi?

Zwierzęta nie przenoszą świerzbu na ludzi. Zwierzęta domowe mogą zostać zarażone innym rodzajem świerzbu, który nie przeżywa ani nie rozmnaża się na ludziach, ale powoduje „świerzb” u zwierząt. Jeśli zwierzę z „świerzbem” ma bliski kontakt z człowiekiem, roztocze może dostać się pod skórę osoby i spowodować przejściowe swędzenie i podrażnienie skóry. Jednak roztocza zwierzęce nie mogą rozmnażać się na osobie i umierają samoistnie w ciągu kilku dni. Zwierzę powinno być leczone, ponieważ jego roztocza mogą nadal wnikać w skórę osoby i powodować objawy, dopóki zwierzę nie zostanie skutecznie wyleczone.

Jak długo żyje świerzb w ubraniach?

Świerzbowce nie przeżywają dłużej niż 2-3 dni z dala od ludzkiej skóry. Przedmioty takie jak pościel, odzież i ręczniki używane przez osobę ze świerzbem można odkazić poprzez pranie w pralce w gorącej wodzie i suszenie w gorącym cyklu lub pranie chemiczne. Przedmioty, których nie można prać ani czyścić chemicznie, można odkazić, usuwając je z kontaktu z ciałem na co najmniej 72 godziny.

Źródło:

1. Sunderkötter C, Wohlrab J, Hamm H. Scabies: Epidemiology, Diagnosis, and Treatment. Dtsch Arztebl Int. 2021 Oct 15;118(41):695-704. doi: 10.3238/arztebl.m2021.0296. PMID: 34615594; PMCID: PMC8743988.