Spis Treści
Czerwonka – co to za choroba?
Czerwonka, nazywana inaczej dyzenterią, to infekcyjna choroba przewodu pokarmowego. Najczęściej wywoływana jest zakażeniem bakteriami z rodzaju Shigella. Rzadziej rozwija się wskutek zakażenia pasożytniczego pełzakiem czerwonki (Entamoeba histolytica). Charakterystycznymi objawami czerwonki jest silna biegunka z obecnością krwi i śluzu.
Dyzenteria – przyczyny i objawy
Czerwonka to choroba, która może być wywołana zakażeniem bakteriami z rodzaju Shigella. Wówczas mówi się o czerwonce bakteryjnej. Do wystąpienia tej choroby może dojść również w wyniku infekcji pasożytami Entamoeba histolytica. Przy zakażeniu pasożytniczym mamy do czynienia z czerwonką pełzakowatą.
Czerwonka należy do „chorób brudnych rąk”. Do zakażenia może dochodzić na skutek bezpośredniego kontaktu z zakażonym człowiekiem, bądź też poprzez skażone przedmioty, czy pożywienie. Mikroorganizmu chorobotwórcze są wydalane wraz z kałem przez osoby chore lub nosicieli. W ten sposób przedostają się do wód gruntowych. Mogą być również przenoszone przez osoby chore lub nosicieli przy braku zachowania odpowiedniej higieny. Najczęściej do infekcji dochodzi na skutek spożycia zanieczyszczonej żywności lub wody. Zakażenia czerwonką odnotowywane są na całym świecie, jednak powszechne są w krajach, w których występują wysokie temperatury, a dodatkowo panują w nich trudne warunki higieniczne.
Charakterystycznymi objawami czerwonki są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W przebiegu choroby występują kurczowe bóle brzucha, uczucie parcia na stolec oraz ostra wodnista biegunka. Wraz z postępem choroby pojawia się biegunka z krwią i śluzem. Występują również nudności, wymioty oraz jadłowstręt. Cechą odróżniającą czerwonkę bakteryjną od czerwonki pełzakowatej jest czas trwania objawów. W czerwonce bakteryjnej biegunka trwa zwykle 7 – 10 dni, natomiast w czerwonce pełzakowatej utrzymuje się powyżej 2 tygodni.
Czerwonka bakteryjna
Czerwonka bakteryjna występuje wskutek zakażenia bakteriami z rodzaju Shigella. W przypadku kontaktu z drobnoustrojem nietrudno o zakażenie, gdyż do jego wywołania wystarczy, przedostanie się do organizmu jedynie ok. 10 komórek bakteryjnych. Objawy chorobowe wywoływane są przez toksyny wytwarzane przez bakterie w przewodzie pokarmowym. Do ustąpienia objawów często dochodzi samoistnie. Niekiedy jednak mogą wystąpić powikłania choroby. Należą do nich odwodnienie, uogólniony stan zapalny oraz uszkodzenie naczyń krwionośnych lub ostra niewydolność nerek wywołane przez toksyny bakteryjne.
Czerwonka pełzakowata
Czerwonka pełzakowata wywoływana jest przez zakażenie pasożytem Entamoeba hitolytica. Choroba występuje przede wszystkim u osób przebywających w krajach tropikalnych, zwłaszcza w obszarach o niskich warunkach higienicznych. W przebiegu zakażenia pełzakiem czerwonki nie zawsze dochodzi do występowania objawów. Czynnikiem odpowiedzialnym za pojawienie się objawów są trozofity, czyli formy inwazyjne. Powstają one w wyniku przekształcenia cyst w końcowym odcinku jelita cienkiego, bądź też w jelicie grubym. Formy inwazyjne posiadają zdolność uszkadzania błony śluzowej jelita, w wyniku czego w kale osoby zakażonej obecna jest krew.
Czerwonka – leczenie
Czerwonka bakteryjna występuje na skutek zakażenia bakteryjnego, dlatego też podstawą leczenia jest antybiotykoterapia. Jej wdrożenie nie zawsze jest konieczne, ponieważ czerwonka jest chorobą ustępującą samoistnie w ciągu 7 – 10 dni. Mimo wszystko zaleca się wdrożenie antybiotykoterapii u wszystkich chorych, gdyż zastosowanie leków skraca czas choroby i co równie ważne, zmniejsza wydalanie bakterii wraz z kałem, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby. Antybiotyki bezwzględnie powinny być stosowane u osób, u których występuje ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, a więc u osób starszych, niedożywionych, przewlekle chorych oraz z niedoborami odporności, np. związanymi z zakażeniem wirusem HIV, czy chorobami nowotworowymi. Antybiotyki w przebiegu czerwonki powinni stosować również pracownicy opieki zdrowotnej, osoby mające kontakt zawodowy z żywnością, pracownicy szkół i przedszkoli oraz dzieci uczęszczające do szkół i przedszkoli. W przypadku rozpoznania czerwonki pełzakowatej stosuje się leki przeciwpierwotniakowe. Terapia trwa co najmniej 10 dni.
W leczeniu wspomagającym czerwonki stosuje się leki przeciwgorączkowe, leki przeciwbiegunkowe oraz doustne preparaty nawadniające (w warunkach szpitalnych – dożylne). W czerwonce przeciwgorączkowym lekiem pierwszego wyboru jest paracetamol. Należy unikać stosowania leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofenu), ponieważ zwiększają ryzyko nasilenia krwawienia. Leki przeciwbiegunkowe odpowiednie do stosowania w czerwonce to przede wszystkim diosmektyt oraz taninian żelatyny. Wykazują one działanie adsorpcyjne, a poza tym tworzą barierę ochronną na błonie śluzowej jelit. W przypadku czerwonki nie stosuj loperamidu, który działa przeciwbiegunkowo poprzez hamowanie perystaltyki jelit. Utrudni to usunięcie bakterii i ich toksyn z przewodu pokarmowego. Aby uzupełnić utracone na skutek gorączki i biegunki płyny i elektrolity należy stosować doustne preparaty nawadniające. Podczas leczenia czerwonki ważne jest również odpowiednie postępowanie dietetyczne. W okresie występowania objawów choroby wskazane jest stosowanie lekkostrawnej diety.
Czerwonka – gdzie występuje?
Czerwonka bakteryjna nie należy obecnie do częstych chorób. W Polsce odnotowuje się od kilkunastu do kilkudziesięciu zachorowań rocznie na tę chorobę. Ryzyko zachorowania na czerwonkę w naszym kraju jest więc niskie. Do zakażenia Shigellą najczęściej dochodzi w miejscach, gdzie na niewielkiej przestrzeni w bezpośrednim kontakcie przebywa wiele osób. Do miejsc takich zaliczyć można żłobki, przedszkola, szkoły, instytucje opieki długoterminowej (np. domy opieki społecznej), więzienia. Większe ryzyko zachorowania na czerwonkę występuje u osób z obniżoną odpornością (m.in. osoby zakażone wirusem HIV), osoby starsze, przewlekle chore oraz mężczyźni utrzymujący kontakty seksualne z innymi mężczyznami. Czerwonka pełzakowata jest chorobą znacznie rzadziej występującą.
Ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na oba rodzaje czerwonki powinny się liczyć osoby podróżujące do krajów strefy tropikalnej oraz rozwijających się.
Czerwonka – jak można się zarazić?
Czerwonka jest chorobą zaliczaną do tzw. chorób brudnych rąk. Oznacza to, że do zakażenia dochodzi na skutek przeniesienia bakterii obecnych na skórze rąk, bądź też przedmiotach do jamy ustnej. Najczęściej do przeniesienia zakażenia dochodzi w wyniku spożycia skażonej żywności lub wody. Możliwe jest również przeniesienie zakażenia na drodze kontaktów seksualnych. Do przeniesienia zakażenia może dojść też podczas pływania w skażonej wodzie. Chorobotwórcze bakterie mogą również przenosić owady, takie jak mucha domowa.
Jeśli podróżujesz do krajów, w których czerwonka występuje endemicznie, pamiętaj, aby spożywać jedynie butelkowaną wodę. Staraj się również unikać spożywania surowych warzyw i owoców.
Bibliografia:
- Parfeniuk-Kowerda A. Czerwonka bakteryjna. Portal mp.pl
- Rogalska M. Pełzakowica. Portal mp.pl
mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
NowaFarmacja.pl
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.