Pokrzywka – co wiemy o tej chorobie skóry?

Spis Treści

Co to jest pokrzywka i jakie są jej objawy?

Pokrzywka jest chorobą, w której na skutek zadziałania pewnego czynnika pojawia się na skórze wysypka w postaci bąbli pokrzywkowych. Są one blade i otoczone zaczerwienieniem. Swoim wyglądem przypominają zmiany skórne, które pojawiają się na skórze po kontakcie z pokrzywą. Stąd też pochodzi nazwa choroby. Bąble pokrzywkowe wystają ponad powierzchnię skóry. Pojawiają się w krótkim czasie po zadziałaniu czynnika prowokującego, jak również szybko ustępują. Zwykle zanikają w ciągu 24 godzin. Często dochodzi do zlewania się bąbli, które tworzą wówczas różne kształty.  Mogą zajmować rozległe powierzchnie skóry. Charakterystyczną cechą bąbli pokrzywkowych jest intensywny świąd, bądź też pieczenie skóry. Niekiedy bąble pokrzywkowe powodują parestezje, czyli nieprzyjemne uczucie drętwienia, mrowienia i pieczenia. Zmiany z reguły nie są bolesne i ustępują bez pozostawiania blizn lub przebarwień.

Pokrzywka często ma podłoże alergiczne, ale mogą ją wywoływać również inne czynniki. U osób z pokrzywką nierzadko obserwuje się dermatografizm. Polega on na występowaniu bąbli pokrzywkowych w miejscach narażonych na niewielki uraz, jak chociażby zadrapanie. Zmiany skórne obserwuje się wówczas w linii zadrapania.

W przypadku pokrzywki ostrej zmiany ustępują maksymalnie w ciągu doby. Kiedy jednak mamy do czynienia z pokrzywką przewlekłą zmiany skórne mogą pojawiać się przez kilka miesięcy, a niekiedy nawet kilka lat. Zmiany takie mogą być wówczas obecne codziennie, bądź też pojawiać się jedynie okresowo, np. przez kilka dni w miesiącu. Często obserwuje się dobowy cykl zmian.

Szacuje się, że u około 40% osób cierpiących na pokrzywkę dochodzi do groźnego objawu, jakim jest obrzęk naczynioruchowy. Objawia się on obrzękiem tkanek podskórnych. Opuchnięcie może występować w różnych miejscach, ale najczęściej pojawia się w obrębie warg, powiek oraz narządów płciowych. Obrzęk naczynioruchowy może być bardzo niebezpieczny i stanowić stan zagrożenia życia. Dzieje się tak, gdy w przypadku obrzęku tkanek gardła dochodzi do zamknięcia krtani, co uniemożliwia oddychanie i prowadzi do uduszenia się.

Objawy, które również powinny wzbudzić Twoją czujność i skłonić do jak najszybszej konsultacji z lekarzem to:

• silne uczucie osłabienia,
• zawroty głowy,
• uczucie braku powietrza,
• kołatanie serca,
• obniżenie ciśnienia tętniczego krwi,
• chrypka,
• nudności i wymioty.

Nie lekceważ tych objawów, gdyż mogą one wskazywać na wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego.

Pokrzywka – jakie są jej przyczyny i rodzaje?

Ze względu na czas trwania pokrzywki rozróżnia się pokrzywkę ostrą i przewlekłą. Z pokrzywką ostrą mamy do czynienia wtedy, gdy objawy ustępują maksymalnie w ciągu 6 tygodni od wystąpienia pierwszych zmian skórnych. Gdy utrzymują się one powyżej 6 tygodni mamy do czynienia z pokrzywką przewlekłą.

Pokrzywka ostra to często występująca choroba. Nawet 25% populacji doświadczyła, bądź też doświadczy w ciągu całego swojego życia przynajmniej jednego epizodu pokrzywki. Może ona występować zarówno u osób dorosłych, jak i dzieci. Jej nasilenie i przebieg mogą być różne. U większości osób pokrzywka ostra ma charakter łagodny i przemija samoistnie. U części z nich jednak może prowadzić do reakcji anafilaktycznej, która stanowi zagrożenie życia. Czynnikami, które najczęściej przyczyniają się do wystąpienia pokrzywki ostrej, są pokarmy, leki, pyłki roślin, jady owadów błonkoskrzydłych oraz czynniki infekcyjne.

Pokrzywką przewlekłą określa się występowanie zmian skórnych powyżej 6 tygodni. Dotyczy to zarówno zmian, które utrzymują się w sposób ciągły powyżej 6 tygodni, jak i zmian, które pojawiają się okresowo w ciągu tego czasu. Szacuje się, że pokrzywka przewlekła dotyczy ok. 1% populacji. Pokrzywka przewlekła przysparza dużych trudności diagnostycznych, a co za tym idzie również trudności z jej leczeniem. Pokrzywkę przewlekłą dzieli się dodatkowo na pokrzywkę przewlekłą spontaniczną oraz pokrzywkę przewlekłą indukowaną. Pokrzywka spontaniczna najczęściej występuje bez zauważalnego czynnika wywołującego. Do tej grupy zalicza się pokrzywki autoimmunologiczne oraz o podłożu infekcyjnym. Do pokrzywek indukowanych z kolei należą:

• pokrzywka z zimna,
• pokrzywka cieplna,
• pokrzywka świetlna,
• pokrzywka opóźniona z ucisku,
• pokrzywka wywołana wibracją,
• pokrzywka cholinergiczna,
• pokrzywka wodna,
• pokrzywka kontaktowa,
• dermografizm objawowy.

Jak leczy się pokrzywkę?

W przypadku pokrzywki ostrej zmiany skórne zanikają w czasie krótszym niż 6 tygodni. Najczęściej jednak objawy ustępują już po kilku dniach. U 2/3 osób z pokrzywką ostrą dochodzi do samoistnego ustąpienia objawów. U pozostałych osób konieczne jest zastosowanie leków, jednak w przypadku pokrzywki ostrej reakcja na leki jest bardzo dobra. Niemniej jednak u ok. 5% osób pokrzywka ostra przechodzi w pokrzywkę przewlekłą. U ok. 30-50% z nich objawy choroby ustąpią w ciągu roku. Jednak nawet 20% chorych może doświadczać objawów choroby nadal nawet po 5 latach.

Podstawowymi zaleceniami w przypadku wystąpienia pokrzywki jest:

• unikanie czynnika wywołującego, jeśli możliwe jest jego zidentyfikowanie (np. alergenu, pokarmu, czynnika fizycznego),
• leczenie choroby podstawowej, w przypadku gdy pokrzywka spowodowana jest inną chorobą,
• unikanie czynników mogących wywoływać, bądź też nasilać pokrzywkę (niektóre leki, alkohol, nadmierny stres),
• leczenie farmakologiczne.

Leczenie farmakologiczne pokrzywki polega przede wszystkim na stosowaniu leków przeciwhistaminowych (zwanych również lekami przeciwalergicznymi). W leczeniu pokrzywki stosuje się leki przeciwhistaminowe II generacji. Spośród leków dostępnych bez recepty, skuteczne w tym wskazaniu są przede wszystkim cetyryzyna, lewocetyryzyna, loratadyna, desloratadyna oraz feksofenadyna. Do leków na receptę stosowanych w przypadku pokrzywki należą dodatkowo bilastyna oraz rupatadyna. Chociaż część z zalecanych leków dostępna jest bez recepty, pamiętaj, że w przypadku występowania dolegliwości o dużym nasileniu oraz objawów alarmowych konieczna jest wizyta u lekarza. Metody leczenia pokrzywki u osób dorosłych i dzieci są takie same. Pamiętaj jednak, że w przypadku pokrzywki u dzieci nie powinno się stosować samoleczenia. Wizyta u lekarza jest niezbędna. Część leków przeciwhistaminowych w postaci syropów lub roztworów doustnych (cetyryzyna, lewocetyryzyna, loratadyna, rupatadyna) może być stosowana już u dzieci powyżej 2. roku życia. Roztwór doustny z desloratadyną przeznaczony jest z kolei dla dzieci powyżej 1. roku życia. Wszystkie te leki są jednak dostępne jedynie na receptę. W przypadku leczenia pokrzywki pamiętaj również o stosowaniu się do zaleceń lekarza. Niekiedy może Ci zalecić stosowanie znacznie wyższych dawek leków przeciwhistaminowych niż zwykle stosowane. Warto jednak wiedzieć, że w tym schorzeniu dopuszcza się stosowanie 4-krotnie większych dawek leków niż zwykle stosowane. W przypadku nasilonego świądu możesz zastosować na zmiany skórne zimne okłady w postaci kompresów żelowych.

Zdarza się, że stosowanie leków przeciwhistaminowych okazuje się być niewystarczające. Wówczas lekarz może zadecydować o włączeniu do leczenia innych leków, jak montelukast, glikokortykosteroidy, cyklosporyna, czy omalizumab.

Osobom, u których pokrzywka wystąpiła na skutek wysiłku fizycznego zwykle zaleca się profilaktyczne stosowanie leków przeciwhistaminowych. Ma to na celu zmniejszenie częstości występowania oraz nasilenia objawów. Osobom, które doświadczyły reakcji anafilaktycznej lub obrzęku naczynioruchowego krtani zaleca się noszenie przy sobie ampułkostrzykawki lub autowstrzykiwacza z adrenaliną, przeznaczonych do samodzielnego podania w razie konieczności.

Jak zapobiegać pokrzywce?

Podstawowym elementem zarówno leczenia, jak i zapobiegania pokrzywce jest ustalenie przyczyny jej występowania oraz unikanie znanych czynników wyzwalających. Szczególnie w przypadku występowania pokrzywki przewlekłej, chory powinien być pod opieką zarówno alergologa, jak i dermatologa. Niezbędne są regularne wizyty kontrolne. Kluczowe pozostaje również stosowanie się do zaleceń lekarza. Zapobieganie pokrzywce może obejmować:

• unikanie zażywania leków uczulających oraz powodujących niealergiczne pokrzywki polekowe, w zamian stosowanie leków z innych grup terapeutycznych,
• stosowanie diety eliminacyjnej po ustaleniu czynnika dietetycznego wyzwalającego pokrzywkę,
• stosowanie filtrów przeciwsłonecznych oraz unikanie ekspozycji na promieniowanie słoneczne,
• unikanie ekspozycji na czynniki fizykalne takie, jak niska lub wysoka temperatura, ucisk, wibracje,
• leczenie innych schorzeń oraz infekcji, które prowadzą do wystąpienia pokrzywki.

Piśmiennictwo:

1. Nowicki R. Grubska-Suchanek E. Jahnz-Różyk K. Kruszewski J. Trzeciak M. Wilkowska A. Rudnicka L. Kulus M. Czarnecka-Operacz M. Kowalewski C. Krasowska D. Kręcisz B. Kupczyk M. Lange M. Lesiak A. Majewski S. Narbutt J. Olszewska M. Samochocki Z. Szepietowski J. Śpiewak R. Pokrzywka. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego i Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. Alergologia Polska 2020, 7(1): 31-39
2. Świerczyńska-Krępa M. Pokrzywka: przyczyny, objawy i leczenie. Portal mp.pl