Osteoporoza u dzieci – przyczyny, badanie i leczenie

Spis Treści

Przyczyny osteoporozy u dzieci

Osteoporoza u dzieci i młodzieży to niestety coraz częściej pojawiający się problem. Duży wpływ na to ma zmiana stylu naszego życia, która związana jest z niewłaściwą dietą z dużym udziałem wysokoprzetworzonej żywności, jak również ze zbyt niską aktywnością fizyczną. Obecnie dieta wielu dzieci zawiera zbyt mało wapnia oraz witaminy D. Czynniki ryzyka wystąpienia osteoporozy u dzieci związane z dietą oraz stylem życia to czynniki modyfikowalne, czyli takie, na które mamy realny wpływ i po wdrożeniu niewielkich zmian jesteśmy w stanie je wyeliminować. Jednak na przyczyny ryzyka wystąpienia tej choroby u dzieci duży wpływ mają również czynniki niemodyfikowalne, w tym czynniki genetyczne.

Kość jest tkanką żywą, która nieustannie podlega procesom przemiany. Zachodzą w niej procesy kościotworzenia, w których uczestniczą komórki zwane osteoblastami oraz procesy resorpcji, zachodzące przy udziale komórek zwanych osteoklastami. Dla zachowania prawidłowego funkcjonowania tkanki kostnej konieczna jest równowaga pomiędzy procesami kościotworzenia oraz resorpcji kości. Gdy równowaga ta jest zaburzona w kierunku resorpcji kości, dochodzi do osteopenii, czyli odwracalnego zmniejszenia gęstości tkanki kostnej. Jeśli nie zostaną podjęte żadne działania mające na celu przywrócenie prawidłowej gęstości mineralnej kości, może dojść do rozwoju osteoporozy.

Takie zaburzenia równowagi pomiędzy procesami kościotworzenia oraz resorpcji kości u dzieci mogą występować przy współistnieniu innych chorób przewlekłych, bądź też w wyniku stosowanego w ich terapii leczenia. Do rozwoju osteoporozy u dzieci mogą przyczynić się choroby endokrynologiczne, choroby tkanki łącznej, czy tez przewodu pokarmowego. Bardzo niekorzystna dla funkcjonowania tkanki kostnej u dzieci jest również długotrwała terapia glikokortykosteroidami. Inne leki, które mogą przyczynić się do osteoporozy u dzieci to m.in. leki moczopedne, hormony nadnercza, leki przeciwpadaczkowe, heparyny, częsta antybiotykoterapia tetracyklinami. Negatywny wpływ na stan kośćca ma również konieczność długotrwałego unieruchomienia. Zwiększone ryzyko wystąpienia osteoporozy obserwuje się także u dzieci cierpiących na żarłoczność psychiczną oraz jadłowstręt psychiczny.

U dzieci wyróżnia się także występowanie takiej jednostki chorobowej, jak idiopatyczna osteoporoza młodzieńcza (inaczej samoistna osteoporoza młodzieńcza). Jest to choroba, która pojawia się przed okresem pokwitania, a przyczyny jej występowania nie są jasne. Postuluje się, że mogą na nią wpływać czynniki genetyczne, niedobory witaminy D, czynniki zakaźne, zaburzenia immunologiczne, mogą mieć podłoże endokrynologiczne.

Objawy osteoporozy u dzieci

Objawy osteoporozy u dzieci często bywają bagatelizowane, ponieważ osteoporoza nadal kojarzona jest jedynie z wiekiem podeszłym. Powinniśmy się jednak wykazać wzmożoną czujnością, gdy u dziecka występują złamania niskoenergetyczne. Do tego typu złamań dochodzi w wyniku zadziałania czynnika, który u osoby zdrowej nie spowodowałby złamania. Do złamań niskoenergetycznych dochodzić może np. w wyniku upadku z wysokości własnej, czy też podniesienia cięższego przedmiotu. Sygnałem alarmowym powinien być również ból pojawiający się w okolicy kręgosłupa oraz kończyn – zwłaszcza w stawie skokowym. Ból taki pojawia się zwykle po wysiłku fizycznym. Bacznie należy się także przyjrzeć wadom postawy, zaburzeniom chodu oraz postępującemu obniżeniu siły mięśniowej. Objawami osteoporozy u dzieci mogą być również przykurcze stawowe, skrócenie długości tułowia, asymetria długości kończyn oraz obniżenie wysokości ciała.

Nieleczona osteoporoza u dzieci może prowadzić do deformacji kości, skoliozy, kifozy, koślawości oraz szpotawości kończyn, zahamowania wzrostu, jak również obniżenia ogólnej sprawności organizmu.

Diagnostyka osteoporozy u dzieci

Zdiagnozowanie osteoporozy u dziecka nie jest łatwym zadaniem. Wymaga przede wszystkim przeprowadzenia dokładnego wywiadu lekarskiego, jak również wykonania badań diagnostycznych. Najważniejszym badaniem w diagnostyce osteoporozy jest densytometria. Jest to badanie z wykorzystaniem aparatu rentgenowskiego emitującego bardzo małą ilość promieniowania, które służy do oceny gęstości mineralnej kości. U dzieci zwykle bada się odcinek lędźwiowy kręgosłupa. Jednak wykonanie densytometrii nie wystarcza do zdiagnozowania osteoporozy. Ważna jest również ocena stanu gospodarki wapniowo – fosforanowej, której dokonuje się po określeniu stężenia zjonizowanego wapnia w surowicy, fosforu oraz magnezu. Istotne jest również oznaczenie wskaźnika wapniowo – kreatyninowego oraz markerów obrotu kostnego. Wykonuje się również badanie RTG kręgosłupa, które umożliwia uwidocznienie struktury kości, kształtu kręgów oraz wysokości trzonów.

Jak leczyć osteoporozę u dzieci?

Podstawą leczenia osteoporozy u dzieci są przede wszystkim modyfikacje dietetyczne, które mają na celu uzupełnienie niedoborów wapnia, witaminy D, witaminy C, magnezu oraz cynku. Jeśli ich uzupełnienie nie jest możliwe poprzez stosowanie odpowiedniej diety, zaleca się stosowanie preparatów farmakologicznych zawierających te składniki. Dodatkowo, konieczne jest zwiększenie aktywności fizycznej. Należy jednak pamiętać, że w przypadku leczenia i profilaktyki osteoporozy, największe znaczenie ma wysiłek fizyczny o umiarkowanym natężeniu. Bardzo ważne jest jednak, aby był on regularny. Zaleca się, aby ćwiczenia były wykonywane 3 razy w tygodniu przez co najmniej 30 minut. Bardzo często konieczne jest również wdrożenie w proces leczenia rehabilitacji.
Takie leczenie w większości przypadków będzie dawało zadowalające efekty. Jednak niekiedy, może się okazać, że jest ono niewystarczające. Wówczas może być konieczne zastosowanie silniejszych leków, które są również wykorzystywane w terapii osteoporozy u osób dorosłych. Leczeniem drugiego rzutu u dzieci jest terapia z wykorzystaniem bisfosfonianów. Są to leki, które przyczyniają się do zahamowania resorpcji kości przez osteoklasty (czyli tzw. komórki kościogubne). Ich stosowanie musi być jednak dokładnie rozważone, ponieważ nadal brak jest pełnych badań dotyczących bezpieczeństwa ich stosowania u dzieci, zwłaszcza odnośnie ich wpływu na tempo wzrastania. Niemniej jednak, leki te są stosowane w terapii osteoporozy u dzieci z powodzeniem od wielu lat. Dzieci, u których zdiagnozowana została osteoporoza powinny pozostawać pod obserwacją lekarską do 19. roku życia, a więc do momentu zakończenia wzrostu tkanki kostnej.

Piśmiennictwo:

1. Tkaczuk – Włach J., Sobstyl M., Jakiel G. Osteoporoza – obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka. Przegląd menopauzalny 2010; 2: 113-117
2. Cummings S. R., Melton L. J. Epidemiology and outcomes of osteoporotic fractures. Lancet 2002; 39: 1761-1767
3. Iwańczak B., Krzesiek E., Iwańczak F. Osteoporoza i osteopenia u dzieci i młodzieży – przyczyny, diagnostyka i leczenie. Adv Clin Exp Med 2004; 13(1): 177-184
4. Lorenc R. S., Kryśkiewicz E. Diagnostyka osteoporozy u dzieci. Terapia 2005; 2: 9-11
5. Nieradko – Iwanicka B., Borzęcki A. Osteoporoza jako problem pediatryczny. Probl Hig Epidemiol 2009; 90(1): 27-31