Spis Treści
Czym jest nieswoiste zapalenie jelit i jakie są jego rodzaje?
Nieswoiste zapalenie jelit to grupa chorób o podłożu autoimmunologicznym, w których układ odpornościowy nieprawidłowo atakuje komórki przewodu pokarmowego, powodując stan zapalny. Obejmuje dwa główne schorzenia:
Choroba Leśniowskiego-Crohna to choroba, która może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego – od jamy ustnej po odbyt. W jej przebiegu dochodzi do powstawania stanów zapalnych w różnych miejscach jelit, co może prowadzić do zwężeń, przetok i ropni. Zmiany te często obejmują całą grubość ściany jelita, co sprawia, że choroba może powodować poważne komplikacje, takie jak niedrożność przewodu pokarmowego czy perforacje jelit. Pacjenci często skarżą się na przewlekłe bóle brzucha, które nasilają się po posiłkach, a także na utratę apetytu i ogólne osłabienie organizmu.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest natomiast ograniczone wyłącznie do jelita grubego i odbytnicy. W przeciwieństwie do choroby Leśniowskiego-Crohna stan zapalny obejmuje tu jedynie błonę śluzową jelita, prowadząc do nadżerek, owrzodzeń i krwawień. Choroba ta często wiąże się z przewlekłą biegunką z domieszką krwi oraz bolesnymi skurczami brzucha. W okresach zaostrzeń pacjenci mogą doświadczać częstych wizyt w toalecie, co znacznie ogranicza ich codzienne funkcjonowanie. Przewlekłe stany zapalne mogą prowadzić do wyniszczenia organizmu i niedoborów składników odżywczych.
Najczęstsze objawy i przyczyny nieswoistego zapalenia jelit
Objawy nieswoistego zapalenia jelit różnią się w zależności od stopnia zaawansowania choroby oraz jej lokalizacji. Do najbardziej charakterystycznych należą:
- przewlekła biegunka, często z domieszką krwi,
- bóle brzucha o różnym nasileniu,
- osłabienie
- utrata masy ciała.
U niektórych pacjentów dochodzi do gorączki i stanów podgorączkowych, co świadczy o aktywnym stanie zapalnym. Długotrwałe niedożywienie i niedokrwistość są częstym problemem u chorych z NZJ, co wynika zarówno z ograniczonego wchłaniania składników odżywczych, jak i z przewlekłych krwawień.
Oprócz objawów związanych z przewodem pokarmowym NZJ może również powodować powikłania ogólnoustrojowe. Część pacjentów doświadcza zapalenia stawów, zmian skórnych, a nawet problemów ze wzrokiem. U niektórych osób występują również poważne powikłania w postaci osteoporozy, wynikającej z niedoboru witamin i minerałów, które nie są prawidłowo wchłaniane przez uszkodzone jelita.
Choć dokładne przyczyny pozostają nieznane, badania wskazują na kilka kluczowych czynników ryzyka. Istotną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne – osoby, u których w rodzinie występowały przypadki tej choroby, są bardziej narażone na rozwój choroby. Nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na bakterie jelitowe jest kolejnym ważnym czynnikiem, prowadzącym do niekontrolowanego stanu zapalnego. Ponadto wpływ na rozwój choroby mogą mieć czynniki środowiskowe, takie jak dieta bogata w tłuszcze nasycone i przetworzoną żywność, palenie tytoniu oraz nadmierny stres.
Jak wygląda diagnostyka nieswoistego zapalenia jelit?
Diagnostyka obejmuje wiele badań laboratoryjnych, endoskopowych oraz obrazowych. Kluczowe znaczenie mają badania laboratoryjne, które pozwalają na ocenę poziomu markerów stanu zapalnego, takich jak CRP czy OB. Badanie stolca w kierunku kalprotektyny jest często wykorzystywane w celu wykrycia aktywnego stanu zapalnego w jelitach.
Kolonoskopia pozostaje podstawową metodą diagnostyczną, umożliwiającą bezpośrednią ocenę śluzówki jelita oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego. W przypadkach, gdy konieczna jest dokładniejsza ocena jelita cienkiego, wykorzystuje się rezonans magnetyczny jelit (MR enterografia) lub tomografię komputerową. Badania te pozwalają na wykrycie powikłań, takich jak zwężenia czy przetoki, szczególnie charakterystycznych dla choroby Leśniowskiego-Crohna.
Leczenie nieswoistego zapalenia jelit – suplementacja, farmakoterapia, operacje i zabiegi
Leczenie wymaga kompleksowego podejścia i dostosowania terapii do stopnia zaawansowania choroby. W leczeniu farmakologicznym stosuje się aminosalicylany, takie jak mesalazyna, które działają przeciwzapalnie i są podstawą terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Kortykosteroidy, np. prednizon, są stosowane w ostrych rzutach choroby, ale ze względu na ich liczne skutki uboczne zaleca się ich krótkotrwałe stosowanie.
Nowoczesne leczenie biologiczne, takie jak infliksymab czy adalimumab, zrewolucjonizowało terapię nieswoistego zapalenia jelit. Leki te blokują specyficzne cytokiny zapalne, co pozwala na skuteczne zmniejszenie objawów choroby i dłuższe utrzymanie remisji.
Biliografia
1.Baumgart D.C., Carding S.R. "Inflammatory bowel disease: cause and immunology." The Lancet, 2020.
2.Podolsky D.K. "Inflammatory Bowel Disease." New England Journal of Medicine, 2018.
3.Torres J., Mehandru S., Colombel J.F., et al. "IBD pathogenesis: a comprehensive review." Gastroenterology, 2017.
mgr farm. Ewelina DrelichDoktorantka Collegium Medicum w Bydgoszczy
NowaFarmacja.pl
Absolwentka farmacji na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Jej pasją jest bezpieczeństwo stosowania produktów leczniczych, co jest tematem pracy doktorskiej na Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Autorka licznych tekstów edukacyjnych w pismach dla farmaceutów..