Niedożywienie – definicja, objawy i rodzaje

Spis Treści

Światowy Dzień Walki z Głodem

Niedożywienie jest na tyle poważnym problemem w skali globalnej, że 16 października ustanowiony został Światowy Dzień Walki z Głodem. Jego obchodzenie polega m.in. na przeprowadzaniu zbiórek żywności w marketach, kwestach ulicznych, zbiórkach pieniędzy na zakup żywności dla najbardziej potrzebujących i dzieci w szkołach. W całym kraju odbywają się konkursy i happeningi. Powodem, dla którego ustanowiono Światowy Dzień Walki z Głodem, jest chęć uświadomienia społeczeństwu skali ubóstwa, które ma miejsce nie tylko w krajach Trzeciego Świata.

Niedożywienie – definicja

Wbrew pozorom niedożywienie nie dotyczy tylko osób wychudzonych. Wyróżnia się bowiem niedożywienie ilościowe, oznaczające niewystarczającą podaż energetyczną oraz jakościowe, czyli następstwo niedostatecznego spożywania i wchłaniania albo zwiększonego wydalania z organizmu składników odżywczych. Wyróżnić można w tym przypadku niedożywienie białkowe (wynikające z niedoboru protein), ale też np. witaminowe. Brak równowagi między zapotrzebowaniem na energię a jej pokryciem dotyczyć może również składników mineralnych. Problem niedożywienia jakościowego może dotykać nawet osób z nadwagą lub otyłych, które spożywają pokarmy wysokokaloryczne, ale ubogie w wartości odżywcze.

Przypadłość ta, a w szczególności ciężkie niedożywienie, może być zagrożeniem dla zdrowia i mocno utrudnia proces zdrowienia po chorobach i wypadkach. Jeżeli przyjmowane składniki odżywcze nie wystarczają do pokrycia zapotrzebowania i działania funkcji życiowych, zaburzona zostaje praca organizmu. Przyczynami takiego stanu rzeczy, poza nieodpowiednią dietą, mogą być również choroby, np. pasożytnicze, układu pokarmowego, zakaźne, układu oddechowego, endokrynologiczne albo układu sercowo – naczyniowego. Wychudzenie objawy najczęściej okazuje jednak w przypadku osób chorujących na nowotwory.

Skutkami niedożywienia mogą być poważne problemy zdrowotne. Niedożywienie choroby wywołuje zależnie od brakujących elementów diety. Należą do nich chociażby stłuszczenie wątroby, osłabienie odporności lub zanik błony śluzowej jelita. Zaburzona zostać może również praca ośrodkowego układu nerwowego i serca, a w skrajnych przypadkach dochodzi nawet do zgonu. Osoby niedożywione doświadczać mogą też halucynacji.

Objawy niedożywienia

Niedożywienie objawy przejawia w głównej mierze poprzez zmniejszenie masy ciała, utratę masy mięśniowej i tłuszczowej. Zaobserwować w takim stanie można jednak ponadto chroniczne uczucie zmęczenia i senność, zaburzenia koncentracji, rozdrażnienie, zmiany osobowości i apatię. Skóra staje się cienka i chłodna, a miesiączkowanie czasem ulega zatrzymaniu.
Niedożywienie a wyniszczenie objawia się poprzez przerzedzone, matowe włosy, zapadnięte policzki, ziemistą cerę i obrzęk kończyn. Po okresie pokwitania dojść może do zanikowego zapalenia pochwy albo zaniku piersi. Niektóre objawy niedożywienia zależne są od tego, jakich składników w diecie brakuje. Niedobory witaminy A powodują kurzą ślepotę, niepokrycie popytu na witaminy z grupy B grozi zanikiem mięśni i paraliżami, braki żelaza skutkują anemią, a niedostatek wapnia – osteoporozą i osłabieniem kości.

Niedożywienie typu marasmus

Stan ogólnego wyniszczenia organizmu na skutek zbyt niskiej podaży protein i energii to niedożywienie marasmus. Powoduje ono niebezpieczne zmiany w korze mózgowej i najczęściej spotykane jest u osób w podeszłym wieku. Rozpoznać je można po spadku siły mięśniowej, zmniejszeniu sprawności intelektualnej, bierności i obojętności. Marazm napotyka się też wśród chorych na przewlekłe choroby układu pokarmowego, takie jak przewlekłe zapalenie trzustki, celiakia i marskość wątroby. Niedożywienie białkowo – energetyczne zdarza się osobom zmagającym się z bulimią i anoreksją oraz ofiarom głodu.

Niedożywienie marasmus nie objawia się stłuszczeniem wątroby ani obrzękami, zamiast nich zaobserwować można spadek temperatury ciała, przedwczesne starzenie się skóry, zdecydowane spowolnienie wzrostu u dzieci i pogorszenie zdolności trawienia oraz wchłaniania pokarmów. Niedożywienie mieszane jest chorobą, która może nawet doprowadzić do śmierci poprzez zatrzymanie się wody w organizmie, neuropatię i poważne zaburzenia w pracy narządów wewnętrznych.

Niedożywienie białkowo – energetyczne leczy się poprzez podawanie pacjentom niskokalorycznych składników odżywczych w postaci płynnej. Ich zadaniem jest dostarczenie jak największej ilości składników mineralnych i witamin. Następnie wprowadza się do jadłospisu produkty bogate w białko, zwłaszcza zwierzęce. Wskazane jest też spożywanie cukru trzcinowego, miodu i innych węglowodanów o wysokiej kaloryczności. W trakcie leczenia marazmu ograniczyć powinno się zaś podaż tłuszczów.

Niedożywienie typu kwashiorko

Kwashiorkor spowodowany jest niedostatkiem protein w diecie. Niedożywienie białkowe największe zagrożenie stwarza wśród dzieci, ponieważ jeśli nie wyleczy się go odpowiednio wcześnie, wówczas grozi ono niepełnosprawnością intelektualną i fizyczną, a także zaburzeniami psychicznymi. Przyczynę tej choroby stanowi jakościowy lub ilościowy niedostatek białka w diecie, choć również niewystarczająca podaż witamin i składników mineralnych wpływa na rozwój kwashiorkoru.

Niedożywienie białkowe rozpoznać można po zaniku mięśni i tkanki tłuszczowej, zmęczeniu, osłabieniu, drażliwości, apatii i powiększeniu ślinianek. Charakterystycznymi objawami są obrzęki na całym ciele, w szczególności na nogach, duży, wypukły brzuch i ginekomastia. Osoby chore na kwashiorkor oddają mocz o dużej objętości, a ich paznokcie mają tendencje do pękania.

Po rozpoznaniu kwashiorkoru należy niezwłocznie udać się do szpitala, gdzie przez pierwsze dwie doby osoba chora jest nawadniania. Ma to na celu przywrócenie do normy gospodarki wodno – elektrolitowej. Najpierw do jadłospisu wprowadza się węglowodany i cukry proste, a ilość kalorii należy zwiększać bardzo powoli. Nawet wczesne wdrożenie leczenia nie gwarantuje jednak, że dziecko będzie się prawidłowo rozwijać i rosnąć.

Bibliografia:

1. Małgorzewicz S. i wsp.: Niedożywienie białkowo-kaloryczne — rozpoznawanie i monitorowanie. Forum Nefrologiczne 2013, tom 6, nr 2, 77–83.
2. Dobrowolska E.: Niedożywienie – implikacje dla farmakoterapii w Oddziale Intensywnej Terapii. Anestezjologia i Ratownictwo 2014; 8:339-348.